Recep Selimoğlu
Yeminli Mali Müşavir
Öğretim Görevlisi

İnşaat Muhasebesinde Hesapların İşleyişi Ticari K/Z - Mali K/Z Muhasebe ve Vergi Uygulamaları

Açıklama

İnşaat faaliyetinde bulunan bilanço esasına tabi işletmelerde 7/A uygulamasında, dönem içerisinde faaliyete ilişkin giderler,

710-Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri

720-Direkt İşçilik Giderleri

730-Genel Üretim Giderleri

740-Hizmet Üretim Maliyeti

750-Araştırma ve Geliştirme Giderleri

760-Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri

770-Genel Yönetim Giderleri

780-Finansman Giderleri

 hesaplarının borcuna kaydedilerek takip edilir.

Özel inşaatlarda (Yap-Sat, Kat Karşılığı, Hasılat Paylaşımı) dönem sonunda, 710-720-730  hesaplarda yer alan tutarlar, bunların yansıtma hesapları olan 711-721-731 kodlu hesapların alacağı karşılığında 151-Yarı Mamuller/Üretim hesabının borcuna aktarılır. 

710-720-730 hesaplar, yansıtma hesaplarıyla karşılıklı olarak kapatılır.

Bu işlemler her yıl için ve yıl sonunda üretim tamamlanana kadar tekrarlanır…

Üretimi tamamlananların maliyeti ilgili yılda 151-Yarı Mamuller/Üretim hesabının alacağı karşılığında 152-Mamuller hesabının borcuna aktarılır.

Satılan mamullerin maliyeti, 152-Mamuller hesabının alacağı karşılığında Gelir Tablosunda yer alan 620- Satılan Mamuller Maliyeti(-) hesabının borcuna aktarılır.

Yıllara yaygın olmayan inşaat taahhüt işlerinde, 740-Hizmet üretim maliyeti hesabı, bu hesabın yansıtma hesabı olan 741 hesap alacağı karşılığında Gelir Tablosunda yer alan 622-Satılan Hizmet Maliyeti (-) hesabının borcuna aktarılır.

Yıllara yaygın (sari) olan inşaat taahhüt işlerinde, her yılın 740-Hizmet üretim maliyeti hesabı, bu hesabın yansıtma hesabı olan 741 hesap alacağı karşılığında Bilançoda yer almak üzere 170-Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri hesabının borcuna aktarılır. 740 ve 741 hesaplar karşılıklı olarak kapatılır. Yıllara yaygın(sari) inşaat taahhüt işleriyle ilgili gelirler/hakedişler, elde edildiklerinde doğrudan Bilançoda yer alan 350-Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri hesabının alacağına kaydedilir. Bu işleyiş, yıllara yaygın (sari) inşaat taahhüt işinin tamamlandığı tarihe kadar her yıl aynı şekilde devam eder…

İşin tamamlandığı tarihte, 170 hesap Gelir Tablosunda yer alan  622-Satılan Hizmet Maliyeti (-) hesabının borcuna aktarılır. Aynı tarihte, 350 hesap Gelir Tablosunda yer alan 600-Yurt İçi Satışlar hesabının alacağına aktarılır.

Dönem sonunda, 750-760-770  hesaplarda yer alan tutarlar, bunların yansıtma hesapları olan  751-761-771  kodlu hesapların alacağı karşılığında sırasıyla 630-631 ve 632   kodlu Gelir Tablosu hesaplarının borcuna aktarılır. 750-760-770 hesaplar, yansıtma hesaplarıyla karşılıklı olarak kapatılır. 780 hesapta yer alan tutar, bu hesabın yansıtma hesabı olan 781 kodlu hesabın alacağı karşılığında kısa vadeli borçlanmalarla ilgili olan tutarlar 660, uzun vadeli borçlanmalarla ilgili olanlar ise 661 kodlu Gelir Tablosu hesaplarının borcuna aktarılır. 780 hesap, yansıtma hesabıyla karşılıklı olarak kapatılır.

Gelir Tablosundaki tüm (6) kodlu hesaplar dönem sonunda     

690-Dönem Kârı veya zararı hesabına aktarılır.

