Hüseyin Ergut
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Lisanslı SPK Uzmanı
smmm.hergut@gmail.com

Sermaye Piyasalarında (BİST) Kredili İşlem Nedir? Nasıl Yapılır? Kredili İşlem Yasağı ve Hisse Senetlerine Etkisi Nelerdir? Kredili, Hisse Alımının Avantajları

Kredili İşlem (Hisse Senedi Kredisi) Nedir?

Yatırımcı ile aracı kurum arasında yapılacak sözleşme hükümleri çerçevesinde yatırımcının mevcut hesabındaki tutara ek olarak, müşterinin kendisine tahsis edilen kredi limiti ve portföyünde bulunan varlıkların teminat oranları dahilinde (hisse) menkul kıymet alım satım işlemi gerçekleştirme durumudur. Yatırımcıların nakit ve takas alacaklarına ek olarak kendilerine tahsis edilen kredi limiti ve portföylerinde bulunan varlıkların teminat değerlilikleri ile ilave pay alım işlemi gerçekleştirme fırsatını sunar. Kredi (T+2) günü takas gününde takas işlemlerinin gerçekleştirildiği sırada otomatik olarak tahsis edilir. Tam iş günlerinde saat 13:00’a (yarım iş günlerinde 10:00’a) kadar ödenmesi durumunda faiz tahakkuku gerçekleştirilmez.​ ​Krediye konu olacak menkul kıymetler, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Borsa İstanbul (BİST) tarafından belirlenmiş olan listeden seçilerek belirlenmektedir.​

Hisse Senedi Kredisi Kullanma Şartları:

Öncelikle, teminat olarak sunulacak hisse senetlerine sahip olmaktır. Bu hisseler, genellikle (BİST)'te işlem gören ve aracı kurum tarafından krediye uygun görülen hisseler olmalıdır.

-Aracı kurum, yatırımcının kredi kullanımı için uygun olup olmadığını değerlendirilmekte olup, bu husus yatırımcının finansal durumu, kredi geçmişi ve yatırım hedeflerine göre yapılır.

-Yatırımcının teminat olarak sunduğu hisse senetlerinin toplam değeri, belirlenen bir oranda (uygulama genellikle %50-60 arası) diyebileceğimiz kredi limiti olarak belirlenir.

-Ülkemizde hisse senedi kredileri, genellikle kısa vadeli olarak verilmektedir.

-Kredi kullanırken yatırımcının ödeyeceği faiz oranları ve diğer masraflar, krediyi verecek olan aracı kurum tarafından belirlenmektedir.

-Eğer teminat olarak verilen hisse senetlerinin değeri belirli bir seviyenin altına düşerse, aracı kurum yatırımcıdan ek teminat talep edebilir.

-Ülkemizde hisse senedi kredisi kullanımında, işlemler Takasbank A.Ş. tarafından takip edilmekte ve teminatlar Takasbank tarafından saklanmaktadır.

Portföy Büyüklüğünün Hisse Kredisi İçin Önemi Nedir?

Hisse senedi kredisi alabilmek için bireylerin ve kurumsal yatırımcıların bazı şartları yerine getirmesi gerekmektedir. Bu şartların başında özellikle kredi notu ve portföy büyüklüğü gelmektedir.

Borsada kredi kullanarak işlem yapmak isteyen yatırımcıların kredi notunun ve portföy büyüklüğünün optimum seviyede olması, bu krediden en verimli şekilde faydalanmalarına yardımcı olabilir. Portföy büyüklüğü, bir yatırımcının sahip olduğu finansal varlıkların toplam değerini ifade etmektedir. Yatırımcının, sahip olduğu portföy büyüklüğü, krediye konu olabilecek teminatın miktarını doğrudan etkilemektedir. Daha büyük bir portföye sahip olmak, daha yüksek bir hisse kredisi alabilme kapasitesi anlamına gelmektedir. Portföy, büyüklüğü kredinin geri ödenememesi durumunda teminat olarak kullanılacak varlıkların değerini belirler.

Hisse Senedi Kredisi Kullanmanın Avantajları:

Hisse kredisi kullanmak, sahip olunan nakit miktarından daha büyük yatırımlar yapılmasına olanak tanır. Böylece olumlu piyasa koşullarında, getiri fırsatlarından yararlanılabilir.

