RSS | Sitene Ekle | Giriş Sayfam Yap | Sık Kullanılanlara Ekle | Asgari Ücret 2014 | 2014 Asgari Geçim İndirimi | Reklam | Bize Ulaşın    


YMM Cevdet Akçakoca
Neden Bağımsız Denetim? (1)
(22.10.2014)
Kuyumculuk Muhasebesi ve İşlemleri

MUHASEBECİLERE VE MALİ MÜŞAVİRLERE ÖZEL İNTERNET SİTESİ DETAYLAR İÇİN TIKLAYINIZ

ÜCRETSİZ ÜYELİK

Ücretsiz üye olun,
güncel bilgiler e-posta adresinize gelsin.

 
E-Posta Adresiniz:

EDİTÖRÜN SEÇTİKLERİ

Asgari Ücret 2014
Asgari Geçim İndirimi 2014
Basından Yazılar
E-Kitaplar
İstirahatli / Raporlu İşçinin Bildirimi
Fazla Mesai Ücreti Hesaplama
Kıdem Tazminatı Fonu
Pratik Bilgiler 2014
Güncel Mevzuat
Soru-Cevap
Tek Düzen Hesap
    Planı
Vergi Takvimi 2014
Videolu Soru-Cevap
    (Yeni)
Yazarlarımız

 SON YAZILAR
  STOKLARIMIZ TÜKENDİ! 550 Konuda Vergi ve Muhasebe Uygulama Rehberi

  İş Kazasını ‘Çalışan Temsilcisi’ Önleyecek!

  İşçi İş Güvenliği Mevzuatına Uymazsa Haklı Fesih İle İşveren İşten Çıkarır /Ne Zaman Emekli Olurum Sorularınız

  Emeklilik Yazı Dizisi - 3: Erkek Memurların Emekli Sandığı’ndan Emeklilik Şartları

  Doğum Borçlanması Yaşı Değiştirir Mi?

  Bağ-Kur'dan Gün Borçlanması Yapılabilir Mi?

  Neden Bağımsız Denetim? (1)

  6552 Sayılı Torba Yasadan Yararlananları Bekleyen Tehlikeler

  İthalat İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi

  Borçlar Kanunu, Ticaret Kanunu ve Vergi Usul Kanununda Fatura İle İlgili Düzenlemeler

  Meslek Mensupları İçin Geleceğin İpuçları: Yeni Orta Vadeli Program

  KDV Değişikliği Tablosu - 2

  Batık Alacaklar Vergiden Düşülebilir

  Stajyer Kadroların Dörtte Biri İşi Biliyor


YAZARLARIMIZ
Recep İYİGÜN
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir






Geçici Vergi Hazırlık Çalışmalarında Kur Değerlemesi ve Muhasebe Kayıtları

Tarih: 01.11.2010

2010 yılını tamamlamak üzere olduğumuz bu günlerde 3.dönem geçici vergi hazırlıkları hızlanmış bulunmaktadır. Bu çalışmamızda, dönem sonu işlemlerinde yabancı paraların değerlenmesi usul ve esasları, ilgili kanun maddeleri ve bunlara bağlı tebliğler ile oluşan kur farklarının durumunu gösteren örnek monografiler yer almaktadır.

4369 sayılı yasa ile 1999 yılından itibaren 3’er aylık dönemlerde geçici (peşin) vergi uygulama zorunluluğu başlamıştır. Bu kanuna göre geçici vergi; “gerçek usulde vergilendirilen gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin cari vergilendirme döneminin gelir ve kurumlar vergisine mahsuben üçer aylık kazançları üzerinden hesaplanarak  ödenen bir peşin vergi uygulamasıdır”.

Döviz cinsinden izlenen hesaplar her üç aylık dönem sonunda (geçici vergi dönemlerinde) değerlenmelidir. Bu hesaplara; efektif kasa hesabı, yurt dışı alıcı ve satıcı hesapları, döviz cinsinden işlem gören banka mevduat hesapları, döviz cinsinden borç ve alacakların takip edildiği hesaplar ve dövizli kredi hesapları örnek verilebilir.

Vergi Usul Kanunun 258.maddesine göre değerleme; “Vergi matrahlarının hesaplanmasıyla ilgili kıymetlerin takdir ve tespitidir”. 259.maddesinde de “Değerlemede, iktisadi kıymetlerin vergi kanunlarında gösterilen gün ve zamanlarda haiz (sahip) oldukları kıymetler esas tutulur” denmiştir.

