Veysel Çiftçi
E.Vergi Müfettişi
veysell.ciftci@outlook.com

Vergi Kaçakçılığı Suçlarında Etkin Pişmanlıktan Yararlan(ama)ma Sorunsalı

Vergi kaçakçılığı suçu, 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 359’uncu maddesinde düzenlenmiş olan fiillerin işlenmesiyle oluşan suç tipidir. İlgili kanun maddesinde, kaçakçılık suçları ve bu suçlara uygulanacak olan cezalar maddeler halinde düzenlenmiştir. İlgili maddeye 15.02.2022 tarih ve 7394 sayılı kanuni değişiklikle, 371’inci maddede yer alan   pişmanlık ve ıslah kurumu dışında yeni bir etkin pişmanlık müessesesi getirilmiş olup, belirli şartlar ve ödeme koşullarında cezada indirim imkânı sağlanmış, hapis cezalarının üst sınırında artış yapılarak, vergi kaçakçılığı suçları zincirleme suç kapsamına alınmıştır. Düzenleme öncesi kaçakçılık suçlarına verilen cezalar yıl bazlı ayrı ayrı uygulanırken, düzenleme sonrası ise, kaçakçılık suçlarının birden fazla takvim yılı ya da vergilendirme dönemi içinde aynı suç işleme kararının icrası kapsamında işlenmesi halinde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 43’üncü maddesinde düzenlenen zincirleme suç hükümleri uygulanmaya başlanmıştır. TCK’nın ilgili maddesinde; “Bir suç işleme kararının icrası kapsamında, değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi durumunda, bir cezaya hükmedilir. Ancak bu ceza, dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. Bir suçun temel şekli ile daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli şekilleri, aynı suç sayılır.” Hükmü yer almaktadır. Düzenleme sonrası ilgili maddede belirtilen vergi kaçakçılık suçları için sayılan fiillerin birden fazla takvim yılı veya vergilendirme dönemi içinde işlenmesi halinde kanunen tek bir cezaya hükmedilecek, her bir takvim yılı için ayrı ayrı ceza uygulanması söz konusu olmayacaktır.

Eski ve yeni kanun maddesinde yer alan ceza bilgilerine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.

	15.04.2022 Öncesi		15.04.2022 Sonrası
Vergi Usul Kanunu Madde 359 Kapsamında Kaçakçılık Suçları ve Cezaları
	Alt sınır	Üst Sınır	Alt sınır	Üst Sınır
Defter Belge İbraz Etmeme, Muhasebe Hilesi, Vergi Matrahını Azaltacak Şekilde Farklı Kayıtlar Yapmak, Tahrif Etmek, Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Düzenlemek ve Kullanma [359/A]	18 Ay	3 Yıl	18 Ay	5 Yıl
Sahte Belge Düzenleme ve Kullanma; [359/B]	3 yıl	5 Yıl	3 yıl	8 yıl
Anlaşması Olmadığı Halde Belge Basanlar veya Bilerek Kullananlar [359/C]	2 yıl	5 Yıl	2 yıl	8 yıl
ÖKC Sistemlerine Müdahale, Tütün ve Alkol Piyasası Sistemlerine Müdahale [359/Ç, D]	3 yıl	5 Yıl	3 yıl	8 yıl

 

 

 

 

 

 

 

Vergi Kaçakçılığı Suçunda Etkin Pişmanlık Uygulaması

Suç tamamlandıktan sonra cezanın ortadan kaldırılmasını sağlayan şahsi cezasızlık veya indirim sebebi olarak tanımlanan etkin pişmanlık, suç açısından kusurluluğu ortadan kaldırmamakta, suçun olumsuz etkilerini kaldırmaya yönelik bir eylem olarak karşımıza çıkmaktadır. Etkin pişmanlık düzenlemesi bazı suçlarda failin cezalandırılmamasını, bazılarında da faile verilecek cezanın bir kısmının indirilmesini öngörmektedir. Vergi kaçakçılık suçlarında Etkin pişmanlık uygulaması, iki farklı şekilde karşımıza çıkmaktadır:

