Cumartesi günkü Resmî Gazete’de, 538 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebli­ği’ni değiştiren 595 Sıra No’lu Tebliğ yayımlan­dı ve aynı gün yürürlüğe girdi. Konu, internetteki ilan sitelerinden ve sos­yal ağlardan Gelir İda­resi’ne akan bilgi. Bu dü­zenleme yeni değil; 2022’den beri benzer bir bildirim yükümlülüğü zaten vardı. O halde sorulması ge­reken soru şu: Dört yıl sonra ne de­ğişti ve bu değişiklik ev satan, ara­ba satan, evini kiraya veren veya sosyal medyadan ürün pazarlayan vatandaş için ne anlama geliyor?

Önce kısa tarihçe

İlk adım 31 Mayıs 2022’de atıldı. 538 No’lu Tebliğ ile taşınır, taşın­maz, mal ve hizmet satış ve kira­lama ilanlarına aracılık eden aracı hizmet sağlayıcıları, sosyal ağ sağ­layıcıları ve yer sağlayıcılar, ilan verenlerin kimlik bilgilerini, iş ye­ri adreslerini, her bir tahsilat ve satış tutarını ve banka hesap bil­gilerini aylık olarak BTRANS üze­rinden GİB’e bildirmekle yükümlü kılındı. İlk bildirim Haziran 2022 ilanları için yapıldı. O günden bu yana ilan sitelerine kimlik doğru­laması getirilmesi, e-Devlet ile gi­riş zorunluluğu gibi uygulamala­rın arkasında büyük ölçüde bu teb­liğ vardı.

İkinci adım kanun düzeyinde geldi. 2 Ağustos 2024 tarihli 7524 sayılı Kanun, VUK’un mükerrer 257’nci maddesindeki yetkiyi yal­nızca “elektronik ticaret” ile sınır­lı olmaktan çıkardı; internet dâhil her türlü dijital ortamın alım, sa­tım, kiralama, ilan ve reklam ama­cıyla kullanıldığı hallerde erişim sağlayıcılara, içerik sağlayıcılara, yer sağlayıcılara ve sosyal ağ sağ­layıcılara bildirim yükümlülüğü getirme yetkisi verdi. Aynı kanun mükerrer 355’inci maddeye, bildi­rilmeyen her bir ilan için ayrı özel usulsüzlük cezası kesilmesini ve bir bildirim için cezanın (2024 tu­tarıyla) 10 milyon lirayı aşamaya­cağını öngören özel bir ceza hük­mü ekledi.

595 No’lu Tebliğ, işte bu kanun değişikliğinin iki yıl gecikmeyle tebliğe yansımasıdır.

Peki, 2022’den farkı ne?

Tebliği eskisiyle yan yana koy­duğumda beş fark görüyorum:

1-Dayanak genişledi, tebliğ he­nüz bu genişliği kullanmadı. Fiilî bildirim yükümlülüğü hâlâ satış ve kiralama ilanlarıyla sınırlı. Influ­encer reklamları ve sponsorlu içe­rikler için ayrı bir tebliğ veya BT­RANS duyurusu beklenmeli.

2-İkili rejim kuruldu. 2022’de üç grup aynı fıkrada, aynı bilgiler­le yükümlüydü. Şimdi aracı hizmet sağlayıcıları (ödemeye de aracılık eden pazar yerleri) tahsilat tutarı, tarihi ve banka hesap bilgisini bil­dirmeye devam ediyor. Yer sağla­yıcılar ve sosyal ağ sağlayıcılar ise ayrı bir fıkraya alındı ve onlardan yalnızca üç şey isteniyor: hizme­tin sağlandığı internet adresi, ilan verenin kimlik/vergi numarası gi­bi mükellefiyet tespitine yarayan bilgiler ve ilan bilgileri, tahsilat ve banka bilgisi istenmiyor. Kanaa­timce bu, sosyal ağların “bizim eli­mizde ödeme verisi yok” itirazına idarenin verdiği gerçekçi cevaptır.

