İş Kanunu’na göre fazla çalışma süresi işçi başına yılda 270 saati aşamıyor. İşçinin fazla çalışmaya onay vermesi ve ücretinin ödenmesi bu sınırı ortadan kaldırmaz. İşverenlerin günlük 11 saatlik çalışma sınırına ve diğer yasal yükümlülüklere de uyması gerekiyor.

Fazla çalışma, iş ilişkisinde işçi ve işveren arasında uyuşmazlıklara konu olabildiği gibi, iş sağlığı ve güvenliği açısından da önemlidir. Fazla çalışmanın ücreti kadar, işçinin ne kadar süreyle fazla çalıştırılabileceği de hükme bağlanmıştır.

4857 sayılı İş Kanunu uyarınca genel bakımdan haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Denkleştirme uygulaması gibi istisnalar dışında, haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak değerlendirilmektedir.

 Fazla çalışma süresi bir yılda 270 saati aşamaz

Fazla çalışma ücreti ödenerek işçinin sınırsızca fazla çalıştırılması mümkün değildir. İşverenin fazla çalışma ihtiyacı bulursa ve işçi fazla çalışmaya onay vermiş olsa dahi mevzuatta belirlenen süre sınırlarına uyulması gerekmektedir.

Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda 270 saati aşamamaktadır. Bu süre sınırı, iş yerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir. Dolayısıyla 270 saatlik sınır iş yeri için toplam bir fazla çalışma kotası değildir. Her işçinin fazla çalışma süresinin ayrı ayrı takip edilmesi esastır.

Yıllık 270 saatlik sürenin 12 aya bölünmesi halinde aylık ortalama 22,5 saat, haftalara bölünmesi halinde ise yaklaşık haftalık 5,2 saat sonucuna ulaşılmaktadır. Ancak bu hesaplamalar aylık veya haftalık ayrı bir yasal üst sınır anlamına gelmemektedir.

Esas olan, işçinin yıl içerisindeki toplam fazla çalışmasının 270 saati aşmaması ve günlük çalışma süresi gibi diğer yasal sınırlara da uyulmasıdır. Günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa olsun 11 saati aşamayacaktır.

 Diğer bir ifadeyle, yıllık fazla çalışma süresi 270 saatin altında kalsa dahi günlük çalışma sürelerine ilişkin diğer sınırların aşılması mümkün değildir.

Fazla çalışma yaptırılmasının bir diğer şartı ise işçinin yazılı rızasının alınmasıdır. Bu onay iş sözleşmesinin kurulması sırasında veya fazla çalışma ihtiyacının ortaya çıktığı tarihte alınabilir. İşçi daha önce verdiği fazla çalışma onayını da 30 gün önceden işverene yazılı olarak bildirmek suretiyle geri alabilir.

 Fazla çalışma iş sağlığı ve güvenliği açısından da değerlendirilmeli

Yıllık 270 saatlik sınırın takip edilebilmesi için fazla çalışma sürelerinin düzenli olarak kayıt altına alınması gerekmektedir. Bu husus işverenin çalışma sürelerini belgeleme yükümlülüğü açısından da önemlidir. Fazla çalışma ücretleri de bordro ve ücret hesap pusulalarında açıkça gösterilmelidir.

Sürekli ve yoğun fazla çalışma yaptırılması, iş sağlığı ve güvenliği açısından da değerlendirilmelidir. Uzun çalışma süreleri yorgunluk ve dikkat kaybını artırabileceğinden özellikle iş kazası meydana gelmesi halinde işverenin sorumluluğu artacaktır.

Sonuç olarak, fazla çalışmanın toplamı bir işçi bakımından yılda 270 saati aşmamalıdır. İşverenlerin yıllık 270 saatlik sınırın yanında günlük 11 saatlik çalışma süresi, gece çalışması kuralları ve işçinin fazla çalışma onayı gibi diğer sınırlamaları da birlikte dikkate almaları gerekmektedir.

Fazla çalışmaların çalışan bazında düzenli takip edilmesi, çalışma sürelerinin kayıt altına alınması ve yapılan tüm fazla çalışmaların ücret veya işçinin talep etmesi halinde serbest zaman kullandırılması hem işçilik alacağı uyuşmazlıklarının hem de çalışma mevzuatına aykırılık risklerinin azaltılmasına katkı sağlayacaktır.