1-Suçun İdare Tarafından Öğrenilmesinden Önce Etkin Pişmanlık Uygulaması

Vergi Usul Kanunu m.359’da ,371’inci maddedeki pişmanlık şartlarına uygun olarak durumu ilgili makamlara bildirenler hakkında bu madde hükmünün uygulanmayacağı belirtilmiştir.  371’inci maddede; beyana dayalı vergilerde vergi zıyaı cezasını gerektiren fiilleri işleyen mükelleflerle bunların işlenişine iştirak eden diğer kişilerin kanuna aykırı hareketlerini, ilgili makamlara kendiliğinden dilekçe ile haber vermesi halinde, haklarında  vergi zıyaı cezasının kesilmeyeceği belirtilmiş olup, bu hükümden faydalanabilmek için mükellef hakkında resmi kayıtlara geçmiş bir ihbar bulunmaması, vergi incelemesine başlanmamış olması, ilgili takdir komisyonuna sevk edilmemiş olması, beyannamelerin on beş gün içinde verilmesi, tamamlanması veya düzeltilmesi ve aynı süre içinde gecikme zammı ile birlikte ödenmesi gerekmektedir.

2-Suçun İdare Tarafından Öğrenilmesinden Sonra Etkin Pişmanlık Uygulaması

7394 sayılı kanun değişikliğiyle mevzuatta yer alan etkin pişmanlık müessesesi, suçun idare tarafından tespit edilmesinden sonra belirli şartlar ve ödeme koşullarında yararlanılabilen bir pişmanlık türüdür. Mükelleflerin hesap ve işlemlerinin Vergi Müfettişleri tarafından incelenmesi ya da farklı bir idari tespit sonucu Vergi Usul Kanunu 359’uncu maddede yazılı fiillerin işlediğinin tespiti durumunda, ilgili kanunun 367’inci maddesi kapsamında keyfiyet Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir. Mükellef hakkında yapılan tespitler, Vergi Tekniği Raporu, Vergi İnceleme Raporları, Vergi Suçu Raporu ve mütalaa ilgili suçun delilleri olarak dava dosyasına eklenmektedir. Vergi İncelemesi sonucunda, tespit edilen hususların kaçakçılık olarak nitelendirilmesi sonucu çıkan vergi ve cezalar 3 kat olarak tarh edilmektedir.

Soruşturma ve Kovuşturma Aşamalarında Cezalarda indirim

Vergi Usul Kanunu m.359’da “Bu maddede yazılı fiillerle verginin zıyaa uğratıldığının tespit edilmesine bağlı olarak tarh edilen verginin, gecikme faizi ve gecikme zammının tamamı ile kesilen cezaların yarısı ve buna isabet eden gecikme zammının; soruşturma evresinde ödenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında, kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödenmesi halinde ise verilecek ceza üçte bir oranında indirilir. Tarh edilen vergi ve vergi aslına bağlı olarak kesilen cezanın bulunmadığı durumlarda verilecek ceza yarı oranında indirilir.” Hükmü yer almaktadır.

Vergi kaçakçılığı suçlarında yargılama, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) hükümlerine göre yapılmaktadır. Mali idare tarafından yazılan rapor ve eklerinin RDK mütalaasıyla Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesi ve suçun ilgili Cumhuriyet Savcısı tarafından öğrenilmesi ile (CMK/160) soruşturma evresi başlamakta, kolluk kuvvetlerince (polis, jandarma) yapılan işlemler, alınan ifadeler, yazılan müzekkereler, bilirkişi raporları ve dosyada yer alan tespitler sonucu düzenlenen İddianamenin yetkili Asliye Ceza Mahkemesi tarafından kabul edilmesi ile kamu davası açılmış olup kovuşturma evresine geçilmektedir.(CMK/175).[İlgili savcılık dosyada mevcut verileri dikkate alarak Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığı Kararı yada yaptığı soruşturma sonucu Kovuşturma Yapılamasına Yer Olmadığı Kararı da verebilmektedir.]

