YAZARLARIMIZ
Cengiz Kaya
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
cenqiz.kaya@hotmail.com



Kurumlar Vergisi Matrahının Tespitinde İndirim Konusu Yapılabilecek Bağış ve Yardımlar

1- Giriş

Devlet; sosyal, bilimsel, sanatsal ve ülke için faydalı diğer başkaca faaliyetlerin teşviki ve desteklenmesi amacıyla, yapılan bağış ve yardımların vergi kanunlarında kazançtan indirimine imkan tanımıştır. Bu kapsamda, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10’uncu ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’uncu maddesinde bağış ve yardımların kazançtan indirimine ilişkin usul ve esaslar ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Kurumlar vergisi matrahının tespitinde indirim konusu yapılabilecek bağış ve yardımlara ilişkin hükümlerin değerlendirilmesi bu makalenin konusunu oluşturmaktadır.

2- Belirli Bir Hadle Sınırlı Olarak İndirim Konusu Yapılabilecek Bağış ve Yardımlar

Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) uyarınca, vergi matrahının tespitinde indirim konusu yapılabilecek bağış ve yardımlar iki başlık altında toplanabilir. Birincisi matrahın tespiti sırasında belirli bir hadle sınırlı olarak indirilebilecek bağış ve yardımlar, ikincisi ise herhangi bir sınır olmaksızın beyan edilen gelirden/kurum kazancından indirim konusu yapılabilen bağış ve yardımlardır.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10/1-(c) maddesinde; “Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflara ve kamu yararına çalışan dernekler ile bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetinde bulunan kurum ve kuruluşlara makbuz karşılığında yapılan bağış ve yardımların toplamının o yıla ait kurum kazancının % 5’ine kadar olan kısmı” şeklinde ifade edilmiştir.

Matrahtan indirilmesi için bağış ve yardımın;

  • Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflara, kamu yararına çalışan dernekler ile bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan kurum ve kuruluşlara yapılması,
  • Makbuz karşılığı olması,
  • Karşılıksız yapılması,
  • Sadece ilgili dönem kazancından indirilmesi,
  • Beyannamede ayrıca gösterilmesi gerekmektedir.

7 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği ile 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği’nde değişiklikler yapılmış ve kurumlar vergisinden indirilebilecek bağış ve yardım tutarının tespitinde esas alınan kurum kazancının hesabında kanunen kabul edilmeyen giderlerin de dikkate alınacağı düzenlenmiştir. Buna göre, indirim tutarının tespitinde beyan edilen gelir olarak ticari bilanço kâr veya zararına kanunen kabul edilmeyen giderler eklenmek ve geçmiş yıl zararları ile varsa tüm indirim ve istisnalar düşülmek suretiyle bulunan tutar (Ticari bilanço kârı/zararı + kanunen kabul edilmeyen giderler - geçmiş yıl zararları - tüm indirim ve istisnalar) dikkate alınacaktır.

3- Matrahın Tespiti Sırasında Tamamı İndirilebilecek Bağış ve Yardımlar

3.1. Eğitim, Sağlık ve Din Tesislerine Yapılan Bağış ve Yardımlar

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi uyarınca; genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflara ve kamu yararına çalışan dernekler ile bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetinde bulunan kurum ve kuruluşlara bağışlanan okul, sağlık tesisi, 100 yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde 50 yatak) kapasitesinden az olmamak kaydıyla öğrenci yurdu ile çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, huzurevi ve bakım ve rehabilitasyon merkezi ile mülki idare amirlerinin izni ve denetimine tabi olarak yaptırılacak ibadethaneler ve Diyanet İşleri Başkanlığı denetiminde yaygın din eğitimi verilen tesislerin ve Gençlik ve Spor Bakanlığına ait gençlik merkezleri ile gençlik ve izcilik kamplarının inşası dolayısıyla yapılan harcamalar veya bu tesislerin inşası için bu kuruluşlara yapılan her türlü bağış ve yardımlar ile mevcut tesislerin faaliyetlerini devam ettirebilmeleri için yapılan her türlü nakdî ve aynî bağış ve yardımların tamamı kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılabilecektir.