Yatırımcılar, kredi sayesinde mevcut hisse senetlerini satmadan nakit ihtiyaçlarını karşılayabilirler. Bu sayede varlık satışından doğabilecek komisyon maliyetlerinden de kaçınmış olurlar. Daha fazla sermayeye erişim, yatırımcının portföyünü çeşitlendirmesine ve riskini dağıtmasına olanak tanır. Hisse senedi, kredisi, aracı kurumlar tarafından genellikle esnek geri ödeme seçenekleriyle sunulur. Yatırımcılar krediyi istedikleri zaman geri ödeyebilirler veya yeniden yapılandırabilirler. Diğer, kredi türlerine kıyasla, hisse senedi kredisi genellikle daha düşük faiz oranlarıyla sunulabilir. Bu, yatırımcının finansal maliyetlerini minimize etmesine yardımcı olabilir.

Hisse Senedi Kredisinin Riskleri:

-Piyasa Dalgalanmaları; hisse senedi piyasaları volatilite (oynaklık) bir yapıya sahiptir. Kredi kullanarak satın alınan hisse senetlerinin değeri, piyasada yaşanan dalgalanmalara bağlı olarak kısa süre içerisinde büyük değişiklikler gösterebilir.

-Teminat Tamamlama Çağrıları; kredili işlem yaparken, krediyi aldığınız kuruluş belirli bir teminat oranını baz alır. Piyasadaki olumsuz hareketlilikler sonucunda portföy değerinizin düşmesi ile teminat yetersizliği oluşabilir. Bu durumda, kuruluştan teminat tamamlama çağrısı (margin call) alınabilir.

-Kredinin geri ödenmemesi durumunda; yaşanabilecek olumsuzluklar kredi anlaşmalarında belirtilen vade sonunda krediyi geri ödenmez ise faiz oranları artabilir ve ek maliyetler ortaya çıkabilecektir. Bunun yanında, kredi geri ödenmezse finans kuruluşu teminat olarak alınan hisse senetlerini satabilir.

-Faiz oranı riski; hisse senedi kredisi faiz oranları piyasa koşullarına bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Beklenmedik şekilde oluşacak faiz artışları, kredinin maliyetini yükselterek yatırımcının yükümlülüklerini karşılama kabiliyetini olumsuz etkileyebilir.

-Diğer Operasyonel Riskler

Hisse Senedi Kredisi Nasıl Hesaplanır?

Kredi kullanmak isteyen yatırımcıların, hangi miktarda kredi alabileceklerini ve bunun maliyetini nasıl hesaplayacaklarını bilmesi önem arz etmektedir.

Kredilendirilebilir portföy değeri ve teminat oranları gibi faktörleri dikkate almak, maliyetleri azaltılması ve krediden en iyi şekilde faydalanılmasına yardımcı olacaktır.

Kredilendirilebilir portföy değeri, yatırımcının portföyünde bulunan hisse senetlerinin toplam piyasa değerini ifade eder.

Örneğin; 500.000,00-TL.’ değerinde bir portföye sahip bir yatırımcının bu değeri temel alarak kredi talebinde bulunması gerekmektedir. Her hisse, senedi için aracı kurumlar farklı teminat oranları belirleyebilir. Bu oranlar, hisse senedinin likiditesi, volatilitesi ve genel piyasa koşullarına bağlı olarak değişebilmektedir.

Örnek vermek gerekirse, bir hisse senedi için (%40)’teminat oranı belirlenmiş olsun bu hissenin piyasa değerinin yarısı kadar kredi kullanılabileceğini gösterir.

*Kredi Kullanımı Hesaplaması:

Portföy değeri 500.000,00-TL. ve teminat oranı (%40) olan bir hisse senedine sahip olduğumuzu varsayalım. Bu durumda maksimum kredi limiti, 500.000,00-TLx%40 =200.000,00-TL.’olacaktır. Eğer bu kredi için belirlenen faiz oranı yıllık (%10)’ ise, bir yıl süreyle kullanılan 200.000,00-TL. kredi için 20.000,00-TL. faiz ödemesi oluşacaktır.

