YAZARLARIMIZ
Ufuk Ünal
İş ve Sosyal Güvenlik Uzmanı
E. Sosyal Güvenlik Denetmeni
ufuk-unal@hotmail.com



İşsizlik Sigortası ve Belge Türleri

1. İşsizlik Sigortası

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 47. maddesine göre işsizlik sigortası, “Bir işyerinde çalışırken, çalışma istek, yetenek, sağlık ve yeterliliğinde olmasına rağmen, herhangi bir kasıt ve kusuru olmaksızın işini kaybeden sigortalılara işsiz kalmaları nedeniyle uğradıkları gelir kaybını belli süre ve ölçüde karşılayan, sigortacılık tekniği ile faaliyet gösteren zorunlu sigortayı” ifade etmektedir.

İşsizlik sigortası zorunludur. Kanun kapsamına giren ve halen çalışmakta olanlar Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, yeni girenler ise işe başladıkları tarihten itibaren sigortalı olurlar.

2. İşsizlik Sigortası Prim Oranları

İşsizlik sigortasının gerektirdiği her türlü ödeme ile hizmet giderlerini karşılamak amacıyla Kanunda belirtilen esas ve usullere göre Devlet, işveren ve sigortalı tarafından işsizlik sigortası primi ödenmesi öngörülmüştür.

İşsizlik sigortasının gerektirdiği ödemeleri, hizmet ve yönetim giderlerini karşılamak üzere, Kanunun 46 ncı maddesi kapsamına giren tüm sigortalılar, işverenler ve Devlet, işsizlik sigortası primi öder. İşsizlik sigortası primi, sigortalının 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 80 ve 82 nci maddelerinde belirtilen prime esas aylık brüt kazançlarından % 1 sigortalı, % 2 işveren ve %1 Devlet payı olarak alınır.

3. İşsizlik Sigortasından Sağlanan Haklar

İşsizlik sigortası kapsamına giren sigortalı işsizlere Kanunda belirtilen esas ve usuller çerçevesinde, Kurumca aşağıda belirtilen ödemeler yapılır ve hizmetler sağlanır; a) İşsizlik ödeneği,

b) 5510 sayılı Kanun gereği ödenecek sigorta primleri,

c) Yeni bir iş bulma,

d) Aktif işgücü hizmetleri kapsamında kurs ve programlar.

Sigortalı işsizin ödeme ve hizmetlerden yararlanabilmesi için işten ayrılma bildirgesi ile birlikte hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden itibaren otuz gün içinde Kuruma doğrudan veya elektronik ortamda başvurması gerekir. Mücbir sebepler dışında, başvuruda gecikilen süre işsizlik ödeneği almaya hak kazanılan toplam süreden düşülür.

4. İşsizlik Sigortası Kapsamına Girenler

Kanunun 46. maddesine göre işsizlik sigortası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile ikinci fıkrası kapsamında olanlardan bir hizmet akdine dayalı olarak çalışan sigortalılar, 4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışanlardan 5510 sayılı Kanunun 52 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamında işsizlik sigortası primi ödeyen isteğe bağlı sigortalılar ile aynı Kanunun ek 6 ncı maddesi kapsamındaki sigortalılar ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde açıklanan sandıklara tabi sigortalıları kapsar.

5.  İşsizlik Sigortası Kapsamına Girmeyenler

            Kanunun 46. maddesinin 3. fıkrasında sayılanlar işsizlik sigortası kapsamına dahil değillerdir. Hükme göre;

  1. 5510 sayılı Kanunun; 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentleri;
  2. 5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin; ikinci fıkrası kapsamında olanlardan bir hizmet akdine dayalı olarak çalışmayanlar,
  3.  5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin; üçüncü fıkrası, 5’inci, 6’ncı ve geçici 13’üncü maddeleri kapsamında olanlar,
  4.  506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20’nci maddesi kapsamında olmakla birlikte memur veya 22/1/1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi sözleşmeli statüde bulunanlar,
  5.  657 sayılı Devlet Memurları Kanunu
  6.  926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu
  7.  3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu
  8.  3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu
  9.  2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu
  10.  2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu
  11.  2914 sayılı Yüksek Öğretim Personel Kanunu
  12.  233 ve 399 sayılı KHK
  13.  190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilat kanunlarındaki hükümlerine göre sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar (18/5/1994 tarihli ve 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 31 inci maddesi kapsamında yer alan sözleşmeli personel dâhil)
  14.  657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre geçici personel statüsünde çalıştırılanlar.