Bankacılık sistemimizdeki işleyişte; kasa ya da bankada bulunan nakit yabancı paralar efektif döviz; dövizli bono, çek, poliçe gibi mali araçlar ise döviz cinsinden yabancı paralar olarak algılandığından, efektif döviz için Maliye Bakanlığının belirlemiş olduğu efektif alış kuru, döviz cinsinden paralar içinse yine Maliye Bakanlığının belirlediği döviz alış kuru kullanılmaktadır. Maliye Bakanlığınca herhangi bir kur belirlenmemiş ise Vergi Usul Kanunun 130 Seri No.lu Genel Tebliği uyarınca T.C. Merkez bankasının efektif alış kuru ya da döviz alış kuru esas alınmalıdır. Efektif alış kurunun belirlenmediği zamanlarda döviz alış kuru dikkate alınmalıdır.

Dönem sonlarında yapılan değerleme işlemlerinde ayrıca dövizli alacak ve borçlar da değerlenmelidir. Bu hususta Vergi Usul Kanununun 280.maddesinde gerekli hükümler yer almaktadır. İlgili madde de “Yabancı paralar borsa rayici ile değerlenir. Borsa rayicinin takarrüründe muvazaa olduğu anlaşılırsa bu rayiç yerine alış bedeli esas alınır. Yabancı paranın borsada rayici yoksa değerlemeye uygulanacak kur Maliye Bakanlığınca tespit olunur” denmiştir. Borsa rayici ise; söz konusu değerin, değerlemeden önceki işlem gördüğü son günün ortalama değerini ifade eder.

Yapılan değerlemeler sonucunda oluşan kur farklarının direk “Kambiyo Kar veya Zararları” hesaplarına aktarılmaması gerekmektedir. Burada gider hesaplarının uygulanma zorunlulukları dikkate alınıp doğru yönlendirmelerle kayıtlar oluşturulmalıdır. Örneğin; dövizli (yabancı paralı) bir kredi hesabının değerlemesi sonrasında ortaya çıkacak faiz ile ilgili kur farklarının 780 Finansman Giderleri hesabına aktarılması gerekirken, başka bir değerleme işlemi sonrasında maliyet niteliği taşıyan kur farklarının ise ilgili sabit kıymetin maliyetine aktarılması gerekmektedir.

Dönem sonu değerleme işlemlerinde kur farklarının tespiti ve muhasebeleştirilmesi ile ilgili örnek birkaç hesap inceleyeceğiz;
 

a) “100 Kasa” Hesabında Kur Değerleme ve Muhasebe Kayıtları:

Yabancı para kasasında bulunan kayıtlı nakitlerin dönem sonunda T.C. Merkez Bankası efektif alış kuru veya döviz alış kuruyla değerlenmesi sonucunda oluşan olumlu ya da olumsuz farklar ilgili gelir ya da gider hesaplarına aktarılır. Değerleme sonucunda oluşan fark kayıtlı değerden daha küçükse ilgili dönem için kar niteliği taşır ve “646 Kambiyo Karları” hesabına alacak kaydedilir. Yevmiye denkliği gereği ise borçlandırılacak hesap “ 100 Kasa” hesabı olacaktır.  Değerleme sonucu oluşan fark büyükse mevcut durum için zarar niteliği taşıyacağından “656 Kambiyo Zararları” hesabı borçlandırılarak “100 Kasa” hesabı alacaklandırılacaktır.

ÖRNEK UYGULAMA:

30.06.2010 tarihi itibariyle 100 Kasa – Dolar Kasasında ($) bulunan miktar 2.dönem değerlemesi sonucunda 2.500,00 TL (1000$)’dir.

30.09.2010 tarihi itibariyle T.C.Merkez Bankası Efektif alış kuru 1$=3.00 TL olduğunu varsayarsak mevcut işlemler şöyle olacaktır.

------------------------/--------/----------------------------------------------------

30.06.2010 T.C. Merkez Bankası Efektif Alış Kuru: 1$ = 2.50 TL

30.09.2010 T.C. Merkez Bankası Efektif Alış Kuru: 1$ = 3.00 TL

------------------------/--------/----------------------------------------------------

-----------------------------100 Kasa - $ Kasası------------------------------

30.06.2010 mevcut durum                          : 2.500,00TL(1.000$)

30.09.2010 değerleme sonrası durum      : 3.000,00TL(1.000$)

-----------------------/-------------------------------/------------------------------

a-1) Mevcut durumdan da anlaşılacağa üzere Kambiyo karı oluştuğundan ilgili kayıt şöyledir;

––––––––––––––––– 30.09.2010 ––––––––––––––––––––––

100 KASA                                          500,00

$ Döviz Kasası

646 KAMBİYO KÂRLARI                              500,00

Dönem sonu döviz kasası kur değerlemesi kaydı

–––––––––––––––––––––    /  –––––––––––––––––––––––––

 

a-2)Değerleme sonrasında zarar çıkması durumunda yapılacak muhasebe kaydı ise aşağıda belirtilmiştir. 