Kredili Alımda Öz Kaynak Oranı Nedir, Nasıl Hesaplanır?

*Öz kaynak oranı = (Öz Kaynak Tutarı – Kredi Tutarı) / Öz Kaynak Tutarı 

Kredili alım işlemlerinin başlangıcında ve devamında asgari (%50)’oranında öz kaynak bulundurmak zorunludur. Öz kaynak oranını (%35)’ seviyesinin altına düşmesi durumunda, iki (2) iş günü içinde ilave öz kaynak getirerek ilgili oranı başlangıç öz kaynak oranına tamamlaması ya da kredi borcunu azaltıcı yönde aksiyon alınması gerekmekte olup, öz kaynak tamamlama işlemi yapılmadığı takdirde, kredili menkul kıymet işlemleri çerçeve sözleşmesinde belirtildiği şekilde, ilgili aracı kurum veya banak öz kaynak oranını (%50)’ başlangıç oranına tamamlayacak şekilde hisse senedi satışı yapma yetkisine sahip olacaktır.

Kredili İşlem Yasağı Hisseyi Nasıl Etkiler? Birçok yatırımcı için “Açığa satış yasağı hisseyi düşürür mü?” sorusu büyük önem taşıyor. Açığa satış ve kredili işlem yasağı tedbiri, hisse senetleri üzerinde farklı etkiler doğurabiliyor. İşte yasağın hisselere muhtemel etkileri:

Kredili İşlem Yasağı Nedir?

Sermaye piyasalarında, yüksek volatilite dönemlerinde yatırımcılar için açığa satış ve kredili işlem yasağı uygulanmaktadır. Bu tedbirler, hisse senetlerindeki ani düşüşlerin önüne geçmeyi ve bununla birlikte piyasa dengesini korumayı amaçlamaktadır. Piyasa dalgalanmalarının arttığı ve belirsizliğin yükseldiği dönemlerde uygulanan bu dengeleyici önlemler, aynı zamanda yatırımcılarında aşırı risk almasının da önüne geçmeyi hedeflemektedir.

Kredili işlem Yasağı Hisseyi Nasıl Etkiler?

-Hisse senedi fiyatlarının yükselmesi; yasakla birlikte kredili işlemlerin sınırlanması hisse senedi arzını azaltırken talebin aynı kalmasına veya artmasına neden olabilecektir. Dolayısıyla, bu durum, hisse senedi fiyatlarının yükselmesine yol açıyor.

-Yatırımcı risklerinin azalması; Düzenleyici ve koruyucu tedbir olarak işleyen kredili işlem yasağı, yatırımcıların maruz kaldıkları risklerin azalmasına yardımcı olabilmektedir. Piyasalardaki aşırı volatiliteyi sınırlayan bu yasak, yatırımcıları spekülatif dalgalanmalardan korumaktadır.  

-İşlem hacminin düşmesi; kredili işlem yasağının uygulanmasıyla birlikte yatırımcıların işlem yapma fırsatları kısıtlanabilir. Bu durum işlem hacminin azalmasına ve piyasanın daha sakin bir hale gelmesine neden oluyor.

Sonuç ve Değerlendirme

Sermaye piyasalarında, kredili işlem yapmak, yatırımcılar için ek bir finansal fırsat sunabilir. Ancak, bu işlem türü aynı zamanda yüksek riskler içerdiğinden, yatırımcıların iyi bir piyasa araştırması yapmaları ve risk yönetimi stratejileri kullanabilmeleri önem arz etmektedir. Finansal okur yazarlığın ön plana çıktığı uygulamalardır. Özetlemek, gerekirse kredili işlem yasağı gibi tedbirler hisse senedi fiyatlarında bazı dalgalanmalara sebep olabilmektedir.

Kaynakça:

-Borsa İstanbul (BİST)

-Sermaye Piyasaları Birliği

-Spk Çalışma Notlarım

-Sermaye Piyasası Araçlarının Kredili Alım, Açığa Satış ve Ödünç Alma ve Verme İşlemleri Hakkında Tebliğ (Seri:V, No:65)

-İş Yatırım Portföy

-Oyak Yatırım

21.01.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.