Emre ER
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Denetçi
emre@akdenizdenetim.com.tr
TAŞINMAZ VE İŞTİRAK
HİSSESİ SATIŞ KAZANCI İSTİSNASI, MUHASEBE KAYITLARI VE BEYANNAME ÜZERİNDE
GÖSTERİLME ŞEKLİ
Tarih: 08.04.2009
Kurumlar
Vergisi mükelleflerinin en az iki tam yıl süreyle aktiflerinde bulunan
taşınmazlar ve iştirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa senetleri ve
rüçhan haklarının satışından doğan kazançların % 75’lik kısmının sermayeye
eklenmesi şartıyla kurumlar vergisinden istisna olduğu hüküm altına
alınmıştır.İstisnanın amacı, kurumların bağlı değerlerinin ekonomik
faaliyetlerde daha etkin bir şekilde kullanılmasına imkan sağlanması ve
kurumların mali bünyelerinin güçlendirilmesidir.
Bu hüküm , 5422
sayılı (eski kanun) Kurumlar Vergisi Kanunu’ nun da ise 8. 12. maddesinde
düzenlenmiştir. Son hali ise 5520 sayılı
(yeni kanun) numara ile 21,06,2006 tarihinde 26205 sayılı resmi gazetede
yayınlanarak bu tarihte yürürlüğe girmiştir. Yeni
kanunda bu konudaki kurumlar vergisi istisna kazancı hükümleri 5.1.
maddesinin e fıkrasında düzenlenmiştir. İlgili kanun metni özetle şu
şekildedir.
-
Satış konusunun
taşınmaz , iştirak hissesi, kurucu senetleri ,intifa senetleri, rüçhan hakkı
olması,
-
Satış
konusu gayrimenkul ve hakların iktisap tarihinden itibaren iki tam yıl (730 Gün)
süreyle şirket
aktifinde bulunması
-
Kurumun
esas faaliyet konusunun gayri menkul ticareti veya kiralanması olmaması,
-
Şatış
işlemi sonucu kar oluşması,
-
Satış
kazancının istisnaya isabet eden % 75 ‘ lik kısmının şirket bilançosunun
pasifinde Özel bir Fon hesabına alınmış olması,
- Satışın yapıldığı hesap
dönemini izleyen takvim yılından itibaren pasifte fon hesabına alınmış olan
tutarın sermayeye ilave dışında 5 yıl süre ile bu fonda tutulması,
- Satışın vadeli yapılması halinde
, satış bedelinin tamamının , satışın yapıldığı yılı izleyen ikinci yılın
sonuna kadar tahsil edilmiş olması, hallerinin birlikte gerçekleşmesi şarttır.
İSTİSNA UYGULAMASINA
İLİŞKİN ŞARTLARLA İLGİLİ AÇIKLAMALAR
1-) İki Tam Yıl
Süreyle Aktifte Bulundurulması
İstisna uygulamasına
konu olacak taşınmazların en az 2 Tam Yıl (730 gün) süreyle kurumun aktifinde
yer alması ve kurumun bu taşınmaza bilfiil sahip olması gerekmektedir.
KVK’nun 19 ve
20.Maddeleri kapsamında gerçekleştirilen devir, tam ve kısmi bölünme hallerinde,
devir veya bölünme suretiyle devralınan taşınmazların iktisap tarihi olarak,
devir alınan veya bölünen kurumdaki iktisap tarihi esas alınacaktır.
Kurumun aktifinde 2 tam
yıl kayıtlı olması şartı ile inşaatı henüz tamamlanmayan, fiilen kullanma imkanı
da bulunmayan binaların satılması halinde, sadece binanın arsasının satış
kazancına isabet eden kısmı kurumlar vergisi istisnasından yararlanacaktır.
Ancak, arsa üzerinde
inşa edilen ve aktife kaydedilen binanın kurum adına tapuya tescil edilerek
satılması halinde, satılan binanın 2 yıllık aktifte bulundurulma süresinin
başlangıç tarihi olarak, inşaatın tamamlandığı ve bina olarak kullanılmaya
başlandığı tarih esas alınacaktır.
2-) Satış Kazancının
%75’lik Kısmının Fon Hesabında Tutulması
Taşınmaz satışında
kazanç, satış işlemi ile birlikte doğacaktır. Bu nedenle satış, ister peşin
ister vadeli olsun istisna, satışın yapıldığı dönemde uygulanacaktır.