Etkin Pişmanlıktan Yararlanamama Sorunu

 Hakkında vergi incelemesi yürütülen firmaya, inceleme sonucunda Vergi Usul Kanunu 359/b maddesi kapsamında bilerek sahte belge kullanma yönünden vergi inceleme raporu tanzim edilmiş, yetkilisi hakkında ise vergi suçu raporu düzenlenerek, ilgili kanunun 367’inci maddesi kapsamında yetkili Cumhuriyet Başsavcılığına suç durusunda bulunulmuştur. İlgili savcılıkça soruşma evresinde, kolluk kuvvetlerince alınan ifade işlemlerinde mükellef kurum yetkilisi etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmak istediğini belirtmiştir. Savcılık tarafından soruşturma süreci tamamlanmış, mükellef kurum yetkilisinin cezalandırılması talepli düzenlenen iddianame, Asliye Ceza Mahkemesince kabul edilmiş ve yargılanmaya başlanılmıştır.

Vergi Müfettişi tarafından tanzim edilen raporda ise, mükellef kurum yetkilisinin tarhiyat öncesi uzlaşma talebinin olduğu hususu belirtilerek, raporlar, Rapor Değerlendirme Komisyonu tarafından ilgili uzlaşma komisyonuna gönderilmiştir. Uzlaşma komisyonu mükellef kurum yetkilisine henüz uzlaşma gün ve saatini tebliğ etmemiştir. Mükellef kurum yetkilisi yapmış olduğu fiil sonucu meydana çıkan vergi kaybını ve kamunun zararını ödemek istediğini belirterek etkin pişmanlık müessesinden yararlanmak istemiştir ancak soruşturma aşamasının hızlı ilerlemesi, iddianamenin düzenlenmesi, mükellef kurum yetkilisinin tarh edilen vergi ve kesilen cezalar hakkında bilgilendirilmemesi, cezaların henüz netlik kazanmaması, ödeme tutarlarının hesaplanmaması durumları, mükellefin talep edilmesine rağmen soruşturma aşamasında etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanamamasına sebebiyet vermiş ve daha az ceza alma durumu varken bu hakkın kaybedilmesine neden olunmuştur.

Mükelleflerin etkin pişmanlık uygulamasından yararlanması, vergi kaçakçılığı suçunu bilerek ve isteyerek işledikleri anlamına gelmemektedir. Durumu meydana gelen olumsuz etkileri azaltmak ve daha az ceza alınması için bir strateji olarak değerlendirebiliriz. İnceleme sonucu tarh edilen vergi ve kesilen cezaların, vergi mahkemesinde dava konusu yapılabilirliği hususu, mükelleflerin haklılık paylarının bulunması ve sürecin iyi yönetilmesi durumunda cezaların iptali ve ödenen cezaların iadesi ile sonuçlanabilmektedir. Ayrıca Asliye ceza mahkemelerinde alınan beraat kararlarının, vergi mahkemesinde devam eden yargılamalara etkisi, ya da vergi mahkemelerinde alınan iptal kararlarının devam eden asliye ceza davalarına etkileri, durumların Danıştay ve Yargıtay içtihatları doğrultusunda harmanlanması, mükellef özelinde önemli kazanımlar sağlayabilmektedir. Mükelleflerin hak ve yükümlülükleri hakkında yeterli bilgiye sahip olmamaları, vergi yargısı ve mali idare işlemlerinin bağlantılı olmaması, kanunların lafzı, ruhu, hükmü, konuluşundaki maksat ve diğer kanunlarla olan bağlantısı göz önünde bulundurulmadan ve mevzuatsal teknik bilgilere vakıf olunmadan yapılan işlemlerin farklı mağduriyetler oluşturduğu görülmektedir.  Bu tür mağduriyetlerin yaşanmaması adına gerek vergi inceleme süreçlerinin gerekse de vergi yargısı (Vergi Mahkemesi/Asliye Ceza) süreçlerinin profesyonel danışmanlarla yürütülmesi önem arz etmektedir.

05.01.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.279 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.