Sedat İşkara
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bilim Uzmanı
sedatiskara@gmail.com

Ekonomik Konjonktürde Finansal Şeffaflık: Enflasyon Muhasebesinin Ertelenmesi ve İşletmeler Üzerindeki Stratejik Etkileri

Özet

Yüksek enflasyon dönemlerinde tarihi maliyet esasına göre hazırlanan mali tablolar, paranın satın alma gücündeki değişimleri yansıtmaktan uzaklaşarak "bilgi kirliliği" yaratmaktadır. VUK 165 ve 555 No.lu Tebliğ çerçevesinde şekillenen enflasyon düzeltmesi süreci, 2024 yılı itibarıyla vergi etkisi doğuracak bir aşamaya gelmişken yapılan ertelemeler, iş dünyasında farklı finansal projeksiyonlara yol açmıştır. Bu makale, enflasyon muhasebesinin uygulanmaya devam etmesi durumunda ortaya çıkacak artı ve eksileri, teknik hesaplama dinamikleri ve uygulama örnekleriyle analiz etmektedir.

1. GİRİŞ: NOMİNAL KARLILIKTAN REEL GERÇEKLİĞE

Muhasebenin temel kavramlarından "Parayla Ölçülme" ilkesi, paranın değerinin istikrarlı olduğu varsayımına dayanır. Ancak enflasyonist ortamlarda bu varsayım çöker. İşletmelerin bilançolarında yer alan ve "parasal olmayan kıymet" olarak adlandırılan stoklar, demirbaşlar ve özkaynaklar, güncel değerlerini yansıtmaması sebebiyle kağıt üzerinde yüksek, ancak reel anlamda erimiş bir karlılık sunar. Enflasyon muhasebesi, bu illüzyonu dağıtarak mali tabloların "gerçek değerine" rücu etmesini sağlayan bir restorasyon işlemidir.

2. ENFLASYON DÜZELTMESİNİN TEKNİK OMURGASI VE KATSAYI DİNAMİKLERİ

Enflasyon düzeltmesi basit bir endeksleme işlemi değildir. Sürecin sağlıklı yürütülebilmesi için iki temel katsayının doğru ayrıştırılması gerekir:

• Taşıma Katsayısı: 2023 yılı sonu itibarıyla düzeltilmiş olan değerlerin, 2024 yılı geçici vergi dönemlerine taşınmasında kullanılır.
• Düzeltme Katsayısı: İlk defa düzeltmeye tabi tutulacak, 2024 yılı içinde aktife giren kıymetler için esas alınır.

Özellikle stoklarda kullanılan "Basit Ortalama Yöntemi"nde katsayı hesaplanırken, Mart 2024 ve Haziran 2024 ÜFE değerlerinin doğru oranlanması hayati önem taşır.

3. ENFLASYON MUHASEBESİ UYGULANMAYA DEVAM ETSEYDİ: PROJEKSİYONLAR

3.1. Pozitif Etkiler (Artılar)

1. Vergi Adaleti ve Sermaye Koruması: Enflasyon düzeltmesi, işletmelerin sadece fiktif (kağıt üzerindeki) kârları üzerinden değil, reel kazançları üzerinden vergilendirilmesini sağlar. Bu durum, özellikle özkaynağı güçlü olan firmalarda vergi matrahını düşürerek işletme sermayesinin dışarıya (vergi yoluyla) çıkmasını engeller.
2. Amortisman Avantajı: Sabit kıymetlerin değerinin güncellenmesi, daha yüksek tutarda amortisman ayrılmasına olanak tanır. Bu da gider kalemlerini büyüterek vergi kalkanı oluşturur.
3. Kredi Verilebilirlik: Şeffaf ve reel değerleri yansıtan bir bilanço, bankalar nezdinde şirketin gerçek gücünü gösterir. Özkaynakları enflasyonla güncellenmiş bir firmanın borçlanma rasyoları daha sağlıklı görünür.

3.2. Negatif Etkiler ve Riskler (Eksiler)

1. Borçlu İşletmelerin Vergi Yükü: Özkaynağı zayıf, yabancı kaynak (borç) ile finanse edilen işletmelerde, enflasyon düzeltmesi bir "enflasyon kârı" doğurur. Bu durum, nakit girişi olmamasına rağmen ek bir vergi yükü anlamına gelir.
2. Reel Olmayan Finansman Maliyetleri (ROFM): Finansman giderlerinin maliyetten arındırılması süreci, hem teknik olarak çok karmaşıktır hem de vergi matrahını artırıcı bir etki yaratabilir.
3. Operasyonel İş Yükü: Geçici vergi dönemlerinde bu işlemlerin yapılması, muhasebe departmanlarında ciddi bir operasyonel körlük ve zaman kaybı riski oluşturmaktadır.

4. ÖRNEK UYGULAMA ANALİZİ (STOKLAR VE SABİT KIYMETLER)

Vaka 1: Stok Düzeltmesi

Bir işletmenin 30 Haziran 2024 itibarıyla bilançosunda 5.000.000 TL stok bulunmaktadır. Basit ortalama yöntemi katsayısının 1,03421 olduğunu varsayalım.

• Düzeltilmiş Değer: $5.000.000 X 1,03421 = 5.171.050$ TL.
• Enflasyon Farkı: 171.050 TL.

Bu fark, stok maliyetini artırırken 698 Enflasyon Düzeltme Hesabı üzerinden 648 Enflasyon Fark Kârları hesabına aktarılacaktır.

Vaka 2: Sabit Kıymet ve ROFM Ayrıştırması

İşletme, 2024 başında 10.000.000 TL'ye aldığı bir makine için 1.000.000 TL kredi faizi ödemiş ve maliyete eklemiştir. Enflasyon düzeltmesi yapılırken bu faiz tutarı içindeki "Reel Olmayan Finansman Maliyeti" (ROFM) toplam borç yöntemiyle ayrıştırılmalıdır.

• Eğer ROFM tutarı 200.000 TL olarak hesaplanırsa, düzeltmeye esas tutar 11.000.000 TL değil, 10.800.000 TL olacaktır. Bu, amortisman giderinin de reel düzleme çekilmesini sağlar.

5. ERTELENMENİN MESLEKİ VE EKONOMİK SONUÇLARI

2025, 2026 ve 2027 hesap dönemlerinde enflasyon düzeltmesinin vergi etkisi doğurmayacak şekilde uygulanması, kısa vadede meslek mensupları için bir "nefes alanı" oluştursa da finansal analizciler için bir "bilgi kopukluğu" yaratmaktadır.

Ertelenen uygulama nedeniyle:

• İşletmeler, amortisman giderlerini eski rakamlardan ayırmaya devam edecek ve bu durum gizli bir "vergi fazlası" ödenmesine neden olacaktır.
• Yatırımcılar, bilançolardaki kâr rakamlarının ne kadarının operasyonel ne kadarının enflasyonist olduğunu göremeyecektir.

6. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Enflasyon muhasebesi sadece bir vergi meselesi değil, bir "ölçümleme" disiplinidir. Uygulanmaya devam etseydi, mali tablolar üzerindeki "toz bulutu" kalkacak, sermaye erozyonu resmen belgelenecekti. Uygulamanın ertelenmesi, işletmeleri geçici bir idari yükten kurtarmış olsa da finansal tabloların gerçek durumu yansıtma kabiliyetini zayıflatmıştır.

Muhasebe departmanlarının, vergi kanunları nezdindeki ertelemeye rağmen, iç raporlamalarında enflasyon etkisinden arındırılmış tablolar hazırlamaları, "operasyonel körlüğün" önüne geçilmesi için yegane yoldur.

28.01.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.