              

Gelir Vergisi mükellefi gerçek kişiler, yıllık kazançları üzerinden 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu hükümleri uyarınca Gelir Vergisine tabidirler. Tüzel kişiler, kurumlar (sermaye şirketleri/ A.Ş., Ltd.Şti…) 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu hükümleri uyarınca Kurumlar Vergisinin mükellefidirler…

İşletmeler, dönem içerisinde oluşan gelirlerini ve bu gelirleri elde etmek için yaptıkları giderleri muhasebe kayıtlarında gelir/gider olarak dikkate alırlar… Ancak, Vergi Kanunlarımızda yer alan düzenlemeler gereği, dönem kazançlarının vergilendirilmesinde, bazı gelirler gelir olarak dikkate alınmamakta ( dönem kazancından yapılan indirimler/vergi istisnaları…), bazı giderler de gider olarak kabul edilmemektedir.(Kanunen kabul edilmeyen giderler…)

İşletmelerin kendi kayıtları üzerinden hesapladıkları kâr veya zarar, Ticari Kâr/Zarar ( ticari bilanço kârı veya zararı) olarak ifade edilir.

Ticari Kâr veya Zararın, Vergi Kanunlarımıza göre hesaplanmış / uyarlanmış şekli ise, Mali Kâr/Zarar ( mali bilanço kârı/veya zararı) olarak ifade edilir.

Mali Kâr Zarar, Ticari K/Z tutarına kanunen kabul edilmeyen giderlerin eklenmesi ve vergiye tabi olmayan istisna/indirimlerin düşülmesi suretiyle hesaplanmaktadır.

İşletmelerde vergi, mali kâr üzerinden hesaplanır. ( Mali kâr yoksa, vergi hesaplanmaz…)

İşletmelerde faaliyet dönemine ait ve gelir tablosunda 600-689 kodlu hesaplarda izlenen gelir/giderler, dönem sonunda 690-Dönem Kârı veya Zararı hesabına aktarılır. Gelir Vergisi mükellefi olan işletmelerde 690-Dönem Kârı veya Zararı hesabında yer alan tutar, 692-Dönem Net Kârı veya Zararı hesabına devredilir.

Bu hesap, alacak kalanı vermesi durumunda 590-Dönem Net Kârı hesabına, borç kalanı vermesi durumunda ise 591-Dönem Net Zararı(-) hesabına aktarılarak kapatılır.

Kurumlar Vergisi mükellefi olan işletmelerde, 690-Dönem Kârı veya Zararı hesabında yer alan tutar, işletme için Ticari Kâr veya Zararı gösterir. Bu tutar üzerinden Vergi Kanunlarımız hükümleri dikkate alınarak Mali Kâr veya Zarar hesaplanır. Mali Kar üzerinden hesaplanacak Kurumlar Vergisi , işletmede 691-Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları (-) hesabının borcu karşılığında, bir bilanço hesabı olan ve aynı adı taşıyan 370-Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları hesabının alacağına kaydedilir.  

(Gelir Vergisi Mükellefi olan işletmelerde vergi karşılıkları hesaplanmaz ve kaydedilmez… Vergi karşılığı hesaplama işlemleri-muhasebe kaydı sadece Kurumlar Vergisi mükellefi olan işletmelerde yapılır.)

690 Dönem Kârı veya zararı hesabı ile 691-Dönem Kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları(-) hesabı, 692-Dönem Net Kârı veya Zararı hesabına devredilerek kapatılır. 690-Dönem Net Kârı veya Zararı hesabı, Bilançoda yer almak üzere, alacak bakiyesi vermesi durumunda 590-Dönem Net Kârı hesabına, borç bakiyesi vermesi durumunda ise 591-Dönem Net Zararı(-) hesabına aktarılır.

TİCARİ K/Z – MALİ K/Z UYGULAMALARI

Örnek/1

İnşaat Ltd.Şti.de 31/12/2025 de

690-Dönem Kârı veya Zararı hesabının bakiyesi 480.000 TL dır.        

Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler (KKEG) 60.000 TL, vergiye tabi olmayan indirim ve istisnalar 130.000 TL dır. Bu dönemde peşin ödenen vergiler 105.000 TL dır.

Buna göre:

Ticari Kâr                              480.000

KKEG                                     60.000

İndirim/İstisnalar       (-)        120.000

Mali Kâr                                420.000 

% 25 Kurumlar Vergisi         105.000

-------------------------------------31/12/2025----------------------------------------

691-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.(-)             105.000

              370-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.                   105.000

-------------------------------------31/12/2025----------------------------------------

371-Dön.Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğ.Yük.  105.000

             193-Peşin Ödenen Vergi/Fonlar                                  105.000

------------------------------------31/12/2025-----------------------------------------

690-Dönem K/Z                                                      480.000

             691-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.(-)               105.000

             692-Dönem Net K/Z                                                   375.000

-----------------------------------31/12/2025------------------------------------------

692-Dönem Net K/Z                                               375.000

             590-Dönem Net Kârı                                                 375.000

-------------------------------------Nisan/2026----------------------------------------

370-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.              105.000

             371-Dön.Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğ.Yük.  105.000

2025 yılı Kurumlar Vergisi Beyannamesinin verilmesi…

------------------------------------------/-------------------------------------------------

Örnek/2

İnşaat Ltd.Şti.de 31/12/2025 de

690-Dönem Kârı veya Zararı hesabının bakiyesi 180.000 TL dır.        

Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler (KKEG) 40.000 TL, vergiye tabi olmayan indirim ve istisnalar 100.000 TL dır. Bu dönemde peşin ödenen vergiler 28.000 TL dır.

Buna göre:

Ticari Kâr                              180.000

KKEG                                     40.000

İndirim/İstisnalar       (-)        100.000

Mali Kâr                                120.000 

% 25 Kurumlar Vergisi           30.000

-------------------------------------31/12/2025----------------------------------------

691-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.(-)             30.000

              370-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.                   30.000

-------------------------------------31/12/2025----------------------------------------

371-Dön.Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğ.Yük.   28.000

             193-Peşin Ödenen Vergi/Fonlar                                 28.000

------------------------------------31/12/2025-----------------------------------------

690-Dönem K/Z                                                      180.000

             691-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.(-)               30.000

             692-Dönem Net K/Z                                                 150.000

-----------------------------------31/12/2025------------------------------------------

692-Dönem Net K/Z                                               150.000

             590-Dönem Net Kârı                                                 150.000

-------------------------------------Nisan/2026----------------------------------------

370-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.              30.000

             371-Dön.Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğ.Yük.    28.000

             360-Ödenecek Vergi/Fonlar                                         2.000

                    (Ödenecek Kurumlar Vergisi)

2025 yılı Kurumlar Vergisi Beyannamesinin verilmesi…

------------------------------------------/-------------------------------------------------

Örnek/3

İnşaat Ltd.Şti.de 31/12/2025 de

690-Dönem Kârı veya Zararı hesabının bakiyesi 860.000 TL dır.        

Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler (KKEG) 90.000 TL, vergiye tabi olmayan indirim ve istisnalar 70.000 TL dır. Bu dönemde peşin ödenen vergiler 250.000 TL dır.

Buna göre:

Ticari Kâr                              860.000

KKEG                                     90.000

İndirim/İstisnalar       (-)          70.000

Mali Kâr                                880.000 

% 25 Kurumlar Vergisi         220.000

-------------------------------------31/12/2025----------------------------------------

691-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.(-)             220.000

              370-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.                  220.000

-------------------------------------31/12/2025----------------------------------------

371-Dön.Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğ.Yük. 220.000

             193-Peşin Ödenen Vergi/Fonlar                                220.000

------------------------------------31/12/2025-----------------------------------------

690-Dönem K/Z                                                      860.000

             691-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.(-)              220.000

             692-Dönem Net K/Z                                                  640.000

-----------------------------------31/12/2025------------------------------------------

692-Dönem Net K/Z                                               640.000

             590-Dönem Net Kârı                                                 640.000

-------------------------------------Nisan/2026----------------------------------------

370-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.              220.000

             371-Dön.Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğ.Yük.  220.000

2025 yılı Kurumlar Vergisi Beyannamesinin verilmesi…

------------------------------------Nisan/2026-----------------------------------------

136-Diğer Çeşitli Alacaklar                                   30.000

       (Vergi Alacağı)

              193-Peşin Ödenen Vergi/Fonlar                               30.000

2025 yılı Kurumlar Vergisi Beyannamesinde, bu yıla ait iade alınacak peşin ödenen vergi…

------------------------------------------/-------------------------------------------------

Örnek/4

İnşaat Ltd.Şti.de 31/12/2025 de

690-Dönem Kârı veya Zararı hesabının bakiyesi 490.000 TL dır.        

Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler (KKEG) 60.000 TL, vergiye tabi olmayan indirim ve istisnalar 630.000 TL dır. Bu dönemde peşin ödenen vergiler 20.000 TL dır.

Buna göre:

Ticari Kâr                              490.000

KKEG                                     60.000

İndirim/İstisnalar       (-)        630.000

Mali Zarar                 (-)          80.000 

% 25 Kurumlar Vergisi            -Yok-

------------------------------------31/12/2025-----------------------------------------

690-Dönem K/Z                                                      490.000

                692-Dönem Net K/Z                                                 490.000

-----------------------------------31/12/2025------------------------------------------

692-Dönem Net K/Z                                               490.000

             590-Dönem Net Kârı                                                 490.000

------------------------------------Nisan/2026-----------------------------------------

136-Diğer Çeşitli Alacaklar                                   20.000

       (Vergi Alacağı)

              193-Peşin Ödenen Vergi/Fonlar                               20.000

2025 yılı Kurumlar Vergisi Beyannamesinde, bu yıla ait iade alınacak peşin ödenen vergi…

------------------------------------------/-------------------------------------------------

Örnek/5

İnşaat Ltd.Şti.de 31/12/2025 de

690-Dönem Kârı veya Zararı hesabının bakiyesi (-) 120.000 TL dır.        

Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler (KKEG) 30.000 TL, vergiye tabi olmayan indirim ve istisnalar 10.000 TL dır. Bu dönemde peşin ödenen vergi yoktur.

Buna göre:

Ticari ZARAR           (-)         120.000

KKEG                                     30.000

İndirim/İstisnalar       (-)          10.000

Mali Zarar                 (-)        100.000 

% 25 Kurumlar Vergisi            -Yok-

------------------------------------31/12/2025-----------------------------------------

692-Dönem Net K/Z                                                 120.000

               690-Dönem K/Z                                                      120.000

-----------------------------------31/12/2025------------------------------------------

591-Dönem Net Zararı (-)                                        120.000

              692-Dönem Net K/Z                                               120.000

------------------------------------------/-------------------------------------------------

Örnek/6

İnşaat Ltd.Şti.de 31/12/2025 de

690-Dönem Kârı veya Zararı hesabının bakiyesi (-) 350.000 TL dır.        

Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler (KKEG) 490.000 TL, vergiye tabi olmayan indirim ve istisnalar yoktur. Bu dönemde peşin ödenen vergiler 30.000 TL dır.

Buna göre:

Ticari ZARAR           (-)         350.000

KKEG                                    490.000

İndirim/İstisnalar       (-)           -Yok-

Mali KÂR                               140.000 

% 25 Kurumlar Vergisi            35.000

-------------------------------------31/12/2025----------------------------------------

691-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.(-)             35.000

              370-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.                  35.000

-------------------------------------31/12/2025----------------------------------------

371-Dön.Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğ.Yük. 30.000

             193-Peşin Ödenen Vergi/Fonlar                                30.000

------------------------------------31/12/2025-----------------------------------------

692-Dönem Net K/Z                                                 385.000

               690-Dönem K/Z                                                      350.000

               691-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.(-)             35.000

------------------------------------31/12/2025------------------------------------------

591-Dönem Net Zararı (-)                                        385.000

              692-Dönem Net K/Z                                               385.000

------------------------------------Nisan/2026-----------------------------------------

370-Dönem Kârı Vergi ve Yas.Yük.Karş.                  35.000

             371-Dön.Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğ.Yük.    30.000

             360-Ödenecek Vergi/Fonlar                                         5.000

                    (Ödenecek Kurumlar Vergisi)

2025 yılı Kurumlar Vergisi Beyannamesinin verilmesi…

-------------------------------------------/-------------------------------------------------

Örnek/7

Bilanço esasına tabi Gelir Vergisi mükellefi gerçek kişi (A) da 31/12/2025 de

690-Dönem Kârı veya Zararı hesabının bakiyesi 330.000 TL dır.        

Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler (KKEG) 180.000 TL, ticari kazancıyla ilgili vergiye tabi olmayan indirim ve istisnalar 110.000 TL dır. Bu dönemde peşin ödenen vergiler 10.000 TL dır.

Yıllık Gelir Vergisi beyannamesinde yer alacak,

Ticari Kazanç (Ticari Kâr)     330.000

KKEG                                   180.000

İndirim/İstisnalar       (-)        110.000

Önemli Not:                                                                                                                                                                                  Gelir Vergisi Mükellefi şahıs işletmelerinde vergi karşılıkları hesaplanmaz ve kaydedilmez… Peşin ödenen vergiler ise, gerçek kişinin vereceği yıllık gelir vergisi beyannamesi üzerinde hesaplanacak yıllık gelir vergisinden mahsuba konu edileceğinden, dönem içinde 193 veya 295 hesaplarda değil, işletme sahibi gerçek kişiden alacaklar şeklinde izlenmelidir..!  (Örneğin 131 hesap)

Buna göre:

------------------------------------31/12/2025-----------------------------------------

690-Dönem K/Z                                                      330.000

                692-Dönem Net K/Z                                                 330.000

-----------------------------------31/12/2025------------------------------------------

692-Dönem Net K/Z                                               330.000

             590-Dönem Net Kârı                                                 330.000

------------------------------------------/-------------------------------------------------

02.02.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.