|
Vergide Dünya Halleri - 2026 / 10
“DÜŞ GÖRMÜYORUZ ARTIK” diyordu Ünsal Oskay hoca.
Walter Benjamin, Baudelaire'i anlatırken bir şairi anlatmaz. Bir çağın uykusunu anlatır. Lirik şiir artık tarlada değil, Pasaj'dadır. Vitrin ışığında. Kalabalığın omuz darbesinde. Baudelaire flaneur'dür. Yani aylak. Paris'in ilk alışveriş pasajlarında amaçsızca yürüyen adam. Ama yürürken düş görmez. Gördürülür. İşte Benjamin buna Fantazmagorya der. Mal, mal olmaktan çıkar. Işık olur, düş olur, cennet olur. Tıpkı 'da cennet bonosu gibi, Tıpkı bizde "risksiz fon" gibi. Sana bir meta satılmaz, sana bir rüya satılır….
Biz yine de göremediğimiz düşlerimizden uyanıp bugünkü bültenimize dönelim isterseniz.
1. Yabancı Dijital Konaklama Platformları Kanunu Mecliste…
Teklif, TBMM Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonunda kabul edildi. Genel Kurul'da henüz yasalaşmadı. Komisyondan geçen metne göre neler isteniyor: 1. Temsilci ve İzin: Platformların Türkiye'de faaliyet gösterebilmesi için Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan iki yıl süreli izin belgesi alması gerekecek. Türkiye'de temsilci bulundurması gerekecek. 2. Ücret: İzin belgesi ücreti 5 milyon lira olacak. 3. Komisyon Sınırı: Yurt içi satışlarda platformların alacağı komisyonun yüzde 17 ile sınırlandırılması öngörülüyor. 4. Yürürlük: Düzenleme 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek. Özetle; Türkiye tarafı diyor ki: "Türkiye'de satış yapacaksan izin al, temsilci bulundur, vergini öde, sadece belgeli tesisi sat."
2. AIRBNB'NİN KENDİ KURALLARI - GLOBAL 2026
Bu kısım yasa değil, Airbnb'nin kendi kararı.
a) Ücret modeli bitti, tek ücrete geçildi. Eski sistem: Ev sahibi %3, misafir %14-15 ayrı ödüyordu.
Yeni sistem: Misafir hizmet bedeli kalktı, tek kalem ev sahibi ödüyor.
Airbnb bunu şöyle açıkladı: As of September 15, 2026, Airbnb replaces the split fee with a single host-only fee of 15.5%.
AB ülkeleri için tarih 13 Ekim 2026.
Pratikte ne oluyor?
Misafir kasada sürpriz görmüyor. Ama ev sahibi %15.5 kesintiyi fiyata eklemezse eline geçen düşüyor. Temizlik ücretinden de aynı kesinti alınıyor.
b) İptal politikası değişti.
Airbnb retired the Strict cancellation policy. From 1 October 2025, new listings can no longer select Strict.
Yerine "Limited (14 gün)" geldi. Limited policy was introduced
Bir de tüm rezervasyonlarda, girişten en az 7 gün önce yapıldıysa, ilk 24 saat içinde koşulsuz tam iade hakkı geldi.
c) Hasar ve kurallar sıkılaştı.
Yeni kullanım şartları 20 Nisan 2026'da yürürlüğe girdi. Hasar talebinde AI ile üretilmiş fotoğraf yasak, sadece gerçek fotoğraf, fiş, fatura isteniyor. Duman kokusu, çarşaf lekesi gibi konularda "makul önlem aldın mı" diye soruluyor.
Sonuç - Ev sahibi ne yapmalı?
1. Türkiye'de 100 günden kısa kiralama yapıyorsanız, Bakanlık izin belgeniz var mı? Yoksa 100 bin TL ceza riski devam ediyor.