Düzenlemedeki “okul” ifadesinden, doğrudan eğitim-öğretim hizmetlerinin verildiği temel birimlerin anlaşılması gerekmekte olup rehberlik ve araştırma merkezi, mesleki eğitim merkezi, iş eğitim merkezi, mesleki ve teknik eğitim merkezi ve akşam sanat okulları da bu kapsamda değerlendirilecektir. “Sağlık tesisi” ifadesinden ise Sağlık Bakanlığınca sağlık tesisi kapsamında değerlendirilen kurum ve kuruluşların anlaşılması gerekmektedir.

3.2. Kültür ve Turizm Amaçlı Bağış ve Yardımlar

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi; “Genel ve özel bütçeli kamu idareleri, il özel idareleri, belediyeler ve köyler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler ile bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetinde bulunan kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan veya Kültür ve Turizm Bakanlığınca desteklenen ya da desteklenmesi uygun görülen bağış ve yardımlar;

  • Kültür ve sanat faaliyetlerine ilişkin ticarî olmayan ulusal veya uluslararası organizasyonların gerçekleştirilmesine,
  • Ülkemizin uygarlık birikiminin kültürü, sanatı, tarihi, edebiyatı, mimarîsi ve somut olmayan kültürel mirası ile ilgili veya ülke tanıtımına yönelik kitap, katalog, broşür, film, kaset, CD ve DVD gibi manyetik, elektronik ve bilişim teknolojisi yoluyla üretilenler de dahil olmak üzere görsel, işitsel veya basılı materyallerin hazırlanması, bunlarla ilgili derleme ve araştırmaların yayınlanması, yurt içinde ve yurt dışında dağıtımı ve tanıtımının sağlanmasına,
  • Yazma ve nadir eserlerin korunması ve elektronik ortama aktarılması ile bu eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı koleksiyonuna kazandırılmasına,
  • 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki taşınmaz kültür varlıklarının bakımı, onarımı, yaşatılması, rölöve, restorasyon, restitüsyon projeleri yapılması ve nakil işlerine,
  • Kurtarma kazıları, bilimsel kazı çalışmaları ve yüzey araştırmalarına,
  • Yurt dışındaki taşınmaz Türk kültür varlıklarının yerinde korunması veya ülkemize ait kültür varlıklarının Türkiye’ye getirilmesi çalışmalarına,
  • Kültür envanterinin oluşturulması çalışmalarına, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki taşınır kültür varlıkları ile güzel sanatlar, çağdaş ve geleneksel el sanatları alanlarındaki ürün ve eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı koleksiyonuna kazandırılması ve güvenliklerinin sağlanmasına,
  • Somut olmayan kültürel miras, güzel sanatlar, sinema, çağdaş ve geleneksel el sanatları alanlarındaki üretim ve faaliyetler ile bu alanlarda araştırma, eğitim veya uygulama merkezleri, atölye, stüdyo ve film platosu kurulması, bakım ve onarımı, her türlü araç ve teçhizatının tedariki ile film yapımına,
  • Kütüphane, müze, sanat galerisi ve kültür merkezi ile sinema, tiyatro, opera, bale ve konser gibi kültür ve sanat faaliyetlerinin sergilendiği tesislerin yapımı, onarımı veya modernizasyon çalışmalarına

ilişkin harcamalar ile makbuz karşılığı yapılan bağış ve yardımların %100’ü” şeklinde olup, anılan harcamaların tamamı beyanname üzerinde gösterilmek suretiyle kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılabilecektir.

3.3. Yardım Kampanyalarına İlişkin Bağış ve Yardımlar

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde; “Cumhurbaşkanınca başlatılan yardım kampanyalarına makbuz karşılığı yapılan ayni ve nakdî bağışların tamamı” ibaresine yer verilmiş olup, Kanun maddesi kapsamında Cumhurbaşkanı tarafından başlatılan yardım kampanyalarına makbuz karşılığı olmak üzere yapılan ayni ve nakdi yardımların tamamı kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılabilmektedir.

