Aydın Şahin
Yeminli Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi
E. Vergi Müfettişi
aydinsahin@generaldenetim.com

İstisnadan Faydalanacak Mükellefler İçin Ön Hazırlıklar (Gelir Vergisi Mükellefleri)

2025 yılı kazançlarında istisnalardan faydalanacak gelir vergisi mükelleflerinin beyanname ve YMM Tasdik Raporu öncesi yapması bazı çalışmaları yapması hak kaybı yaşanmaması için önemlidir. Bu hazırlıklar aşağıda başlıklar halinde özetlenmiştir.

1. Sınai Mülkiyet Hakları İstisnası (KVK Md. 5/B)

Bu istisna, Türkiye'de gerçekleştirilen Ar-Ge faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan buluşların kiralanması, devri veya satışı ile seri üretiminden elde edilen kazançların %50'sinin vergiden istisnadır. Ön hazırlıklar:

• Patent/Belge Durumu: İlgili buluş için Türk Patent ve Marka Kurumu’ndan alınmış İncelemeli Sistem ile verilmiş Patent veya Faydalı Model Belgesinin aslı olmalı.
• Değerleme Raporu: İstisna tutarının tespiti için patentin değerinin belirlenmesi gerekir. Bu değerlemenin yapılması gerekir.
• Ayrı Hesap Takibi: Buluştan elde edilen hasılat ve maliyetlerin, genel muhasebe içinde ayrı alt hesaplarda izlenmesi gerekir. Kazancın sadece o buluşa atfedilen kısmı istisna olduğundan diğer ticari kazançlarla karışmaması için ayrıştırma yapılmalıdır.

2. TUGS’a Kayıtlı Gemilerin İşletilmesinden Doğan Kazanç İstisnası (4490 Sayılı Kanun)

Türk Uluslararası Gemi Sicili’ne (TUGS) kayıtlı gemilerin işletilmesinden ve devrinden elde edilen kazançlar gelir vergisinden istisnadır. Ön hazırlıklar:

• TUGS Kayıt Belgesi: Geminin ilgili dönemde TUGS’a kayıtlı olduğunu gösteren belge (Gemi Tasdiknamesi) dosyada olmalıdır.
• Faaliyetin Niteliği: Kazanç işletmecilikten sağlanmalıdır. Gemi acenteliği, komisyonculuğu gibi yan faaliyetler istisna kapsamına girmez. Faturaların içeriğini bu gözle kontrol edilmelidir.
• Müşterek Gider Dağıtımı: Mükellefin hem TUGS kapsamındaki gemisi hem de başka ticari faaliyetleri varsa (kara taşımacılığı gibi), giderlerin dağıtım anahtarı doğru oluşturulmalıdır.

3. Serbest Bölgelerde Elde Edilen Kazanç İstisnası (3218 Sayılı Kanun)

Serbest bölgelerde üretim yapan mükelleflerin ürettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançlar istisnadır. (Sadece alım-satım yapanlar için istisna kaldırılmıştır, sadece üretim esastır). Ön hazırlıklar:

• Faaliyet Ruhsatı: Üretim konulu geçerli faaliyet ruhsatı olmalıdır.
• Üretim Kapasite Raporu: Beyan edilen satış hacmi ile kapasite raporu uyumlu olmalıdır.
• Giriş-Çıkış Tutanakları: Bölgeye hammadde girişi ve bölgeden mamul çıkışını gösteren Gümrük Müdürlüğü onaylı listeler ile satış faturalarının örtüşmesi gerekir.
• FOB Değer Kontrolü: İhracat istisnası söz konusuysa, FOB değerlerin kayıtlara doğru intikal edilip edilmediği kontrol edilmelidir.

