YAZARLARIMIZ
Hüseyin Ergut
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Lisanslı SPK Uzmanı
smmm.hergut@gmail.com



Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası - V

Sermaye piyasalarında VİOP (Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası) uygulamalarını tanımaya devam ediyoruz...

42-Normal ve Ters Piyasa Nedir?

Vadeli işlem ve opsiyon piyasalarında,piyasalar fiyatların oluşumuna göre normal ve ters piyasa olarak adlandırılır.”Normal Piyasa”da spot (peşin) fiyatlar  vadeli fiyatlara göre, yakın vadeli fiyatlar da daha uzun vadeli fiyatlara göre düşüktür.”Ters Piyasa” da ise tam zıttıdır.Ters piyasada spot(peşin) ve yakın vadeli fiyatlar daha uzun vadeli fiyatlara göre daha yüksektir.

43-Baz Risk Nedir.?

Taşıma maliyet modeline göre spot fiyat ile vadeli fiyat arasında bir fark olmalıdır. Bu farkı belirleyen unsurlar finansman maliyeti,depo kirası, sigorta primi gibi unsurlardır. Baz spot fiyat ile vadeli fiyat arasındaki fark olarak tanımlanmaktadır. Baza etki eden unsurların değişmesi sonucu spot fiyat ile vadeli fiyat arasındaki farkın artması veya azalması riskine “Baz Risk” denir.

Baz hesaplanırken , aksi belirtilmemişse en yakın vadedeki vadeli fiyat esas alınır. Vadeli işlem ve opsiyon piyasalarında sözleşmelerin vadeleri standarttır. Bu nedenle korunma amacıyla işlem yapanlar, riskleri ile tam uyuşacak bir vade bulamayabilirler. Baz risk böyle durumlarda ortaya çıkmaktadır.

44-Korunma İşlemlerinde Yüzde Yüz Korunma Sağlamak Mümkün müdür.?

Tam korunma sağlamak mümkündür. Ancak bazı durumlarda tam korunma mümkün olmayabilir. Bu da vadelerin uyuşmaması,miktarın uyuşmaması,kaç adet sözleşme alınıp satılacağına doğru karar verilmemesi,dayanak varlığın korunma sağlanan maldan farklı olması ve riskten korunma oranının yanlış belirlenmesi gibi nedenlerden kaynaklanabilir.

45-Vadeli İşlem Sözleşmelerinde Uzun Pozisyonlu Korunma Ne Zaman Tercih Edilir.?

Eğer sizin için gelecekte fiyatların artması risk oluşturuyorsa VİOP’ta işlem gören vadeli işem sözleşmelerinde uzun pozisyon alarak ilgili ürünün fiyat artışı riskine karşı korunabilirsiniz.

Orta vadeli nakit ihtiyacınız için bankadan altı ay vadeli 10 bin dolar kredi aldınız. Borçlandığınız dolarları 9,10 TL.‘den satarak 91.000,00TL.’yi ihtiyaçlarınız için kullandınız. Sizin için döviz kurlarındaki beklenmedik bir artış ciddi risk oluşturacaktır.

Bu riskten korunmak için VİOP’ ta işlem gören DolarTL .sözleşmesinde uzun pozisyon almanız gerekecektir.

VİOP’ta sözleşme büyüklüğü  1.000USD olan DolarTL  sözleşmesinde 6 ay vadeli kurların 9,20TL den işlem gördüğünü varsayalım. Eğer siz 9,20 fiyatla 6 ay vadeli 1.000 dolarlık on adet sözleşmeyi satın alırsanız,gelecekte satın alacağınız 10 bin doların alış kurunu bugünden  9,20 olarak sabitlemiş olursunuz. Diyelim ki; işlem yaptığınız tarihte DolarTL sözleşmeleri için tanımlanmış PSR değeri 110TL. Dolayısıyla bu işleminiz için 1.100TL  bir teminat ödemeniz ve pozisyonunuzu sürdürdüğünüz sürece teminatınızı bu seviyede tutmanız gerekmektedir. Böylece 1.100TL. Teminat ile altı ayın sonunda  dolar kuru ne kadar artarsa artsın siz maliyetinizi sabitlediğiniz için kur artışından etkilenmezsiniz.

46-Dolar ile Ödeme yapacak Olan bir İthalatçı Olarak Vadeli İşlem Sözleşmelerini Nasıl Kullanabilirim.?

Örneğin;hammdde ihtiyacı doğrultusunda 3 ay sonra ödenmek üzere 100.000 USD’ lik ithalat anlaşmanız olduğunu düşünelim. Anlaşma yaptığınız gün dolar kuru spot piyasada 9,2600TL /Usd olsun. Aynı anda VİOP’ta 3 ay vadeli VİOP  DolarTL sözleşmesi de 9,3000TL/Usd  fiyatla işlem görüyor olsun.1.000 dolar büyüklüğündeki 100 sözleşmeyi bu fiyattan VİOP’ta alabilirsiniz. Böylece uzun korunma yapmış olursunuz.3 ay sonra spot piyasada dolar kuru daha da yükselse de 100.000 Doları karşılığında 930.000 TL. Ödeme yapmış olacak ve ithalat ödemesi fiyatını sabitlemiş olacaksınız.

Spot $ Kuru               Vadeli kar/Zarar           Spotta $ Maliyeti           İthalat Ödemsi

9,4000                                   10.000 kar                 940.000                                  230.000

9,3500                                      5.000 kar                 935.000                                 230.000

9,3000                                        0                              930.000                              230.000

9,2500                                   -5.000 zarar             925.000                                   230.000

9,2000                                   -10.000 zarar            920.000                                  230.000

**Kar/Zarar : 9,40-9,30=0,10

0,1*1000*100=10.000TL.(Kar*Sözleşme Büyüklüğü*Pozisyon)

47-Vadeli İşlem Sözleşmelerinde Kısa pozisyonlu Korunma Ne Zaman Tercih Edilir.?

Kısa pozisyonlu korunma, alım satıma konu ürünün gelecekte fiyatının düşmesinden endişe duyan taraflarca tercih edilmelidir. Satmak için elinde malı olan veya satacağı ürüne o an sahip olmayıp gelecek bir vadede sahip olacak herkes fiyatların düşmesini risk olarak görür.

48-Dolar ile ödeme Tahsil Edecek olan Bir İhracatçı Olarak Vadeli İşlem Sözleşmelerini Nasıl Kullanabilirim.?

Örneğin; Eylül ayında şirketiniz ihracat bedeli olarak 100 bin Usd 2 ay sonra (Ekim Sonunda) tahsil etmek üzere ihracat bağlantısı yaptığınızı düşünelim.Endişeniz kurun aşağı yönlü gitmesidir.Satılan malınızın maliyeti TL cinsindendir ve  500 bin TL olarak gerçekleşmiştir.

Anlaşma yaptığınız gün dolar kuru spot piyasada 9,2600 TL/USD olsun.Aynı anda VİOP’ta vade tarihi EKİM olan VİOP DolarTL sözleşmesi de 9,3000TL/USD fiyatla işlem görüyor olsun. 1.000 Dolar büyüklüğündeki 100 sözleşmeyi bu fiyattan  VİOP’ta satabilirsiniz.Böylece kısa korunma yapmış olursunuz.3 ay sonra spot piyasada dolar kuru daha da düşse de 100.000 ABD Doları karşılığında 930.000 TL. Ödeme yapmış olacak ve ihracat ödemesi fiyatını sabitleyeceksiniz.

Spot $ Kuru               Vadeli Kar/Zarar           Maliyet     Spotta $ Satışı            Vergi Öncesi

     (TL)                                                                                         (TL)                      Net Kar/Zarar

9,4000                          -10.000                     500.000    940.000                    430.000

9,3500                        - 5.000                      500.000    935.000                    430.000

9,3000                            0                           500.000     930.000                   430.000

9,2500                         5.000                       500.000     925.000                   430.000

9,2000                       10.000                       500.000     920.000                   430.000  

**Kar/Zarar:9,30-9,25=0,05

0,05*1000*100=5.000TL.(Kar*Sözleşme Büyüklüğü*Pozisyon)

49-Kaldıraç Etkisine Örnek Verebilir misiniz.?

Diyelim ki;  DolarTL kurunda artış bekleyen bir yatırımcısınız.Beklentiniz doğrultusunda paranızı spot piyasadan dolar alarak veya VİOP DolarTL vadeli işlem sözleşmesinde uzun pozisyon alarak değerlendirebilirsiniz.

Aşağıdaki grafiklerden de görüleceği üzere, spot piyasada dolar alırsanız 926.000 TL. Lik bir yatırım karşılığında 4.000 TL kazanç elde ederek % 0,43 kazanç sağlarsınız.Bu işlemi VİOP’ta yaparsanız sadece 100.000 TL lik bir yatırım karşılığında 3.000 TL kazanç elde ederek, %3 kazanç sağlarsınız.Ayrıca VİOP’ta pozisyon almak için yatırdığınız teminatlar Takasbank tarafından mümkün olan en iyi koşullarla nemalandırılır, böylece yatırmış olduğunuz paranızda değerlendirilmiş olur.

         Eylül  21                           Kasım 21 

100 bin USD                           100 bin USD                                    Yatırımcı Karı:

9,2600 TL den alınır               9,3000 TL den satılır                   (9,30-9,26)*100.000

Maliyet:926.000TL.                                                                            =4.000TL.

926.000 TL lik yatırım ile 4.000 TL kazanç elde edilmiş olunur.(%0,43)

**Aynı işlem VİOP’ta yapılsaydı:(1 adet DolarTL sözleşmesi için 1100TL teminat gerekli olduğu varsayımı ile,)

       Eylül  21                              Kasım 21                             Sözleşmenin Son İşlem                                                                                                                                                 Günü  Aralık 14

100 adet Aralık vadeli DolarTL   *Vade sonunu beklemeden                  Yatırımcı Karı

Sözleşmesi 9,2700 TL de            9,3000 TL den satış emri                  (9,30-9,27)*100.000

Maliyeti:1100*100=110.000 TL     verilerek pozisyon kapatılır.              =3.000 TL.

110.000 TL’ lik yatırım ile 3.000 TL. kazanç elde edilmiş olunur.(%2,73)

Sermaye piyasalarında, VİOP (Vadeli işlem ve opsiyon Borsası)’nı tanımaya ve uygulama süreçlerine devam edeceğiz….

Faydalı olması dileğiyle,

Kaynaklar;

Spk,

Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil Eğt.Kuruluşu A.Ş.

Borsa İstanbul,

Takasbank,

Merkezi Kayıt Kuruluşu

23.11.2021

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

GÜNDEM