2. Fiyatınızı kontrol edin. Airbnb artık %15.5'i sizden kesiyor. Eski %3'e göre fiyat ayarlamadıysanız, karınız düştü.
3. İptal politikanız Strict ise, artık yeni ilanlarda seçilemiyor. Limited veya Firm'e geçeceksiniz.
4. Yeni platform yasası henüz teklif aşamasında . Yasalaşırsa 1 Ocak 2027'den itibaren Booking / Airbnb Türkiye'de izinli çalışmak zorunda kalacak.
2. TTK 376 kolaylığı uzatıldı…
10 Ekim 2026 tarihli ve 33396 sayılı Resmî Gazete'de bir Tebliğ değişikliği yayımlandı. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 376'ncı maddesinin nasıl uygulanacağını gösteren Tebliğ'in Geçici 1. maddesindeki "1/1/2027" ibaresi "1/1/2028" olarak değiştirildi. Yani geçici kolaylığın süresi bir yıl uzatıldı. Tebliğ, yayımlandığı gün yürürlüğe girdi.
TTK 376 ne diyor?
Bilindiği üzere, bir şirket sermayesinin yarısını veya 2/3'ünü kaybederse ya da borca batık hale gelirse;
2018'den beri uygulanan kolaylık neydi?
Şirketler kağıt üzerinde zarar ediyor görünmesin diye, sermaye kaybı / borca batıklık hesabı yapılırken iki kalem dikkate alınmıyordu:
a) Henüz ödenmemiş yabancı para borçlarından doğan kur farkı zararlarının tamamı
b) 2020 ve 2021 yıllarında tahakkuk eden; kiralamalardan kaynaklanan giderler, amortismanlar ve personel giderleri toplamının yarısı
Kanun koyucu buna "bazı zarar ve giderlerin dikkate alınmamasına imkan tanıyan geçici uygulama" diyor.
Daha önce 1 Ocak 2027'de bitecekti, şimdi bu düzenleme 1 Ocak 2028'e kadar devam edecek.
Döviz borcu olan bir şirket, sadece kur yükseldi diye bilançosunda sermayesini kaybetmiş ve borca batık görünmeyecek. Aynı şekilde pandemi döneminden kalan o kira, amortisman, personel giderleri de hesabı bozmayacak.
3. VDK'da Yeni İhtisas Denetim Dönemi Başlıyor…
Vergi Denetim Kurulu, 1 Ekim 2026 itibarıyla üç yeni daireyi fiilen faaliyete geçiriyor: Ankara Organize Vergi Kaçakçılığı, İstanbul Organize Vergi Kaçakçılığı ve İstanbul Uluslararası Vergilendirme ve Transfer Fiyatlandırması Daire Başkanlıkları.
Ne değişiyor?
Organize kaçakçılık daireleri: Sahte belge ağları, paravan şirketler, akaryakıt / tütün / alkol kaçakçılığı ve finansal akışlar artık sadece şirket bazlı değil, organizasyonun tamamı olarak incelenecek.
Uluslararası daire: Çok uluslu şirketler, transfer fiyatlandırması, örtülü sermaye, BEPS, CbCR / CRS, MAP / APA ve küresel asgari kurumlar vergisi odaklı ihtisas denetim yapacak.
VDK'nın vurgusu: Daha fazla veri analitiği, dijital denetim ve risk odaklı denetim. Görevlendirmelerde fiili deneyim ve uzmanlık öne çıkacak.
4. Üniversitelerde TTO'lara Üretim Yetkisi Geldi…
13 Ekim 2026 tarihli ve 33399 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliği ile TTO'ların görev alanı genişletildi.
Teknoloji Transfer Ofisi; Üniversitenin içinde, laboratuvarda üretilen bilgiyi sanayiye ve ticarete taşıyan birim.
Eskiden sadece patent / lisans / sanayi eşleştirmesi yapan TTO'lara, artık doğrudan üretim tesisi kurma ve işletme yetkisi eklendi.