Taşınmaz satışından elde
edilecek kazancın istisnadan yararlanan % 75’lik kısmının, pasifte “549- Özel
Fonlar Hesabı’na” alınması ve satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın
sonuna kadar bu hesapta tutulması gerekmektedir. 549 Hesaba alınan kazanç
tutarının sermayeye ilavesi mümkündür. Ancak sermayeye ilave dışında, 5 yıl
içinde başka bir hesaba nakledilmesi, işletmeden çekilmesi veya dar mükellef
kurumlarca ana merkeze aktarılması ya da kurumun tasfiyesi halinde, istisna
uygulanması nedeniyle zamanında tahakkuk etmeyen vergiler vergi ziyaı cezası ve
gecikme faizi ile birlikte ödenir.
3-) Satışın
Yapıldığı Yılı İzleyen İkinci Yılın Sonuna Kadar Tahsil Edilmiş Olması
Satış bedelinin
tamamının, satışın yapıldığı yılı izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar
tahsil edilmesi şarttır. Bu süre içinde tahsil edilmeyen satış bedeline isabet
eden istisna nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, vergi ziyaı
cezası ve gecikme faizi ile birlikte ödenir.
4-) Fon Hesabında
Tutulan Kazançların İşletmeden Çekilmemesi
İstisna uygulamasında,
satışın yapıldığı yılı izleyen 5.yılın sonuna kadar pasifte 549- Özel Fonlar
Hesabı’nda tutulması gereken kazanç kısmının, 5 yıl içinde sermayeye ilave hariç
549- Hesaptan, başka bir hesaba nakledilmesi, işletmeden çekilmesi, bu süre
içinde (yani satışın yapıldığı yılı izleyen 5.yılın sonuna kadar tasfiyeye
girilmiş olması) işletmenin tasfiyeye girmesi veya dar mükellef kurumlar
tarafından yurt dışına transfer edilmesi hallerinde 549- Hesaba alınan istisna
dolayısıyla zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, VUK’nu uyarınca vergi
ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte ödenecektir.
Ancak, KVK’nu uyarınca
gerçekleşecek devir ve tam bölünme hallerinde 549-Hesabın devralan kurumların
bilançolarına aynen aktarılması gerekeceğinden, bu işlem işletmeden çekiş olarak
değerlendirilmeyecektir.
Diğer taraftan,
549-Hesaba alınan kazancın 5 Yıl İçinde veya 5 Yıl Geçtikten Sonra İşletmeden
Çekilmesi Kâr Dağıtımı Sayılacaktır. Dolayısıyla 5 Yıl İçindeki Çekişlerde
Geçici Vergi, Kurumlar Vergisi, Gelir Vergisi Stopajı, Vergi Ziyaı Cezası ve
Gecikme Faizi söz konusu olurken 5 Yıl Sonra Yapılan Çekişlerde ise sadece Kâr
Dağıtımına Bağlı Gelir Vergisi Stopajı söz konusu olacaktır.
5-) Taşınmaz Ticareti ve
Kiralamasıyla Uğraşılmaması
Taşınmaz ticareti ve
kiralamasıyla uğraşan kurumların ticari amaçla iktisap ettikleri ve ellerinde
tuttukları taşınmazların satışından elde ettikleri kazançlar istisna kapsamı
dışındadır. Söz konusu taşınmazların iki tam yıl kurum aktifinde kayıtlı olması
da durumu değiştirmez.
ÖZELLİK
ARZEDEN HUSUSLAR
- Taşınmazların para
karşılığı olmaksızın devir ve temliki, trampası gibi işlemler istisna kapsamına
girmez (kat karşılığı arsanın devrinde olduğu gibi).
- Taşınmazların mevcut
borçlar karşılığında rızaen veya icra yoluyla devredilmesi işlemleri ile
kamulaştırma işlemleri kurumların finansman imkanlarını artıracağından istisnaya
konu edilecektir.
- Taşınmazlarda
mülkiyetin devri, tapuya tescil ile gerçekleşeceğinden satış vaadi sözleşmeleri
ile tahsil olunan bedeller dolayısıyla istisna uygulanmaz.
- Grup şirketlerinin her
birinin ayrı tüzel kişilikleri bulunduğundan, her bir şirketin söz konusu
istisnadan yararlanması mümkündür. Ancak, satış işleminin istisnanın amacına
aykırı olarak işletmeye nakit girişi olmaksızın gerçekleştirilmesi halinde
istisna uygulanmaz.
- Yapı kooperatifleri
konu kapsamında istisnadan yararlanabilir.
DİĞER VERGİ KANUNLARINDAKİ
AVANTAJLAR;
488 sayılı Damga
Vergisi kanunu’na ekli 2 sayılı tablonun IV nolu başlık 35.fıkrasına göre bu
kapsamdaki işlemler nedeniyle düzenlenen kağıtlar damga vergisinden, 6802 Sayılı
Gider Vergileri Kanunu 29/v maddesine göre banka ve sigorta muameleleri
vergisinden, 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu 17/4-r maddesine göre
KDV’den istisnadır. Tapu kadastro harcı konusunda bir istisna bulunmamaktadır.