4. Teknokent Kazanç İstisnası (4691 Sayılı Kanun)

Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde (TGB) yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde edilen kazanç istisnasını kapsar. Teknokent istisnası şirketin tüm gelirlerini kapsamaz, yalnızca projeye veya faaliyete yöneliktir. Ön hazırlıklar:

• Proje Bitirme Belgesi / İlerleme Raporları: İlgili dönemdeki projelerin Bölge Yönetici Şirketi tarafından onaylandığına dair belgelerin ibrazı gerekmektedir.
• Fiziki Ayrıştırma: Mükellefin Teknokent dışında da faaliyeti varsa (Örn: Donanım satışı veya destek hizmeti), bu gelirlerin istisna matrahına dahil edilmediği kontrol edilmelidir. Sadece "kod yazımı/tasarım" geliri istisnadır.
• Lisans/Telif Hakları: Yazılımın teslimi mi yoksa lisanslanması mı olduğu fatura açıklamalarında net olmalıdır.
• Donanım Tutarları: Birçok yazılım şirketi, geliştirdiği yazılımı bir donanım üzerinde (server, kiosk, özel cihazlar vb.) müşteriye teslim eder ancak fatura tek kalemde kesilip tamamına istisna uygulamamalıdır. Donanıma isabet eden kazançlar istisna kapsamına girmez
• Sonradan verilen hizmetler: Yazılıma yeni bir modül eklemek, kapasitesini artırmak, yazılımın kod yapısını değiştiren güncellemeler yapmak, sürüm yükseltme gibi faaliyetler Bölge içinde yapılıyorsa istisna kapsamındadır. Call Center, Kullanıcı eğitimi verilmesi, Veri girişi hizmeti, Yerinde kurulum ve kablolama gibi hizmetlerden elde edilen gelirler istisna kapsamına girmez.

5. Yurt Dışına Verilen Yazılım, Mühendislik, Eğitim, Sağlık Hizmetleri Kazanç İndirimi (GVK 89/13)

Hizmetin yurt dışındaki müşteriye verilmesi ve yurt dışında yararlanılması şartıyla, kazancın %50'si beyanname üzerinden indirilir. Ön hazırlıklar:

• Yurt Dışı Faturası: Fatura yurt dışı mukimi adına düzenlenmiş olmalı. Örneğin Yurt dışındaki firmanın Türkiye'deki şubesine fatura kesilirse indirim uygulanamaz.
• Hizmetten Yararlanma Yeri: Hizmetin Türkiye'de tüketilmediğini kanıtlayan sözleşme ve yazışmalar ibraz edilmeli. Örneğin yurt dışı firmanın aldığı proje hizmeti yurt dışındaki inşaat için kullanılmalıdır, yurt dışı firmanın Türkiyedeki bir inşaatında kullanılırsa indirim hakkı olmaz.
• Döviz Getirme Şartı: Hasılatın döviz olarak Türkiye'ye getirildiğine dair DAB (Döviz Alım Belgesi) veya banka dekontlarının asılları gerekmektedir. Beyannamenin verildiği döneme kadar ödemelerin gelmesi şarttır.
• Gider Payı: İndirilecek %50 hesaplanırken, bu hizmete isabet eden giderler düşüldükten sonraki "safi kazanç" baz alınmalıdır.

6. Ar-Ge ve Tasarım İndirimi (5746 Sayılı Kanun)

5746 sayılı Kanun kapsamında kurulan Ar-Ge veya Tasarım Merkezlerinde yapılan harcamaların beyanname üzerinden indirilmesidir (Kazanç istisnası değil, harcama indirimidir). Ön hazırlıklar:

• Bakanlık Onayı: Merkezin statüsünün devam ettiğine dair Bakanlık yazısı gereklidir.
• 750 Kodlu Hesaplar: Ar-Ge harcamalarının muhasebede 750 (Ar-Ge Giderleri) hesabında proje bazlı izlenip izlenmediği kontrol edilmelidir.

Zaman Kayıtları: Personelin Ar-Ge merkezinde geçirdiği süreleri gösteren PDKS kayıtları ve z

23.01.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.