Ne yapabilecek? Üniversitede geliştirilen bilgi, buluş ve teknolojinin ölçeklendirilmesi, seri üretimi ve ticarileşmesi için; sınaî ve ticari tesis kurabilecek, şube açabilecek, mevcut tesisi devralıp işletebilecek veya bu tesislere ortak olabilecek.
Yönetmelik yayımlandığı gün yürürlüğe girdi. Yetki sınırsız değil; "ilgili mevzuat hükümleri saklı" ve sadece üniversite Ar-Ge çıktısına bağlı olmak zorunda.
Ünsal Oskay bu konuyu şöyle devam ettirir; Modern toplumlarda bireyin düş görme ve fantazyalara gereksinim duyma alanının arasına bilinç endüstrisi girmiştir. Ne demek bu? Eskiden insan gece gözünü kapatır, kendi düşünü görürdü. Kendi ütopyasını kurardı. İster cennet, ister Kudüs, ister daha adil bir kasaba. Şimdi gözümüz açıkken düş görüyoruz. Ama düş bizim değil. Bize hazır paketlenmiş, reklam arası verilmiş, kredi kartına 12 taksite bölünmüş bir fantazya…
5. 2027'de Üretenin Kurumlar Vergisi Yarıya İniyor…
4 Haziran 2026 tarihli ve 33270 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7582 sayılı Kanun.
Üretim kazançları için kurumlar vergisi oranı eski düzenlemede 1 puanlık indirimle fiilen %24 iken - %12,5 olarak uygulanacak. Uygulama 2027 ve izleyen vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlar için geçerli.
Kim yararlanıyor?
Sanayi sicil belgesini haiz olan ve fiilen üretim faaliyetiyle iştigal eden kurumların münhasıran üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlara kurumlar vergisi oranı %12,5 olarak uygulanır.
"Sanayi sicil belgesine sahip olmak kaydıyla; yazılım, bilişim ve benzeri alanlarda üretim yapan teknoloji şirketlerinden, yenilenebilir enerji ve enerji ekipmanları üreten enerji firmalarına, makine, elektronik, savunma ve kimya gibi alanlarda fiilen üretim faaliyeti yürüten tüm kurumlara kadar, münhasıran bu üretim faaliyetlerinden elde edilen kazançlar %12,5 kurumlar vergisine tabi olacak."
100 Milyon TL üretim kazancı olan şirkette:
Eski: %25 = 25 Milyon TL vergi
Yeni: %12,5 = 12,5 Milyon TL vergi
Fark: 12,5 Milyon TL doğrudan kasada kalıyor. Geçici vergiler de 3 ayda bir yarıya düştüğü için nakit akışı ve yatırım bütçesi anında rahatlıyor.
6. TURQUALITY / Marka Desteğinde Yeni Dönem - 30.10.2026 Genelgesi
Ticaret Bakanlığı, Marka ve TURQUALITY Desteğine İlişkin Genelge'deki değişiklikleri 30.10.2026'da yürürlüğe girdi, 31.10.2026'da duyurdu.
Ne değişti?
1. Fuar desteği %50'den %75'e çıktı: Marka ve Turquality programlarındaki ihracatçıların Türk ihraç ürünleri fuarlarındaki katılım masraflarının yüzde 75'ini devlet karşılayacak. Bu ödemeler destek üst limitinden muaf. 2. Üst limit: 2026 için şirket başına yıllık toplam destek üst limiti Turquality'de yaklaşık 493,3 milyon TL. 3. Yazılımda yeni şart - TÜR Belgesi: Danışmanlık desteği kapsamında satın alınacak veya kiralanacak yazılım ürün ve hizmetlerinin Teknolojik Ürün Belgesi'ne sahip olması şartı geldi. 4. Yeni destek alanları: Dijital dönüşüm, yabancı alıcı ağırlama ve yurt dışı teşhir alanlarına yeni destekler getirildi. 5. 2027'den itibaren ihracat sınırı: 1 Ocak 2027'den itibaren bir şirkete bir yılda verilecek toplam destek, aynı yıldaki toplam ihracatını aşamayacak.
