Emre Özerçen
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
info@emreozercen.com

Vergi İncelemelerinde Öne Çıkan Risk Alanları ve Kontrol Noktaları

Değerli okurlar, günümüzde vergi incelemeleri artık sadece defter ve belge ibrazına bakılan klasik bir süreç olmaktan çıktı. Gelir İdaresi, bugün e-belgelerden banka hareketlerine, KDV beyannamelerinden stok ve cari hesaplara kadar pek çok veriyi birlikte değerlendiriyor. Bu nedenle artık sadece mevzuata uygun kayıt tutmak yeterli olmuyor; kayıtların kendi içinde mantıklı, tutarlı ve birbirini destekliyor olması da büyük önem taşıyor.

Aşağıda yer alan kontrol başlıklarını, uygulamada en sık sorun yaşanan ve vergi incelemelerinde çoğu zaman eleştiri ve tarhiyatla karşılaşılan konular dikkate alınarak hazırladık. Amaç, olası riskleri inceleme başlamadan önce fark edebilmenize yardımcı olmaktır. Ancak baştan söylemek gerekli, her işletmenin faaliyet konusu, işlem hacmi ve vergisel yükümlülükleri farklılık gösterebileceğinden, listede yer alan kontrollerin mükellefin özel durumuna göre değerlendirilmesi gerekmektedir. Tereddüt edilen konularda, işlem gerçekleşmeden önce uzman görüşü alınması olası vergi risklerinin önüne geçilmesi açısından önemli olacaktır.

1. Belge Düzeni ve e-Belge Uyum Riskleri

• e-İrsaliye → e-Fatura → e-Arşiv zinciri tarih–miktar–mal cinsi açısından birebir uyumlu mu?
• e-İrsaliye düzenlenen işlemlerde, fatura VUK’ta öngörülen yasal süreler içinde kesilmiş mi?

2. KDV, Tevkifat ve Mizan Uyumu

• 191–391 hesap bakiyeleri ile KDV beyannamesi satır bazında örtüşüyor mu?
• KDV iade hakkı doğuran işlemler için YMM raporu / teminat süreci planlandı mı?
• KDV-2 beyannamelerinin tahakkuk ve ödeme kontrolleri yapıldı mı?
• KDV beyannamesindeki istisna / indirim / iade kodları ile muhasebe kayıtları örtüşüyor mu?
• Devreden KDV’nin oluşum nedeni analiz edilmiş mi? (stok artışı, yatırım, iade vb.)

3. Yurt Dışı Dijital Hizmet Alımları (Stopaj ve KDV-2)

• Google, Meta, AWS gibi yurt dışı mukimi kurumlardan alınan dijital hizmetlerde stopaj (%15 veya anlaşmaya göre belirlenen oran) ve tam tevkifatlı KDV-2 yükümlülüklerinin eksiksiz yerine getirilip getirilmediği kontrol edildi mi?

4. Banka Hareketleri–Ödeme, IBAN ve POS Kullanımı

• Şirket satış tahsilatları şirket IBAN’ı dışında bir hesaba geliyor mu?
• Başka firmalara ait (grup firmalara) POS cihazları kullanılıyor mu?
• Banka hesap ekstreleri ile muhasebe kayıtları tutar ve tarih bazında birebir uyumlu mu?
• POS tahsilatları ile 600–391 KDV kayıtları örtüşüyor mu?

5. Ortaklar Cari Hesabı ve Kasa Riski

• Ortaklar cari hesabı sürekli borç bakiyesi veriyor mu?
• Ortaklar cari hesabındaki borç bakiyesi için emsal faiz uygulanıp uygulanmadığı ve uygulanmadıysa gerekçesinin yazılı olup olmadığı kontrol edildi mi?
• Kasa bakiyesi fiili duruma uygun mu?
• Ortaklar cari borç bakiyesi için örtülü kazanç dağıtımı riski analiz edildi mi?
• Tevsik sınırı üzerindeki tahsilat ve ödemelerin aracı kurumlar (Banka/PTT) üzerinden yapıldığının teyidi

6. Finansman Gider Kısıtlaması

• Dönem sonunda öz sermaye / yabancı kaynak oranı hesaplandı mı?
• Kısıtlamaya giren finansman giderleri ayrıştırıldı mı?
• Kısıtlamaya tabi finansman giderlerinin KKEG olarak doğru hesaplarda izlendiği kontrol edildi mi?

7. Amortisman, Binek Araç

• Binek araçlarda:
  1. Amortisman ve gider sınırları aşılıyor mu?
  2. KKEG ayrımı doğru mu?
• Amortisman süreleri VUK’a uygun mu?
• Satılan / hurdaya ayrılan varlıklar sistemden çıkarıldı mı?
• Enflasyon düzeltmesi sonrası amortisman hesaplamalarının mevzuata uygunluğu kontrol edildi mi?