6. Belge Türleri

5510 sayılı Kanun’un “Prim belgeleri ve işyeri kayıtları” başlıklı 86 ncı, “Afet durumunda belgelerin verilme süresi ve primlerin ertelenmesi” başlıklı 91 inci ve “Bilgi ve belge isteme hakkı, bilgi ve belgelerin Kuruma verilme usulü” başlıklı 100 üncü maddelerinde, aylık prim ve hizmet belgelerinin düzenlenmesine ve verilmesine ilişkin hükümler, “Primlerin ödenmesi” başlıklı 88 inci maddesinde ise, ödemeye ilişkin hükümler yer almaktadır.

Söz konusu hükümlerin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesine dair yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde ise; “Aylık prim ve hizmet belgesinin düzenlenmesi verilmesi ve saklanması” başlıklı 109 uncu ve “Belgenin sonradan verilmesi” başlıklı 110 uncu maddelerinde, aylık prim ve hizmet belgelerinin düzenlenmesine ve verilmesine, “Sigorta primlerinin ödenme süresi ve erken ödeme” başlıklı 115 inci ve “Afet durumunda belgelerin verilme süresi ve primlerin ertelenmesi” başlıklı 116 ncı maddelerinde ise primlerin ödenmesine ilişkin hükümler düzenlenmiştir.

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında hizmet akdine istinaden çalışan sigortalılar için aylık prim ve hizmet belgesinin e-sigorta kanalıyla gönderilmesi sırasında, belgenin ilişkin olduğu yıl ve ay, sigortalıların niteliklerine uygun belge türü ve varsa düzenlenmesine esas Kanun numarasının seçilmesi gerekmektedir. Belge türleri şu şekildedir:

1. Hizmet Akdi İle Tüm Sigorta Kollarına Tabi Çalışanlar (Yabancı Uyruklu Sigortalılar Dahil)

2. Sosyal Güvenlik Destek Primine Tabi Çalışanlar

4. Yer Altında Sürekli Çalışanlar

5. Yer Altında Gruplu (Münavebeli) Çalışanlar

6. Yerüstü Gruplu Çalışanlar

7. 3308 Sayılı Kanunda Belirtilen Aday Çırak, Çırak Ve İşletmelerde Mesleki Eğitim Gören Öğrencilerden Bakmakla Yükümlü Olunanlar

12. Geçici 20. Maddeye Tabi Olanlar

13. Tüm Sigorta Kollarına Tabi Olup İşsizlik Sigortası Primi Kesilmeyenler

14. Libya'da Çalışanlar

19. Ceza İnfaz Kurumları İle Tutukevleri Bünyesinde Oluşturulan Tesis Atölye Ve Benzeri Ünitelerde Çalıştırılan Hükümlü Ve Tutuklular

20. İstisna Akdine İstinaden Almanya'ya Götürülen Türk İşçiler

21. Türk İşverenler Tarafından Sosyal Güvenlik Sözleşmesi İmzalanmamış Ülkelere Götürülerek Çalıştırılan Türk İşçileri

22. Meslek Liselerinde Okumakta İken Veya Yüksek Öğrenimleri Sırasında Staja Tabi Tutulan Öğrenciler, Kamu Kurum Ve Kuruluşları Tarafından Desteklenen Projelerde Görevli Bursiyerler İle 2547 Sayılı Kanun Uyarınca Üniversitelerde Kısmi Zamanlı Çalıştırılan Öğrencilerden Bakmakla Yükümlü Olunanlar

23. Harp Malülleri İle 3713 Ve 2330 Sayılı Kanunlara Göre Vazife Malüllüğü Aylığı Alanlardan Kısa Vadeli Sigorta Kollarına Tabi Olanlar

24. Harp Malülleri İle 3713 Ve 2330 Sayılı Kanunlara Göre Vazife Malüllüğü Aylığı Alanlardan Kısa Ve Uzun Vadeli Sigorta Kollarına Tabi Olanlar

28.  4046 Sayılı Kanunun 21 İnci Maddesi Kapsamında İş Kaybı Tazminatı Alanlar

29. Tüm Sigorta Kollarına Tabi Çalışıp 60 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

30. İşsizlik Sigortası Hariç 60 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

31. Harp Malülleri İle 3713 Ve 2330 Sayılı Kanunlara Göre Vazife Malüllüğü Aylığı Alanlardan Kısa Ve Uzun Vadeli Sigorta Kollarına Tabi Olup 60 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

32. Tüm Sigorta Kollarına Tabi Çalışıp 90 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

33. İşsizlik Sigortası Hariç 90 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

34. Harp Malülleri İle 3713 Ve 2330 Sayılı Kanunlara Göre Vazife Malüllüğü Aylığı Alanlardan Kısa Ve Uzun Vadeli Sigorta Kollarına Tabi Olup 90 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

35. Tüm Sigorta Kollarına Tabi Çalışıp 180 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

36. İşsizlik Sigortası Hariç 180 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

37. Harp Malülleri İle 3713 Ve 2330 Sayılı Kanunlara Göre Vazife Malüllüğü Aylığı Alanlardan Kısa Ve Uzun Vadeli Sigorta Kollarına Tabi Olup 180 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

39. Birleşik Krallıkta İkamet Edenler Ve İsviçre Vatandaşı Olanlardan Uzun Vadeli Sigorta Kolunun Uygulanmasını Talep Etmeyenler

41. Kamu İdarelerinde İş Akdi Askıda Olanlar

42. 3308 Sayılı Kanunda Belirtilen Aday Çırak, Çırak Ve İşletmelerde Mesleki Eğitim Gören Öğrencilerden Bakmakla Yükümlü Olunmayanlar

43. Meslek Liselerinde Okumakta İken Veya Yüksek Öğrenimleri Sırasında Staja Tabi Tutulan Öğrenciler Kamu Kurum Ve Kuruluşları Tarafından Desteklenen Projelerde Görevli Bursiyerler İle 2547 Sayılı Kanun Uyarınca Üniversitelerde Kısmi Zamanlı Çalıştırılan Öğrencilerden Bakmakla Yükümlü Olunmayanlar

46. Meslek Liselerinde Okumakta İken Veya Yüksek Öğrenimleri Sırasında Staja Tabi Tutulan Öğrenciler Kamu Kurum Ve Kuruluşları Tarafından Desteklenen Projelerde Görevli Bursiyerler İle 2547 Sayılı Kanun Uyarınca Üniversitelerde Kısmi Zamanlı Çalıştırılan Öğrencilerden Bakmakla Yükümlü Olunmayanlar

47. Doğum Ve Evlat Edinme Sonrası Yarım Çalışma Ödeneği

48. Yeraltında Çalışanlar Emekliler

49. Mesleki Ve Teknik Ortaöğretim Sırasında Tamamlayıcı Eğitim Ya Da Alan Eğitimi Gören Öğrencilerden Bakmakla Yükümlü Olunanlar

50. Mesleki Ve Teknik Ortaöğretim Sırasında Tamamlayıcı Eğitim Ya Da Alan Eğitimi Gören Öğrencilerden Bakmakla Yükümlü Olunmayanlar

51. 5510 Sayılı Kanunun Ek 15 İnci Maddesi Kapsamındaki Güvenlik Korucuları

52. Malullük Aylığı Bağlanmamış Olup, 670/Khk Kapsamında Tazminat Hakkından Yararlananlar

53. Malullük Aylığı Bağlanmamış Olup, 670/Khk Kapsamında Tazminat Hakkından Yararlananlardan 60 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

54. Malullük Aylığı Bağlanmamış Olup, 670/Khk Kapsamında Tazminat Hakkından Yararlananlardan 90 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

55. Malullük Aylığı Bağlanmamış Olup, 670/Khk Kapsamında Tazminat Hakkından Yararlananlardan 180 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Çalışanlar

90. İtibari Hizmet Süresine Tabi Olarak Çalışanlar

91. 60 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Olanlardan İtibari Hizmet Süresine Tabi Olarak Çalışanlar

92. 90 Gün Fiili Hizmet Süresi Zammına Tabi Olanlardan İtibari Hizmet Süresine Tabi Olarak Çalışanlar

7. Sonuç

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 46. maddesinin 3. fıkrasında işsizlik sigortasına tabi olmayanlar sayılmış olup Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen aylık prim hizmet belgelerinde sigortalıların durumuna uygun belge türünün verilmesi önem arz etmektedir.

Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yayımlanan 2020/8 sayılı İdari Para Cezası Genelgesinin 11-Diğer Hususlar başlıklı bölümünün 11.12. maddesinde “Denetim sonucunda aynı ay için birden fazla belge türü ile hizmet kazandırılması halinde, her belge için ayrı ayrı idari para cezası uygulanacak ancak belgenin muhtasar prim ve hizmet beyannamesi olması halinde tek idari para cezası uygulanacaktır.” denilmiş olup yapılabilecek incelemelerde idari para cezasına maruz kalmamak adına doğru belge türünün verilmesine dikkat edilmesi gerekmektedir.

01.04.2022

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

GÜNDEM