Kısaca: Fuar %75 oldu ama performansı düşük markada destek %40'a, sonra %25'e düşüyor, yazılımda yerli belge şartı geldi.
Bu yüzden Oskay der: Batılı toplum ütopya kurabildiği için yürüdü. Doğulu toplum kendi düşünü kuramadığı için vitrine baktı. Vitrin dediğin nedir? Benjamin'in pasajıdır. Bizim üzülenin fonudur. Hepsi aynı fantazmagorya.
7. 3. Geçici Vergi Ayındayız, Yeniden Değerleme Oranı Belirlendi…
2026 yılı üçüncü geçici vergi döneminde uygulanacak yeniden değerleme oranı % 19,64 (yüzde ondokuz virgül altmışdört ) olarak tespit edilmiştir.
Mükellefler Özellikle Nelere Dikkat Etmelidir? 1. Temmuz-Ağustos-Eylül dönemi, Kasım'da beyan. Yılın son geçicisi.
2. Enflasyon düzeltmesi: 3. geçicide de düzeltme var, kâr/zarar matraha dahil.
3. Dönem sonu değerleme: 30.09 kuru ile kasa, banka, çek, borç-alacak değerlemesi zorunlu.
4. Finansman gider kısıtlaması: Yabancı kaynak / öz kaynak aşımında finansman giderinin %10'u KKEG.
5. Binek oto: Kira ve giderlerin %30'u + limit üstü amortisman KKEG.
6. KKEG ayıklaması: Cezalar, gecikme faizleri, karşılıklar matraha eklenmeli.
7. Stok / amortisman: Sayım-mizan uyumu, tam ay amortisman.
8. İstisna ve indirimler – YENİ TRANSİT TİCARET:
İştirak kazancı, teknopark, Ar-Ge yanında transit ticarete dikkat. Eski sistemde sadece İFM'deki şirkete %50 indirim vardı. 7582 sayılı Kanun ile transit ticarette vergi indirimi tüm kurumlara sağlandı.
Yeni oran: İFM içi %100, İFM dışı %95 kurum kazancından indirim. Yani transit ticaret yapan e-fatura mükellefi firmalar mal alım satımını e-arşiv fatura ile belgelendirir, KDV'siz düzenler ve 3. geçici matrahında bu kazancın %95'ini / %100'ünü düşer. Fatura KDV'ye tabi değil, beyannamede 235 kod satırında gösterilir.
9. Yatırım indirimi: 2027'de üreticiler için %12,5 oranı başlıyor, üretim kazancını ayrı takip et.
10. Bağış / sponsorluk: %5 limiti aşan kısım KKEG.
11. Geçmiş yıl zararı: Son 5 yıl mahsup edilebilir, enflasyon düzeltmesi sonrası geçmiş yıl kârı mahsup değil.
12. Yıllara sari işler: Geçiciye dahil değil, ayır.
13. Son mutabakat: Mizan = beyan. Bu geçici, yıl sonu kurum matrahının provası.
8. İspanya'da Sosyal Ekonomi: İşçi Şirketleri, Vakıflar ve Kooperatifler… ‘Sosyal Ekonomi’; İspanya’da patronların değil, işçilerin ekonomisi. İspanya’da 2.5 milyon kişi kooperatiflerde, işçi şirketlerinde… çalışıyor
Doğru, rakam gerçek ve İspanya bu konuda Avrupa'da bir laboratuvar gibi. İspanya'da sosyal ekonomi bir slogan değil, resmi olarak ölçülen bir sektör. Çalışma ve Sosyal Ekonomi Bakanlığı verilerine göre bu model 2,5 milyondan fazla kişiye istihdam sağlıyor ve 43.000'den fazla yapıdan oluşuyor kooperatifler, işçi şirketleri, engelli istihdam merkezleri, vakıflar dahil. Yeni yayınlanan CEPES raporu ise sayıyı güncelleyip 70.010 kuruluş ve 2.576.499 istihdam olarak veriyor. Ve evet, bu patron ekonomisi değil demek büyük ölçüde doğru, ama daha teknik bir fark var. Sosyal ekonomi nedir, tam olarak nasıl çalışıyor? Klasik şirkette kural şudur: Ne kadar sermaye koyarsan o kadar söz hakkın var. Sosyal ekonomide kuralı CEPES şöyle özetliyor: kişinin ve sosyal amacın sermayeden üstün olması, demokratik ve katılımcı yönetim, kazancın sermayeye göre değil işe göre dağıtılması. Pratikte bu şu demek:
Kooperatiflerde (cooperativas):
Mülkiyet ve kontrol işçi-ortaklarda. Karar sistemi bir ortak, bir oy sermaye ne olursa olsun.
İşçi şirketlerinde (sociedades laborales):
Sermayenin en az %51'i işçilerin elinde olmak zorunda.
Diğerleri
Engelli istihdam merkezleri, işe yerleştirme şirketleri, balıkçı birlikleri, yardımlaşma sandıkları.
İspanya bu modeli yasalaştıran dünyadaki ilk ülkeydi. 2011'de Sosyal Ekonomi Yasası çıktı, şimdi Aralık 2025'te Kongre'den geçen yeni yasa Senato'da. Sektör İspanya GSYH'sinin %10'unu temsil ediyor.
2,5 milyon kişi ne yapıyor?
Dağılıma bakınca tablo netleşiyor:
Piyasa şirketleri tarafında 1.966.738 kişi, piyasa dışı vakıf-dernek tarafında 609.761 kişi çalışıyor.
Sektörlere göre %54,8 hizmetler, %23,7 tarım-hayvancılık, %13,4 inşaat, %8,1 sanayi. Yani sadece tarım kooperatifi değil, her yerde var.
Ve önemli bir detay: Bu şirketlerdeki sözleşmelerin yaklaşık %80'i belirsiz süreli, yani kadrolu. Krizde "sığınak" denmesinin sebebi bu, daha az işten çıkarma ve yerelden kopmama eğilimi var.
Mondragon örneği - ölçeklenebiliyor mu? En çok sorulan soru bu: İşçi şirketi küçük kalmaya mahkum mu?
Bask bölgesindeki Mondragon, dünyanın en büyük kooperatif grubu olarak bunun aksini kanıtlıyor. Rakamlar: 11,3 milyar euro ciro, 618,8 milyon euro net kâr, ortalama 71.415 çalışan ve bir yılda 1.346 yeni iş yaratmış durumda. İçinde süpermarket zinciri Eroski, banka Laboral Kutxa, beyaz eşya üreticisi Fagor, üniversite ve Ar-Ge merkezi var. Euskadi'nin birinci, İspanya'nın en büyük 5 özel işvereni.
Artıları ve eksileri neler? Neden güçlü?
1. Krizlere dayanıklılık ve istihdam kalitesi yüksek. 2. Kâr bölge dışına kaçmıyor, yerel kalkınmayı tutuyor. 3. Çalışan devri daha düşük, çünkü ortak.
Neden herkes yapmıyor? 1. Hızlı dış sermaye çekmek zor. Bir venture capital fonu hızlı exit ister, kooperatif satılmak için kurulmamıştır. 2. Karar alma daha yavaş, demokratik süreç zaman alır. 3. Büyüme için sermaye artırımında işçi-ortakların cebinden çıkması gerekir.
Yani İspanya'daki model kapitalizme alternatif değil, kapitalizm içinde farklı bir mülkiyet biçimi. Ne devlet işletmesi, ne klasik özel şirket. Üçüncü bir yol.
Türkiye bağlamında bakarsak, İspanya'nın bu kadar güçlü olmasının iki tarihi nedeni var: Franko sonrası kırsalın ayakta kalma aracı olarak kooperatifçilik ve Bask-Katalan bölgelerindeki güçlü yerel dayanışma kültürü.
