Salih Boşdurmaz
İş ve Sosyal Güvenlik Uzmanı
sabotoprak@gmail.com

SGK Primlerinin Eksik Yatırılması ve İşçinin Haklı Fesih Hakkı (Gizlenen Emek, Eksilen Gelecek)

İş hukukunun temel direği, işçinin emeğinin karşılığını tam ve eksiksiz bir şekilde almasıdır. Ücret, sadece ay sonunda işçinin eline geçen nakit paradan ibaret değildir; o ücretin sosyal güvenlik sistemine yansıması, işçinin geleceğinin ve emekliliğinin de teminatıdır. Ancak günümüzde iş yaşamında sıkça karşılaşılan en büyük su istimallerden biri, işçilerin gerçek maaşlarının Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) eksik bildirilmesi veya primlerin hiç yatırılmamasıdır.

Peki, gerçekte yüksek maaş almasına rağmen resmiyette asgari ücretli gösterilen ya da prim günleri eksik eksik yatırılan bir işçi ne yapabilir? Yargıtay’ın bu konudaki istikrarlı duruşu ve işçinin yasal hakları nelerdir?

Hukuki Niteliği: Primlerin Eksik Yatırılması Bir "Ahlak" Sorunudur

4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesi, işçinin iş sözleşmesini derhal ve haklı nedenle feshedebileceği durumları düzenler. Maddenin ikinci fıkrasında yer alan "Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri" başlığı, işverenin yasal ve dürüstlük yükümlülüklerine aykırı davranışlarını kapsar.

İş Kanunu metninde "SGK primlerinin eksik yatırılması" ifadesi lafzi (açıkça) olarak geçmese de, Yargıtay inançları doğrultusunda bu durum geniş anlamda "ücretin ödenmemesi veya eksik ödenmesi" kapsamında değerlendirilir. İşverenin, işçinin gerçek kazancını gizleyerek devleti ve işçiyi zarara uğratması, dürüstlük kuralının açık bir ihlalidir. Dolayısıyla, primlerin eksik, düşük ücretten veya hiç yatırılmaması, işçi açısından haklı nedenle derhal fesih sebebi oluşturur.

Yargıtay’ın Net Çizgisi: Kıdem Tazminatı Var, İhbar Tazminatı Yok

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatları (örneğin 2010/26375 E. ve 2015/27995 E. sayılı kararları), bu konudaki gri alanları tamamen ortadan kaldırmıştır. Yüksek mahkemenin kararlarından çıkan iki hayati sonuç şudur:

1. Kıdem Tazminatına Hak Kazanılır: İşçi, primlerinin eksik yatırıldığını fark ettiği an (ve bu durum devam ettiği sürece) iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Eğer işyerinde en az 1 yıllık kıdemi varsa, kıdem tazminatını işverenden talep etme hakkı doğar.
2. İhbar Tazminatı Talep Edilemez: İş hukukunun en temel kurallarından biri, iş sözleşmesini fesheden tarafın haklı bile olsa ihbar tazminatı alamayacağıdır. Sözleşmeyi eylemli olarak veya ihtarname ile bitiren kişi işçinin kendisi olduğu için, işçi kıdem tazminatını alabilse de ihbar tazminatı hakkını kaybeder.

Önemli Not: İşçi işten ayrılmadan önce işverene noter kanalıyla çekeceği ihtarnamede, ayrılma gerekçesini "SGK primlerinin gerçek ücret üzerinden yatırılmaması" olarak açıkça belirtmelidir. Gerekçe gösterilmeden yapılan eylemli bırakmalar, işveren tarafından "devamsızlık" olarak gösterilmeye çalışılabilir.

Hakları Gasp Edilen İşçi Hangi Yolları İzlemeli?

SGK primleri usulsüz bildirilen bir işçinin önünde hem idari hem de hukuki mekanizmalar mevcuttur:

1. İdari Başvuru ve Denetim (ALO 170)

İşçi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi (ALO 170) üzerinden veya doğrudan SGK’ya yazılı dilekçe vererek ihbarda bulunabilir. Kurum denetmenleri işyerinde inceleme yaparak, işçinin ücret bordrolarını, banka kayıtlarını ve işyeri defterlerini inceler. Usulsüzlük tespit edilirse, işverene ciddi idari para cezaları ve gecikme zamları uygulanır.

2. Hizmet Tespit Davası

Primlerin gerçeğe uygun hale getirilmesi ve emeklilik prim gün/kazanç matrahının düzeltilmesi için açılan davadır. Bu davada hem işveren hem de SGK (fer'i müdahil/davalı olarak) yer alır. İşçi, işyerinde aldığı gerçek ücreti; banka dekontları, işyeri yazışmaları, emsal ücret araştırmaları (ilgili meslek odalarından sorulan ücretler) ve tanık beyanları ile ispatlayabilir.

3. Arabuluculuk ve İş Mahkemesi Süreci

Kıdem tazminatı ve ödenmeyen diğer işçilik alacaklarının (fazla mesai, yıllık izin vb.) tahsili için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa, İş Mahkemesinde alacak davası açılarak haklar talep edilir.

Sonuç

SGK primlerinin eksik yatırılması, sadece bugünün değil, işçinin emeklilik yıllarındaki refahının da çalınması anlamına gelir. Türk iş hukuku ve Yargıtay kararları, bu mağduriyete karşı işçinin yanında saf tutmaktadır. İşçinin bu haksızlığa boyun eğmek zorunda olmadığını bilmesi, noter onaylı bir ihtarname ve doğru hukuki adımlarla hakkı olan kıdem tazminatını alarak geleceğini güvence altına alması mümkündür. Unutulmamalıdır ki, hak arandıkça korunur.

KAYNAKÇA

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2010/26375, K. 2010/25219, T. 21.09.2010 (İşçinin sigorta primlerinin yatırılmaması/eksik yatırılmasının haklı fesih nedeni oluşturduğu ve bu durumda kıdem tazminatına hükmedilmesi gerektiği, ancak fesihte bulunan işçinin ihbar tazminatı alamayacağına dair ilam).
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/27995, K. 2019/48, T. 07.01.2019 (Geniş anlamda ücret kavramı ile fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi ve buna bağlı eksik prim bildiriminin işçiye İş Kanunu 24/II-e uyarınca haklı fesih imkânı tanıdığına dair ilam).
• 4857 Sayılı İş Kanunu, Madde 17, 24/II-e ve 32.
• 1475 Sayılı İş Kanunu (Mülga), Madde 14 (Kıdem tazminatına ilişkin yürürlükte kalan madde).
• Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (5510 S.K.), İşverenin prim ödeme ve kuruma gerçek kazanç üzerinden bildirim yükümlülüklerine ilişkin amir hükümleri.
• T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, ALO 170 İletişim Merkezi İdari Başvuru Mevzuatı.

 

09.07.2026

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.

>> YILIN KAMPANYASI: Muhasebecilere Özel Web Sitesi 1.666 TL + KDV  Ayrıntılar için tıklayın.