1“İş yeri adresi” gitti, “mükelle­fiyet tespitine ilişkin bilgiler” geldi. Eski metin TCKN/VKN ve iş yeri adresini birlikte istiyordu. Ye­ni metin “gibi” ifadesiyle esnek bir formül kullanıyor. Bu, platformun elinde TCKN yoksa telefon, e-pos­ta veya IBAN gibi kimliği tespit et­tirecek başka verilerin de bildiri­lebileceği anlamına gelebilir. Ne­yin yeterli sayılacağını BTRANS formatı belirleyecek.

2“İlan bilgileri” açıkça bildirim konusu oldu. 2022 metninde ilanın kendisi değil, ilan üzerinden yapılan tahsilat ve satış bildirili­yordu. Şimdi ilanın konusu, nite­liği ve muhtemelen fiyatı da bildi­rilecek. Yani Maliye artık yalnızca satılanı değil, satışa çıkarılanı da görecek.

3Platformların doğruluk sorum­luluğu fıkrası kaldırıldı. 538’in 6’ncı maddesinin üçüncü fıkra­sı, sağlayıcıların BTRANS’a bil­dirdikleri bilgilerin doğruluğun­dan sorumlu olduğunu söylüyor­du; bu fıkra yürürlükten kaldırıldı. İlan verenin bilgiyi doğru vermek­le yükümlü olduğunu söyleyen bi­rinci fıkra ise duruyor. Sorumlu­luk, platformdan ilan verene doğru kaydı. Bu değişikliğin ceza uygula­masında nasıl okunacağını zaman gösterecek; ancak formata uyma­yan bildirimin “yapılmamış sayı­lacağı” hükmü hâlâ yerinde.

Tartışmalı gördüğüm noktalar

1Geçiş süresi yok. 538’de ilk bil­dirim için iki aylık hazırlık sü­resi ve geçici madde vardı. 595 ya­yımı tarihinde yürürlüğe girdi. Ey­lül ayı ilanlarının 31 Ekim’e kadar yeni formatta bildirilmesi mi bek­leniyor, yoksa BTRANS duyurusu beklenecek mi? İdarenin bunu he­men açıklaması gerekir; aksi hal­de ilk cezalar hukuken tartışmalı olur.

2 Eşik yok. Kanun, yükümlülü­ğün iş hacmi, işlem tutarı ve mal-hizmet türüne göre farklılaş­tırılmasına izin veriyor. Tebliğ bu yetkiyi kullanmadı: Yılda bir kez bebek arabasını satan da, ayda 40 telefon satan da aynı şekilde bildi­rilecek. Adet veya tutar eşiği hem veri kalitesini artırır hem gereksiz izaha davetleri azaltır.

3 Ölçülülük ve kişisel veri. Ya­sal dayanak artık kanunda; bu yönüyle 2022’deki “tebliğle yü­kümlülük getirilemez” tartışması büyük ölçüde kapandı. Ancak bir sosyal ağdaki tüm kullanıcı kim­liklerinin aylık olarak idareye ak­ması Anayasa’nın 20’nci maddesi bakımından ölçülülük sorusunu canlı tutuyor. İdarenin bildirimi “ilan veren” ile sınırlı tutması, kul­lanıcı tabanının tamamını isteme­mesi gerekir.

4 Yabancı platformlar. Türki­ye’de 5651 kapsamında tem­silcisi bulunan sosyal ağlar için bildirim fiilen zorlanabilir. Tem­silcisi olmayan uygulamalar ve mesajlaşma grupları için ise teb­liğ kâğıt üzerinde kalır. Bu da yer­li platformlar aleyhine bir rekabet dengesizliği yaratır; kayıt dışı ilan trafiği denetlenemeyen mecralara kayabilir.