8. Transfer Fiyatlandırması

• İlişkili kişiler listesi güncel mi?
• Borç–alacak işlemlerinde:
  • Emsal tespit yöntemi belirlenmiş mi? Emsal faiz uygulanıyor mu?
  • Sözleşme var mı?
• Yıllık transfer fiyatlandırması raporu hazırlanmış mı? (Yükümlü olanlar için)

9. Stok ve Maliyet Muhasebesi

• Stok giriş–çıkışları belgeyle uyumlu mu?
• Fire, zayiat ve sayım farkları gerekçelendirilmiş mi?
• Maliyet hesapları dönemler arasında tutarlı mı?

10. Asgari Kurumlar Vergisi

• Zarar olsa bile AKV doğup doğmadığı hesaplandı mı?
• İstisna ve indirimler AKV matrahına doğru yansıtıldı mı?

11. Personel-Ücret-SGK

• Ücret bordroları ile banka ödeme listeleri birebir uyumlu mu?
• Yemek, yol, prim ve ikramiyeler istisna sınırlarını aşıyor mu?
• Bordroda yer alan ücret unsurları ile SGK prime esas kazanç arasında uyum var mı?

12. Tedarikçi Risk Analizi

Mal veya hizmet satın alınan firmaların sadece "faal" olması yeterli değildir. İncelemelerde mal hareketinin gerçekliğini ispat yükü mükellefe aittir. Bu kapsamda şu kontrol noktaları hayati önem taşır:

• Lojistik Kanıtlar: Mal alımlarında faturaya eşlik eden sevk irsaliyesi ile birlikte, malın nakliyesini kanıtlayan ambar fişi, taşıma irsaliyesi veya kantar fişi gibi belgeler muhafaza ediliyor mu?
• Ödeme Kanıtları: Satın alınan mal veya hizmetin ödemesi, faturayı düzenleyen firmanın kendi banka hesabına mı yapıldı? (Üçüncü şahıslara yapılan ödemeler, işlemin sahte olduğu yönünde en güçlü karine kabul edilmektedir).
• Hizmet Alımları: Alınan hizmetlerde (danışmanlık, yazılım vb.) faturanın yanında hizmetin verildiğine dair rapor, e-posta yazışması veya performans çıktısı gibi tevsik edici ek belgeler mevcut mu?

13. Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım İşleri

İnşaatın başlangıç ve bitiş tarihlerinin tespiti ile kâr/zararın beyan dönemi, bu iş kolundaki en kritik risk alanıdır.

• Geçici Kabul ve Vergi Doğuran Olay: İşin bittiği yılın tespiti doğru yapıldı mı? (Geçici kabul tutanağının idarece onaylandığı tarih veya işin fiilen tamamlandığı tarih). Kâr veya zarar, işin bittiği yılın beyannamesine dahil edildi mi?
• Müşterek Giderlerin Dağıtımı: Birden fazla projesi olan veya hem inşaat hem diğer ticari işleri yapan işletmelerde; genel yönetim giderleri ve finansman giderleri projeler arasında "harcama tutarı" veya "satış hasılatı" esaslarına göre (GVK Md. 43) doğru dağıtıldı mı?
• Stopaj Kesintisi ve Mahsup: Hakedişlerden kesilen stopajlar (%5), sadece işin bittiği yılın kurumlar vergisi beyannamesinden mahsup edildi mi? (Henüz bitmemiş projelerin stopajları devreden KDV gibi bekletilmeli, mahsup edilmemelidir).
• Maliyetlerin Tasnifi: Her proje için ayrı bir maliyet merkezi (740/170-350 hesaplar) oluşturulmuş mu? Bir projeye ait maliyetin yanlışlıkla başka bir projenin maliyetine dahil edilmesi "vergi ziyaı" riski taşır.

14. Örtülü Sermaye Riski

• Ortaklardan ve ilişkili kişilerden alınan borçlar öz sermayenin 3 katını aşıyor mu?
• Aşan kısma isabet eden faiz ve kur farkları KKEG olarak dikkate alındı mı?
• Örtülü sermaye kapsamında değerlendirilebilecek borçlanmalar için dönemsel analiz yapıldı mı?

15. KKEG-Beyanname Uyumu

• Muhasebede KKEG olarak izlenen tüm giderler kurumlar vergisi beyannamesinde indirim dışı bırakıldı mı?
• Özelgeler veya içtihatlara dayalı farklı uygulamalar için yazılı gerekçe mevcut mu?

12.01.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.279 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.