––––––––––––––––– 30.09.2010 ––––––––––––––––––––

656 KAMBİYO ZARARLARI             500,00 

100 KASA                                                      500,00

     $ Döviz Kasası

Dönem sonu döviz kasası kur değerlemesi kaydı

––––––––––––––––––       /       ––––––––––––––––––––––

(NOT: Bankalardaki faizsiz mevduat hesaplarında bulunan dövizlerle ilgili değerleme çalışmalarında da kasa hesabındaki değerleme yöntemleri uygulanmaktadır.)

 

b) Yabancı Paralı (dövizli) Alacaklarda Kur Değerleme ve Muhasebe Kayıtları:

Dövizli (yabancı paralı) senetli ya da senetsiz alacaklar hesaplarında yapılan değerlemeden sonra fark, kayıtlı değerden küçük ise mevcut durum kar niteliği taşıyacağından söz konusu kar “ 646 Kambiyo Karları” hesabında alacaklandırılarak, Alacak durumunun senetli ya da senetsiz olmasına bağlı olarak “ 120 Alıcılar” hesabı ya da “121” Alacak Senetleri” hesabı borçlandırılacaktır. Değerleme sonrasında oluşan fark büyük ise mevcut durum zararı temsil edeceğinden ilgili hesaplara alacak kaydı yapılarak “ 656 Kambiyo Zararları” hesabı borçlandırılacaktır.
 

ÖRNEK UYGULAMA:

Yurt dışı mal satışından doğan alacak satış günü 20.000,00$’ dır. 1$=2.00 TL 30.09.2010 geçici vergi döneminde değerleme yapılması gerektiğinden değerleme günündeki kur ise 1.50 TL’dir. Değerleme sonrası yapılacak muhasebe kaydı ise şöyledir;  

Satış günü                 ; 1$=2,00 TL ise 20.000,00$ x 2,00TL = 40.000,00 TL’dir.

Değerleme günü ise; 1$=1,50 TL ise 20.000,00$ x 1,50TL =  30.000,00 TL’dir.
 

b-1) Zarar çıkması durumunda yapılacak muhasebe kaydı;

----------------------------------------30.09.2010-----------------------------------

656 KAMBİYO ZARARLARI           10.000,00 TL

                                   120 ALICILAR                      10.000,00 TL

3.Geçici vergi dönemi dövizli alacak değerlemesi tahakkuk kaydı

-------------------------------------------   /   -----------------------------------------

 

b-2) Kar çıkması durumunda ise yapılacak muhasebe kaydı;

----------------------------------------30.09.2010-----------------------------------

120 ALICILAR          10.000,00 TL

                                   646 KAMBİYO KARLARI                10.000,00 TL

3.Geçici vergi dönemi dövizli alacak değerlemesi tahakkuk kaydı

-------------------------------------------   /   -----------------------------------------

 

c) Yabancı Paralı (dövizli) Borçlarda Kur Değerleme ve Muhasebe Kayıtları:

Senetli ya da senetsiz yabancı paralı (dövizli) borçlarda ise, yapılan değerleme işleminden sonra tespit edilen miktar, kayıtlı değerden büyük ise oluşan fark kar niteliği taşıyacağından  “646 Kambiyo Karları” hesabı alacaklandırılarak , “320 Satıcılar” hesabı ya da duruma göre “ 321 Borç Senetleri” hesabı borçlandırılacaktır. Değerleme sonunda yabancı paralı senetli ya da senetsiz borçlar kayıtlı değerden küçük ise zarar durumu ortaya çıkacağından “656 Kambiyo Zararları” hesabı borçlandırılarak ilgili hesaplara alacak kaydı yapılacaktır.

ÖRNEK UYGULAMA:

Yurt dışı mal alışından doğan borç alış günü 25.000,00$’ dır. 1$=1,50 TL 30.09.2010 geçici vergi döneminde değerleme yapılması gerektiğinden değerleme günündeki kur ise 2.00 TL’ dir. Değerleme sonrası yapılacak muhasebe kaydı ise şöyledir;  

Alış günü                ; 1$=1,50 TL ise 25.000,00$ x 1,50TL = 37.500,00 TL’dir.