3.4. Türkiye Kızılay Derneği ile Yeşilay Cemiyetine Yapılan Bağış ve Yardımlar

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde; “İktisadi işletmeleri hariç, Türkiye Kızılay Derneği ile Türkiye Yeşilay Cemiyetine makbuz karşılığı yapılan nakdi bağış veya yardımların tamamı” ibaresine yer verilmiştir. Bu kapsamda yapılan nakdi bağış ve yardımların tamamı kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılabilmektedir.

1 Seri No'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'nin 10.3.2.5. bölümünde belirtildiği üzere Türkiye Kızılay Derneği ve Türkiye Yeşilay Cemiyeti’nin Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10/1-(c) maddesi uyarınca, kamu yararına çalışan dernek olarak tanımlanması sebebiyle, yapılacak ayni bağış ve yardımların yıllık toplamı, beyan edilecek gelirin %5’ini aşmamak üzere, kurumlar vergisi beyannamesinde indirim konusu yapılabilecektir. Diğer taraftan, anılan Dernek ve Cemiyetin iktisadi işletmelerine yapılan bağış veya yardımların kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılması mümkün değildir. 

4- Özellik Arz Eden Durumlar

4.1. Bağış ve Yardımların İndirim Sınırı ve İndirim Dönemi

1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği gereğince bağış ve yardımın indirimi, beyan edilen gelirin belirli bir haddi ile sınırlı olsun veya olmasın, sadece ilgili dönem kazanç ile sınırlıdır. Hiçbir şekilde zarar artırıcı şekilde kullanılamaz ve sonraki dönemlere devredilemez. Kurumlar Vergisi Kanunu’nda düzenlenen bağış ve yardımlar temel olarak; bağış ve yardım tutarlarının beyannamede ayrıca belirtilerek, vergi matrahından indirilmesi esasına dayanmaktadır. Ancak, bu durumun tek istisnası Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. maddesinin 10. fıkrasında düzenlenen, fakirlere yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan dernek ve vakıflara Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bağışlanan gıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin maliyet bedelinin tamamının gider olarak dikkate alınabilmesidir. Ayrıca, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 6. maddesi kurum kazancının tespitinde; Gelir Vergisi Kanunu ile düzenlenen ticari kazancın hesaplanmasına ilişkin hükümlerin uygulanabileceğini düzenlemiştir. Bu kapsamda, kurumlar vergisi mükellefleri de gelir vergisi mükellefleri gibi fakirlere yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan dernek ve vakıflara bağışladıkları gıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin maliyet bedellerinin tamamını kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alabilecektir.

Yabancı para cinsinden yapılan bağış ve yardımların, bağış ve yardımların yapıldığı tarihteki T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınarak Türk Lirası’na çevrilen tutarlarının dikkate alınması gerekmektedir.

​​​​​​​4.2. Bağış ve Yardımlarda Belgelendirme

1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği’nde açıklandığı üzere; ayni ve nakdi bağışlar “bağış makbuzu” ile belgelendirilmekte olup, bağış makbuzunun temin edilemediği durumlarda; nakdi bağışların, bağışı kabul eden kurum veya kuruluşlar tarafından verilen makbuz veya söz konusu kurum veya kuruluşların mezkur amaca yönelik olarak bankada açtırdığı hesaplara yatırılması sonucu bankadan alınan dekontlar ile de belgelendirilmesi mümkün bulunmaktadır.

Ayni bağış ve yardımın, işletmenin aktifinden veya stokundan çekilerek bağışlanmış olması durumunda, mükelleflerin işletmeden çekip bağışladıkları değerler için fatura düzenlemesi; düzenlenen faturanın arka yüzüne faturada belirtilen değerlerin ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından bağış veya yardım olarak alındığına ilişkin şerh konularak yetkili kimseler tarafından imzalanmış olması yeterlidir.

Ayni değerlerin, mükelleflerce dışarıdan alınarak kamu kurum ve kuruluşuna bağışlanmış olması durumunda ise bu kurum ve kuruluş tarafından teslim alınacak değerler için teslime ilişkin bir belge düzenlenmiş olması yeterli olup, düzenlenen belgede bağışlanan kıymetin değerinin, cinsinin ve miktarının tereddüde yer bırakmayacak şekilde belirtilmiş olması gerekmektedir. Ayrıca, bağışlanan değerlere ilişkin olarak düzenlenmiş olan faturaların arka yüzünde yukarıda belirtilen açıklamalar dahilinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının yetkililerinin imzası bulunacaktır.

​​​​​​​4.3. Bağış ve Yardımların Muhasebeleştirilmesi

Bağış ve yardımların muhasebeleştirilmesi ile ilgili 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği’nin “10.3. Sponsorluk harcamaları ile bağış ve yardımlar” başlığı altında düzenleme yapılmıştır. Söz konusu düzenleme; “Kurumlar tarafından yapılan sponsorluk harcamaları ile bağış ve yardımlar, harcamanın veya bağış ve yardımın yapıldığı tarihte kayıtlarda gider olarak dikkate alındığından, söz konusu harcamalar ile bağış ve yardımların kurum kazancının tespitinde kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınması ve kurum kazancının yeterli olması halinde, bu bölümde yer alan açıklamalar çerçevesinde, beyanname üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla kurumlar vergisi matrahından indirilmesi gerekmektedir.” açıklaması yapılmıştır. Dolayısıyla, yıl içerisinde yapılan bağış ve yardımlar kanunen kabul edilmeyen giderlerin takip edildiği hesapta toplanmalı, mali kârın tespitinde dikkate alınmamalı, kurum kazancının yeterli olması durumunda ise beyanname üzerinde ayrıca gösterilerek kurumlar vergisi matrahından indirilmelidir. Ancak, bu durumun tek istisnası Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. maddesinin 10. fıkrasında düzenlenen, fakirlere yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan dernek ve vakıflara Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bağışlanan gıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin maliyet bedelinin tamamının gider olarak dikkate alınabilmesidir.

Nakdi Bağış ve Yardım Yapılması Durumu

Örnek 1: (X) Ltd. Şti. tarafından 2019 hesap döneminde; kamuya yararlı bir derneğe makbuz karşılığında 3.000,00 TL tutarında nakdi bağış yapılmış olup, kurum kazancı 50.000,00 TL tutarındadır. Söz konusu işleme ilişkin muhasebe kaydı aşağıdaki gibidir. Buna göre;

—————————————————2019———————————————
770 Genel Yönetim Giderleri 3.000,00 *
770.01 Bağış ve Yardımlar

                                                           102 Bankalar 3.000,00                      
—————————————————2019———————————————
950 KKEG 3.000,00 **

                                                            951 KKEG 3.000,00
—————————————————2019———————————————
* 770 Genel Yönetim Giderleri hesabı yerine 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabı da kullanılabilir.

**(X)Ltd. Şti’nin yapmış olduğu bağış ve yardımlar kapsamında; bağış yapılan 3.000 TL’nin tamamı KKEG olarak muhasebe kayıtlarına alınacaktır. Ancak, kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapabileceği azami tutar (50.000,00*0,05=) 2.500 TL olması sebebiyle, kurum kazancından azami olarak 2.500 TL’yi indirebilecektir.

Örnek 2: (Y) Ltd. Şti. tarafından 2019 hesap döneminde; kamuya yararlı dernek vasfını haiz olmayan bir derneğe makbuz karşılığında 3.000,00 TL tutarında nakdi bağış yapılmış olup, kurum kazancı 50.000,00 TL tutarındadır. Söz konusu işleme ilişkin muhasebe kaydı aşağıdaki gibidir. Buna göre;

—————————————————2019———————————————
770 Genel Yönetim Giderleri 3.000,00
770.01 Bağış ve Yardımlar

                                                           102 Bankalar 3.000,00
—————————————————2019———————————————
950 KKEG 3.000,00 ***

                                                            951 KKEG 3.000,00
—————————————————2019———————————————

*** (Y)Ltd. Şti’nin yapmış olduğu bağışın, kamuya yararlı dernek vasfını haiz olmayan bir derneğe yapılması sebebiyle, bağış tutarının tamamı KKEG olarak muhasebe kayıtlarına alınmakta olup, kurum kazancının tespitinde indirimi konusu yapılması mümkün değildir.

İşletme Aktifinden Ayni Bağış Yapılması Durumu

Örnek 3: Tıbbi ürünlerin üretimi konusunda faaliyet gösteren (Z) A.Ş. tarafından 2019 hesap döneminde; Türkiye Kızılay Derneği’ne KDV dahil 11.800 TL tutarında tıbbi ürün bağışında bulunulmuş olup, söz konusu işleme ilişkin muhasebe kaydı aşağıdaki gibidir.

—————————————————2019———————————————
770 Genel Yönetim Giderleri 11.800,00
770.01 Bağış ve Yardımlar

                                                           152 Mamüller             10.000,00
                                                           391 Hesaplanan KDV               1.800,00
—————————————————2019———————————————
950 KKEG 11.800,00 ****

                                                            951 KKEG 11.800,00
—————————————————2019———————————————
****KVK hükümleri uyarınca Türkiye Kızılay Derneği’ne yapılan bağışların tamamı kurum kazancından indirilebilmektedir. Ancak, yapılan bağış ve yardımların öncelikle KKEG olarak muhasebe kayıtlarına alınması gerekmektedir

Örnek 4: Tıbbi ürünlerin üretimi konusunda faaliyet gösteren (W) A.Ş. tarafından 2019 hesap döneminde; kamuya yararlı dernek vasfını haiz olmayan bir derneğe KDV dahil 11.800 TL tutarında tıbbi ürün bağışında bulunulmuş olup, söz konusu işleme ilişkin muhasebe kaydı aşağıdaki gibidir. Buna göre;

—————————————————2019———————————————
770 Genel Yönetim Giderleri 11.800,00
770.01 Bağış ve Yardımlar

                                                           152 Mamüller             10.000,00
                                                           391 Hesaplanan KDV               1.800,00
—————————————————2019———————————————
 950 KKEG 11.800,00 *****

                                                           951 KKEG 11.800,00
—————————————————2019———————————————
*****W)A.Ş.’nin yapmış olduğu bağışın, kamuya yararlı dernek vasfını haiz olmayan bir derneğe yapılması sebebiyle, bağış tutarının tamamı KKEG olarak muhasebe kayıtlarına alınmakta olup, kurum kazancının tespitinde indirimi konusu yapılması mümkün değildir.

Bağış Yapmak Amacıyla Varlık Satın Alınması Durumu

Örnek 5: (M) Ltd. Şti. tarafından gıda bankacılığı kapsamında faaliyet gösteren bir derneğe bağışlanmak üzere; piyasadan KDV dahil 10.800 TL temel gıda maddesi alınmış ve gıda bankacılığı kapsamında faaliyet gösteren (XX) Derneği’ne bağışlanmıştır. Söz konusu işleme ilişkin muhasebe kaydı aşağıdaki gibidir. Buna göre;

—————————————————2019———————————————
770 Genel Yönetim Giderleri 10.800,00
770.01 Bağış ve Yardımlar
                                                           320 Satıcılar                10.000,00
                                                           391 Hesaplanan KDV     800,00
—————————————————2019———————————————

Örnek 6: (N) Ltd. Şti. tarafından doğrudan ihtiyaç sahiplerine bağışlanmak üzere; piyasadan KDV dahil 10.800 TL temel gıda maddesi alınmış ve bağışlanmıştır. Söz konusu işleme ilişkin muhasebe kaydı aşağıdaki gibidir. Buna göre;

—————————————————2019———————————————
770 Genel Yönetim Giderleri 10.800,00
770.01 Bağış ve Yardımlar
                                                           320 Satıcılar                10.000,00
                                                           391 Hesaplanan KDV      800,00
—————————————————2019———————————————
950 KKEG 10.800,00
                                                           951 KKEG 10.800,00
—————————————————2019———————————————

30.03.2021

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

GÜNDEM