9. Booking Holdings'te 1 Milyar Dolarlık FTC Etkisi: Operasyon Büyüyor, Bilanço Baskı Altında…
Booking Holdings, Priceline'ın Guest Reservations ile ilişkisine dair FTC incelemesi nedeniyle Q3'te 1 milyar $ bilanço etkisi açıkladı. Bu kesin ceza değil; görüşmeler sürüyor. Operasyon %7 büyürken, düzeltme nedeniyle gelir %1 düşüşle 8,89 milyar $ göründü.
Düş görmüyoruz artık, Çünkü düşlerimiz rafta satılıyor. Ütopya kurmuyoruz artık, Çünkü distopyayı bize dizi diye izletiyorlar. Ve en acısı: Kendi düşünü göremeyen bir toplum, Başkasının gördüğü düşe kiracı olur…
10. ABD'de $96 Milyarlık AI Vergi Avantajı Soruşturması…
2025 tarihli vergi yasasıyla AI ve veri merkezi yatırımlarını gider yazarak federal vergi yüklerini dramatik düşürdüler.
Senato'nun dayandığı hesaba göre 4 şirketin bu yolla yarattığı kayıp federal gelir yaklaşık 96 milyar dolar . NY Times'ın ortaya çıkardığına göre Meta sadece veri merkezlerini "pilot proje" göstererek 4 milyar dolarlık write-off talep etmiş, şirketin kendi muhasebecileri bile işlemin "shaky legal ground" olduğunu not etmiş 
En çarpıcı örnek Meta: 2024'te $9,6 milyar federal vergi öderken 2025'te aynı kâra rağmen $2,8 milyara düşmüş. Sonuç: ABD'de kurumlar vergisi tahsilatı %25 düşerken şirket kârları rekor kırıyor. Şirketlere 11 Ekim'e kadar cevap için süre verildi.
Bu, TMS 12 / US GAAP deferred tax değil, doğrudan cari vergi matrahını aşındıran hızlandırılmış amortisman ve Ar-Ge kredileri. AI capex patlaması vergiyi yıllarca baskılayacak.
11. İtalya'dan Amazon'a $1,4 Milyarlık Vergi Kaçırma Davası…
İtalyan savcılar Amazon ve 4 yöneticisi hakkında 1,4 milyar dolarlık vergi kaçırma iddiasıyla dava açılmasını istedi. Amazon daha önce İtalya ile benzer bir dosyayı 527 milyon euro ödeyerek kapatmıştı.
Avrupa'da dijital devlere karşı ceza kesme dönemi bitti, doğrudan vergi aslı üzerinden hapis istemli yargılama dönemine geçildi.
Lojistik ve bulut tarafındaki transfer fiyatlandırması artık doğrudan risk.
12. Küresel Asgari Vergi %15'te - Oyun Bitti…
Pillar Two: Yıllık cirosu €750 milyonu aşan çok uluslu şirketler için küresel asgari %15 kurumlar vergisi.
Ağustos 2025 itibarıyla 65 ülke yasalaştırmayı tamamladı. İsrail de 2026'dan itibaren QDMTT'yi uygulayacak ve doğrudan Facebook, Apple, Amazon ve Google'ı etkileyeceğini açıkladı.
Artık İrlanda / Lüksemburg'da %2-3 efektif vergi ile yapı kurma modeli teknik olarak kapanıyor. 2026'da tüm teknoloji devleri için ülkesel bazda top-up tax hesaplama zorunlu.
Son söz; Yeniden düş görmek, Bilinç endüstrisinin fişini çekip, Gözü kapatmak değil, Gözü açıp vitrinden vazgeçmek. Benjamin'in Baudelaire'i kaldırımda yürümeye devam ediyor. Bizim de yapmamız gereken o: Pasajdan çıkıp sokağa dönmek…
Kaynak:YMM Abbas Coşar / www.bodrumgundem.com |