Değerleme günü ise; 1$=2,00 TL ise 25.000,00$ x  2,00TL = 50.000,00 TL’dir. 

c-1) Zarar çıkması durumunda yapılacak muhasebe kaydı;

----------------------------------------30.09.2010-----------------------------------

656 KAMBİYO ZARARLARI           12.500,00 TL

                                   320 ALICILAR                      12.500,00 TL

3.Geçici vergi dönemi dövizli alacak değerlemesi tahakkuk kaydı

-------------------------------------------   /   ------------------------------------------
 

c-2) Kar çıkması durumunda ise yapılacak muhasebe kaydı;

----------------------------------------30.09.2010-----------------------------------

320 SATICILAR        12.500,00 TL

                                   646 KAMBİYO KARLARI                12.500,00 TL

3.Geçici vergi dönemi dövizli alacak değerlemesi tahakkuk kaydı

-------------------------------------------   /   ------------------------------------------
 

d) Dövizli Kredilerde Kur Değerleme ve Muhasebe Kayıtları:

Döviz kredili “300 Banka Kredileri” hesabında öncelikli olarak anapara ve faiz tahakkuk kayıtları yapılır. Daha sonra geçici vergi dönemlerinde anapara ve faiz üzerinden ayrı ayrı kur değerlemeleri yapılarak faiz üzerinden yapılan değerleme sonrasında oluşan fark 780-Finansman Giderleri hesabında giderleştirilir. 

ÖRNEK UYGULAMA:

23.07.2010 tarihinde işletmeye nakit giriş desteği sağlanması amacıyla 50.000,00$ döviz kredisi alınmıştır. Kredi faizi olarak 3.500,00 $ olarak anlaşma yapılmıştır. Anapara ve faiz geri ödemesi 22.07.2011 tarihinde yapılacağını varsayarak gerekli muhasebe kayıtlarını oluşturacağız. Kredi alış gününde (1$ = 2,00 TL) / Değerleme gününde (1$=2.30 TL ) 

d-1) Öncelikli olarak Kredi Alış yani Anapara ve faiz tahakkuk kayıtları yapılmalıdır.

____________________________ 23.07.2010         _____________________

102- BANKALAR                       100.000,00 TL

50.000,00 $ x 2,00 TL = 100.000,00 TL

180- GEL. AYL. AİT GİDER.          7.000,00 TL

3.500,00 $ x 2,00 TL = 7.000,00TL

                                               300- BANKA KREDİLERİ 107.000,00 TL

Anapara + Faiz Tahakkuku Kaydı

____________________________            /              ______________________

 

d-2) Anapara ve faiz tahakkuk kayıtlarının ardından ayrı ayrı anapara ve faiz üzerinden kur değerlemeleri yapılmalıdır. 

____________________________ 30.09.2010 _________________________

656-KAMBİYO ZARARLARI                      15.000,00 TL

300- BANKA KREDİLERİ 15.000,00 TL

23.07.2010 Anapara 50.000,00$ x 2.00 TL= 100.000,00 TL iken

30.09.2010 Anapara 50.000,00$ x 2.30 TL= 115.000,00 TL olmuştur.

                                                                  15.000,00 TL Fark oluşmuştur.

Anapara Kur Değerlemesi Kaydı

____________________________ 30.09.2010 _________________________           

180- GEL. AYL. AİT GİDER.       1.050,00 TL

300- BANKA KREDİLERİ 1.050,00 TL

23.07.2010 Faiz 3.500,00 $ x 2,00 TL = 7.000,00 TL iken

30.09.2010 Faiz 3.500,00 $ x 2.30 TL = 8.050,00 TL olmuştur.

                                                         -1.050,00 TL Fark oluşmuştur.

Faiz Kur Değerlemesi

____________________________    /  ________________________________            

           

d-3) 30.09.2010 tarihi itibariyle dövizli kredi hesabımıza işletilen günlük faiz tahakkuk kaydı yapılmalıdır.

____________________________ 30.09.2010 _________________________             

780- FİNANSMAN GİDERLERİ 1.543,84 TL

                                                           180- GEL. AYL. AİT GİDER. 1.543,84 TL

8.050,00 TL x 70 gün / 365 gün = 1.543,84 TL 

3.Geçici Vergi Dönemi Döviz Kredisi Faiz Tahakkuk Kaydı

____________________________      /       _____________________________ 

3.Dönem geçici vergi hazırlık çalışmaları esnasında yukarıda sizlere aktarmış olduğumuz bilgilerin faydalı olmasını umut ederek, çalışmalarınızda başarılar dileriz.


Kaynak:
www.MuhasebeTR.com
(Bu makale yazılı veya elektronik ortamda kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak göstermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır .)