Hüseyin Ergut
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Lisanslı SPK Uzmanı
smmm.hergut@gmail.com

MASAK'ın Güncellediği Hawala ve Benzeri Alternatif Değer Transfer Sistemleri, Şüpheli İşlem Bildirimleri Rehberi Yayımlandı

Malî Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK)’tarafından, 6493’sayılı kanun kapsamında izinsiz ödeme faaliyeti niteliği taşıyan hawala ve benzeri alternatif değer transfer sistemlerinin tespiti ile şüpheli işlem bildirimlerinin etkinliğinin artırılması amacıyla “Hawala ve Benzeri Alternatif Değer Transfer Sistemleri Şüpheli İşlem Bildirimi Rehberi” hazırlanmıştır. Rehberde ayrıca hawalanın suç gelirlerinin aklanması, terörizmin finansmanı, hedeflenen finansal yaptırımların ve malvarlığının dondurulması tedbirlerinin aşılması, yasa dışı bahis ve kumar gelirlerinin transferi ile vergi kaçırma ve kayıt dışı ekonomik faaliyetlerde kullanım biçimleri açıklanmıştır. Bu kapsamda (TCK)’nın 282.maddesi, 6415,7262 ve 7258’sayılı kanunlar yönünden ilgili risk alanlarına da yer verilmiştir.

Rehber kapsamında bankalar, yetkili müesseseler, para veya değerli eşya nakli hizmeti verenler, ödeme ve elektronik para kuruluşları, kripto varlık hizmet sağlayıcıları, kıymetli maden/taş/mücevher sektöründe faaliyet gösterenler, sermaye piyasası aracı kurumları, SMMM/YMM’ler, avukatlar ve noterler için sektöre özgü risk göstergeleri ve ŞİB tipolojileri oluşturulmuştur.

Rehber ile yükümlülerin tek bir işlem veya göstergeye odaklanmak yerine; müşteri, hesap, şirket, gerçek faydalanıcı, ödeme ve banka hesapları, kripto varlık cüzdanları, döviz ve kıymetli maden hareketleri ile sınır ötesi bağlantıları birlikte değerlendirmeleri ve işlemin daha geniş bir değer transfer veya mutabakat zincirinin parçası olup olmadığını dikkate almaları amaçlanmaktadır.

Sektörel Şüpheli İşlem Bildirim (ŞİB) Rehberleri

Suç gelirlerinin aklanması ve terörün finansmanı ile etkin mücadele kapsamında, yükümlülerin şüpheli işlemleri zamanında, doğru ve nitelikli şekilde tespit ederek Başkanlığımıza bildirmesi büyük önem arz etmektedir. Bu amaçla hazırlanan Sektörel Şüpheli İşlem Bildirim (ŞİB) Rehberleri, farklı yükümlü gruplarının faaliyet alanlarına özgü riskleri, şüphe göstergelerini ve örnek işlem tiplerini içerecek şekilde hazırlanmıştır. Rehberler; 5549’sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili ikincil düzenlemeler çerçevesinde, risk temelli yaklaşım esas alınarak oluşturulmuştur. Her rehberde ilgili sektörün işlem yapısı dikkate alınmakta; sektöre özgü risk alanları, tipolojiler ve şüpheli işlem göstergeleri somut örneklerle açıklanmaktadır. Şüpheli işlem bildirimine ilişkin başvuru işlemleri ile tüm (ŞİB) gönderimleri, (MASAK) Online sistemi üzerinden elektronik ortamda gerçekleştirilmektedir. Yükümlülerin sisteme kayıt ve bildirim işlemlerini https://onlineislemler.masak.gov.tr adresi üzerinden tamamlamaları gerekmektedir. ŞİB başvuru süreçlerinin ve bildirimlerin elektronik ortamda yürütülmesi; standardizasyonun sağlanması, bildirim kalitesinin artırılması ve analiz süreçlerinin daha etkin yürütülmesi açısından önem taşımaktadır. Yükümlülerin kendi sektörlerine ilişkin rehberleri dikkate alarak iç kontrol, izleme ve risk yönetim sistemlerini güçlendirmeleri; şüpheli işlem tespit süreçlerini rehberlerde yer alan göstergeler doğrultusunda yapılandırmaları ve bildirimlerini (MASAK) Online sistemi aracılığıyla zamanında iletmeleri beklenmektedir.

Hawala Nedir?

Hawala, geleneksel bankacılık sistemlerine ihtiyaç duymadan para transferlerini kolaylaştırmak için yaygın olarak kullanılan, güvene dayalı gayri resmi bir para transferi sistemidir. Güney Asya kökenli eski bir para transferi yöntemi olan Hawala, paranın fiziksel olarak el değiştirmesine gerek kalmadan fonların hareketini sağlar. Hawala, paranın fiilen taşınması olmadan bir kişiden diğerine aktarılmasına olanak sağlayan gayri resmi bir para transferi sistemidir. Herhangi bir belge gerektirmeyen basit bir süreçtir ve bu nedenle anonim bir para transferi sistemidir. Anonimliği nedeniyle hawala, kara para aklama ve terörizmin finansmanı gibi yasadışı faaliyetlerin de aracı olmuştur. Bu nedenle birçok ülke hawalayı yasaklamış veya düzenlemeler getirmiştir.

5549’sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında yükümlüler, Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Başkanlığına şüpheli işlem bildiriminde bulunmakla yükümlüdür. Bu çerçevede, (MASAK) 13’Sıra No.lu Genel Tebliği ile yükümlülere yönelik genel ve sektörel nitelikte şüpheli işlem bildirim rehberlerinin hazırlanması ve yayımlanması görevi Başkanlığımıza verilmiştir.

Yükümlülerin şüpheli işlem bildirimlerini rehberlerde belirtilen usul ve esaslara uygun şekilde güvenli, hızlı ve etkin bir biçimde iletebilmelerini sağlamak amacıyla, sektörel riskler ve güncellenmiş Ulusal Risk Değerlendirmesi (2025) sonuçları dikkate alınarak yeni rehberler hazırlanmış, mevcut bazı rehberler ise güncellenmiştir.

Bu kapsamda yayımlanan rehberler, yükümlülere uygulamada yol gösterici olmakta; şüpheli işlem tipolojilerinin doğru şekilde tespit edilmesi, bildirim süreçlerinin standartlaştırılması ve finansal sistemin suç gelirleri ile terörizmin finansmanına karşı daha dirençli hale getirilmesine katkı sağlamaktadır.

Bu Sistem Hakkında Önemli Noktalar:

Hawala, geleneksel bankacılığın dışında faaliyet gösteren, paranın fiilen el değiştirmeden transferi için büyük ölçüde güvene ve kişisel ağlara dayanan gayri resmi bir para transfer sistemidir. Aslen Güney Asya'da geliştirilen hawala, düşük ücretleri, hızı ve erişilebilirliği nedeniyle, özellikle resmi bankacılık altyapısının yetersiz olduğu bölgelerde, para transferi için popüler bir alternatif olmaya devam etmektedir. Hızlı ve düşük maliyetli finansal işlemler için faydalı olsa da, hawala sistemleri resmi kayıtların olmaması nedeniyle kara para aklama, vergi kaçırma ve terörizmin finansmanı için kötüye kullanılabildiğinden riskler de taşımaktadır. ABD ve Hindistan gibi birçok ülke, düzenleyici ve kara para aklama karşıtı endişeler nedeniyle havala işlemlerine karşı yasalar çıkarmıştır; ancak Dubai gibi yerlerde sıkı düzenlemeler altında yasal olmaya devam etmektedir. Fintech çözümleri, mobil bankacılık ve ödeme platformları aracılığıyla bankacılık hizmetlerinden yeterince yararlanamayan bölgelerde finansal kapsayıcılığı artırmak amacıyla havala modelinin unsurlarını bünyesine katmaya başladı.

Güncellenen Şüpheli İşlem Bildirim Rehberleri

• Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri
• Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi ile Kargo Şirketleri
• Sermaye Piyasası Aracı Kurumları
• Sigorta ve Emeklilik Şirketleri
• Yetkili Müesseseler

İlk Kez Yayımlanan Şüpheli İşlem Bildirim Rehberleri

• Bankalar Dışında Banka Kartı veya Kredi Kartı Düzenleme Yetkisini Haiz Kuruluşlar
• Portföy Yönetim Şirketleri
• Reasürans Şirketleri
• Sermaye piyasası Mevzuatı Çerçevesinde Takas ve Saklama Hizmeti Veren Kuruluşlar
• Varlık Yönetim Şirketleri
• Tasarruf Finansman Şirketleri
• Cumhuriyet Altın Sikkeleri ile Cumhuriyet Ziynet Altınlarını Basma Faaliyeti ile Sınırlı Olmak Üzere Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü
• Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasına İlişkin saklama hizmeti ile sınırlı olmak üzere Borsa İstanbul Anonim Şirketi

Söz konusu rehberlerle eş zamanlı olarak, ilgili yükümlü gruplarının bildirimlerini elektronik ortamda iletebilmelerini sağlayan “MASAK Online 2.0 “Sistemi devreye alınmıştır.

Sonuç ve Değerlendirme:

Mali Suçları Araştırma Kurulunun yeni Hawala ve benzeri alternatif değer transfer sistemleri rehberi, yeni bir suç tipi ortaya koymamakla beraber buna karşılık, mevcut AML/CFT mevzuatının, çok sektörlü ve dijital değer transfer ağlarına nasıl uygulanacağını detaylı bir şekilde meydana getirmektedir. Rehberin en önemli mesajı, artık yalnızca para nereden geldi ve/veya nereye gitti?” sorusunun yeterli olmadığı hususudur. Yükümlülerden ekonomik değerin kim tarafından sisteme sokulduğunu, hangi varlık ve sektörlerden geçtiğini, aracılar arasındaki bakiyenin nasıl kapatıldığını, gerçek faydalanıcının kim olduğunu ve nihai değerden kimin yararlandığını anlamaya, çözümlemeye yönelik daha kapsayıcı bir inceleme beklenmektedir. Rehber, yalnızca bankalar veya ödeme kuruluşları için değil; kripto varlık hizmet sağlayıcıları, yetkili müesseseler, kıymetli maden sektörü, sermaye piyasası kuruluşları, dış ticaret şirketleri ve belirli işlemler bakımından avukatlar, mali müşavirler ve noterler açısından da incelenmesi, takip edilmesi gereken yeni bir uyum referansı niteliğindedir.

Kaynakça:

masak.hmb.gov.tr

Masak13’Sıra No.lu Genel Tebliği.

5549’sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun.

16.09.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Telif Uyarısı: Bu makalenin en fazla %20'si, kaynak gösterilip aktif link verilerek paylaşılabilir. Aksi takdirde yasal işlem başlatılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.250 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.