Örnek ;
15.10.2006 tarihinde 600.000.-TL’ye alınan arasa 20.11.2008 tarihinde
1.600.000.-TL’ye satılmıştır. Aynı tarihte bedelin tamamı şirketin banka
hesabına havale gelmiştir.
Satış
bedeli 1.600.000.-
Arsa
Maliyeti 600.000.-
Satış
Kazancı 1.000.000.-
Uygulanacak KV
istisna Tutarı 750.000.-
( 1.000.000.
X % 75 )
Muhasebe Kayıtları
-----------
20.11.2008----------------
102
BANKALAR 1.600.000.-
250
ARSALAR
600.000.-
679 OLAGAN
DISI KARLAR
1.000.000.-
679.01 Gayrimenkul Satış Kazancı : 250.000
679.02 Gayrimenkul İstisna Satış Kazancı : 750.000
----------- / ----------------
Satışın
yapıldığı dönem elde edilen 1.000.000.-TL satış kazancı gelir tablosu
hesaplarına yansıyacak. 250.000.-TL’si vergilendirilecek. 750.000.-TL’si ise
Kurumlar Vergisi Beyannamesinde Zarar Dahi Olsa İndirilecek İstisna ve
İndirimler bölümünde kurumlar vergisi matrahından düşülecek. 2008 yılı sonuç
hesaplar bu şekilde kapatılacaktır.
%75’lik bu
istisna kazancın 549 özel fonlar hesabına alınması ile ilgili 5520 sayılı kanun
20.11.2008 tarihli 3 seri nolu genel tebliğde yapılan açıklamalara göre ;
Satışın yapıldığı yılı (2008) izleyen hesap döneminin başından (01.01.2009)
itibaren kazancın beyan edildiği döneme ait kurumlar vergisi beyannamesinin
verildiği tarihe (25.04.2009) kadar fon hesabına alınma işleminin gerçekleşmesi
gerekmektedir. Bu açıklamaya göre yapılacak kayıt:
-----------
02.01.2009 --------------
590 DÖNEM NET
KARI 750.000.-
549 ÖZEL
FONLAR ( gmsk istisnası) 750.000.-
----------- / ----------------
Şirketin 2008
yılını 2.500.000.-TL Olağan zararla kapadığını ve olağandışı gelir ve gider
olarak sadece bu 1.000.000.-TL’lik kazancın olduğunu varsayacak olursak.
Muhasebe Kayıtları
-----------
20.11.2008----------------
102
BANKALAR 1.600.000.-
250
ARSALAR
600.000.-
679 OLAGAN
DISI KARLAR
1.000.000.-
679.01 Gayrimenkul Satış Kazancı : 250.000
679.02 Gayrimenkul İstisna Satış Kazancı : 750.000
----------- / ----------------
İlk kayıt
dönem içinde aynı şekilde işlenmişti. Satışın yapıldığı dönem elde edilen
1.000.000.-TL satış kazancı gelir tablosu hesaplarına yansıyacak. Gelir
tablosunda Dönem Net zararı 1.500.000.- ( 2.500.000 – 1.000.000 ) olacaktır.
2008 yılı sonuç hesapları bu şekilde kapatılacaktır.
Kurumlar
Vergisi Beyannamesinde Ticari Bilanço Zararı olarak 1.500.000.-TL yazılacak.
Zarar Dahi Olsa İndirilecek İstisna ve İndirimler bölümüne 750.000.-TL istisna
olan kısım yazılacak ve Gelecek Yıla Devreden Cari yıl Zararı 2.250.000.-TL
olacaktır.
%75’lik bu
istisna kazancın 549 özel fonlar hesabına alınması ile ilgili 5520 sayılı kanun
20.11.2008 tarihli 3 seri nolu genel tebliğde yapılan açıklamalara göre;
-----------
02.01.2009 --------------
591 DÖNEM NET
ZARARI 750.000.-
549 ÖZEL
FONLAR ( gmsk istisnası) 750.000.-
----------- / ----------------
Şeklinde kayıt atılarak 591 hesap
2.250.000.-TL (1.500.000+750.000) olacaktır. 591 hesap yine aynı tarihte 580
Geçmiş Yıl Zararları hesabına virmanlanarak 2009 bilançosunda yer alacaktır.
Kaynak:
www.MuhasebeTR.com
(Bu makale yazılı veya
elektronik ortamda kaynak
göstermeden yayınlanamaz.
Kaynak göstermeden yayınlayanlar hakkında yasal
işlem yapılacaktır.)
Sosyal Güvenlik Müşaviri Ahmet Ağar