5 Ceza oransızlığı. Bildirilmeyen her bir ilan için ayrı özel usul­süzlük cezası kesilmesi, yüz bin­lerce ilan barındıran bir platform için astronomik tutarlara ulaşabi­lir. Üst sınır “bildirim başına” ta­nımlandığı için aylık bildirim sa­yısı kadar üst sınır uygulanacaktır. Bu yapı, eksik bildirimin iyi niyet­le giderilmesine imkân veren bir uyarı kademesiyle yumuşatılma­lıdır.

İlan verenler ne yapmalı?

Bu kısmı mükellef gruplarına göre ayırmakta yarar var.

Bir defaya mahsus ev, araç ve­ya eşya satanlar: Panik gerekmi­yor. Beş yıl elde tutulan konutun satışı, kendi kullanımınızdaki ara­cın veya ev eşyasının satışı zaten vergiye tabi değil.

Yapmanız gereken, ilan fiya­tı ile gerçek satış bedeli arasın­daki farkı belgeleyebilmek: Ban­ka dekontu, noter satış sözleşmesi, tapu harcı matrahı elinizde olsun. İleride gelen bir izaha davet yazısı­na bu belgelerle cevap verilir.

Evini kiraya verenler: Kiralık ilanınız artık kira geliri beyanınız­la karşılaştırılacak.

İlan bedeliyle beyan ettiğiniz ki­ra arasında fark varsa bunun açık­laması (boş kalan aylar, indirim, depozito) hazır olmalı. Geçmiş yıl­larda beyan edilmemiş kira geliri varsa, henüz inceleme başlamadan pişmanlıkla beyan kapısı açık.

Düzenli olarak ilan verenler: Ayda birkaç araç, sürekli ikinci el telefon, düzenli ürün satışı yapı­yorsanız bu veri sizi “ticari faali­yet” tespitiyle karşı karşıya bıra­kır.

Mükellefiyet tesisi, geriye dö­nük KDV ve gelir vergisi tarhiyatı ve özel usulsüzlük cezası anlamı­na gelir.

Faaliyetiniz gerçekten ticari bo­yuttaysa mükellefiyetinizi kendi­liğinizden tesis ettirmek, tespit edilmeyi beklemekten her zaman daha ucuzdur.

Başkası adına ilan verenler (emlakçılar, galericiler, sosyal medya satıcıları):

Mülk sahibinin bilgisini plat­forma vermek zaten 2022’den beri zorunlu. Bilgi vermeyen veya yan­lış veren, platform tarafından “bil­dirimde bulunmayan ilan veren” olarak idareye ayrıca raporlanır; bu da kendi başına bir risk profili oluşturur.

Platformlar: Yeni fıkranın han­gi alanları içerdiğini BTRANS du­yurusu netleştirmeden format de­ğişikliğine gitmeyin; ancak kimlik doğrulama ve ilan-işlem ayrımını veri modelinize şimdiden koyun. Kaldırılan doğruluk sorumluluğu fıkrasına güvenerek kullanıcı be­yanını sorgulamadan aktarmak da riskli; “yanıltıcı bildirim” cezası hâlâ yerinde.

Son söz

595 No’lu Tebliğ, 2022’de baş­layan sürecin devrimci bir adımı değil, kanuna uyarlanmış ve da­ha gerçekçi hale getirilmiş hâlidir. Sosyal ağlardan ödeme bilgisi is­tenmemesi ve doğruluk sorumlu­luğunun ilan verende toplanması yerinde; geçiş süresinin, eşiğin ve ilan-satış ayrımının olmaması ise eksik. Asıl belirleyici olan tebliğ değil, önümüzdeki haftalarda ya­yımlanacak BTRANS format du­yurusu olacak. O duyuruyu bu kö­şede ayrıca ele alacağım.

Bu arada ilan verenlere tavsi­yem basit: İlanı verirken yazdığı­nız fiyatın bir gün size sorulacağı­nı bilerek yazın, gerçek işlemi bel­geleyin ve geçmişte eksik kalan bir beyanınız varsa bunu muhasebeci­niz ve avukatınızla birlikte, incele­me kapıyı çalmadan gözden geçi­rin.