Özkan CENGİZ
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi
ozkan@alternatifymm.com
İKİ TEK BİR ÇİFT YERİNE BEŞ TEK BİR ÜÇ
Tarih: 21.10.2008
Ülkemizde özellikle de
holding şirketlerinde çok görülen bir uygulamadır. İş görüşmelerinde hep
söylenir. Sizin için belirlediğimiz brüt maaş tutarı bu kadar ama 16 maaş
veriyoruz veya iki tek bir çift veriyoruz. Yılbaşlarında bayramlarda birer maaş
ikramiye veriyoruz. Herhalde birçoğumuzun beklediği ve yüklü ödemelerini denk
getirmeye çalıştığı uygulamadır çift maaş uygulaması.
Bu uygulamayı çalışanını
motive etmek amacıyla kullanan işletmeler ayrıca her ay yüksek maaş vermektense
üç ayda bir ikramiye uygulaması ile hem şirketine finansman açısından fayda
sağlamayı hem de özellikle Sosyal Sigortalar tavanına yakın düzeyde maaş alan
çalışanları için daha az sosyal güvenlik primi ödemeyi amaçlıyordu.
Peki bu uygulama nasıl
oluyordu. Örneğin sosyal güvenlik tavanının 4000 YTL olduğunu ve çalışanımıza
yıllık 48.000 YTL ücret verdiğimizi düşünürsek. Eğer bu ücreti aylık 4000 YTL
olarak çalışanımıza öder isek yılda toplam (% 15 işçi payı ve % 22,5 işveren
payı) 18000 YTL sosyal güvenlik primi ödeyecektik. Ancak bu ücreti 16 ya bölüp
aylık 3000 YTL olarak belirlediğimizde 2 tek bir çift uygulaması ile yılda (aynı
prim oranları ile) 15000 YTL sosyal güvenlik primi ödüyorduk yani kısaca
ikramiye olarak yaptığımız ödemelerin bir kısmını sigorta matrahı dışı
bırakıyorduk.
Bu uygulama 01 Ekim 2008 de
yürürlüğe giren 5510 sayılı kanun ile kısmen de olsa kaldırıldı. Peki nasıl
oldu. Önce kanun ve tebliğe bir göz atalım;
5510 sayılı kanunun 80.
Maddesinin d bendi
“Ücretler
hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise
öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin
yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı,
ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst
sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir.”
5510 Sayılı Kanunun 4ncü
Maddesinin Birinci Fıkrasının a) ve (b) Bentleri Kapsamındaki Sigortalar İle
Sadece Genel Sağlık Sigortasına Tabi Sigortalıların Prime Esas Tutulacak
Kazançlarına Dair Tebliğ’in 2.1.5. maddesi
“Bilindiği gibi, ücret
dışında sigortalılara ödenmekte olan prim, ikramiye gibi her türlü ödemeler,
ödemenin yapıldığı ayın kazancına dahil edilerek prime tabi tutulmaktadır.
Ancak, sözü geçen ödemelerin ücret ile birleştirilerek prime tabi tutulması
durumunda, bazı sigortalıların aylık prime esas kazançları, prime esas kazancın
üst sınırını aşabilmektedir. Bu durumda, sigortalılara, ücretinin yanı sıra
prime esas kazanca dahil edilebilecek nitelikte ücret dışında ödeme yapılması
halinde, bu nitelikteki kazançlar, prime esas kazanç aylık üst sınırı aşılmamak
kaydıyla prime tabi tutulacak, buna karşın her iki kazanç toplamının üst sınırı
aşması halinde, ücret dışındaki ödemenin üst sınırı aşan kısmı, 5510 sayılı
Kanunun 82nci maddesi hükmü de dikkate alınarak en fazla takip eden iki ayın
prime esas kazanç tutarına dahil edilecektir.”
İlgili kanun ve tebliğ
maddelerinin getirdiği yeni uygulama ile artık aynı ayda verilen ikramiyeler
tavanı aşarsa aşan kısım iki ay daha mevcut ücretin üzerine eklenerek sigorta
kesintisine tabi olacaktır. Yine örneğimizden gider isek bu yeni uygulama ile 2
tek bir çift maaş versek bile ödeyeceğimiz prim 17.250 YTL oluyor. Tabi ki
önceki yıldan sarkan bir tavan aşımımız var ise bu 750 YTL’lik avantajımız da
ortadan kalkabilir. Görüldüğü üzere Sosyal Güvenlik Kurumu getirdiği uygulama
ile daha fazla prim tahsil edeceğini hesap etmiştir.
Ancak bu devirli sosyal
güvenlik matrahı uygulaması bu örneklerimizde gözüktüğü kadar kolay
uygulanmıyor. Sebebi ise bu yapılan sosyal güvenlik kesintisinin gelir vergisi
matrahından düşülmesi ve yapılan kesintilerin net ücreti doğrudan etkilemesi
nedeniyle bordro hesabında ciddi sıkıntılar yaratacaktır. Bu uygulamayanın var
olduğu şirketlerde bordro, hesaplaması zor, bir şekilde hesaplansa dahi çalışana
anlatması daha zor bir belge haline gelecek. Çünkü önceki aylarda aldığı
ikramiyeden kaynaklanan kesintiyi bu ayki normal maaşından düşüldüğünü bu
sebeple de bu ayki aylığı haddinden fazla azalan çalışan bayrakları dikecek.
Pekiyi bu kadar karışık
hesaba yol açan bu uygulama ile daha fazla sigorta primi tahsil edilebilecek mi?
Tabi ki hayır. Çünkü iki tek bir çift maaşlar beş tek bir üç maaşa dönüşecek
kanunun tavan üstü fark en fazla iki ay yürütülür maddesi kullanılacak.
Pekiyi olan ne olacak, olan
gene bordrosu aldım verdim hesabına dönen personel servisi yetkileri ile meslek
mensuplarına olacak.
Örneklerin daha iyi
anlaşılmasını sağlayacak tablo aşağıdadır. Kolay gelsin.
|
|
Toplam
Oran |
37,50 |
|
|
|
|
|
Tavan |
4.000,00 |
|
|
|
|
|
Eşit
Maaş Uygulaması |
2 tek
Bir Çift 506 sayılı kanun |
|
Ücret |
Sigorta
Kesintisi Matrahı |
Prim |
Ücret |
Sigorta
Kesintisi Matrahı |
Prim |
|
1 |
4.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
2 |
4.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
3 |
4.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
6.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
|
4 |
4.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
5 |
4.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
6 |
4.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
6.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
|
7 |
4.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
8 |
4.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
9 |
4.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
6.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
|
10 |
4.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
11 |
4.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
12 |
4.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
6.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
|
|
48.000,00 |
|
18.000,00 |
48.000,00 |
|
15.000,00 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 tek
Bir Çift 5510 sayılı kanun |
5 tek
Bir üç 5510 sayılı kanun |
|
Ücret |
Sigorta
Kesintisi Matrahı |
Prim |
Ücret |
Sigorta
Kesintisi Matrahı |
Prim |
|
1 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
2 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
3 |
6.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
4 |
3.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
5 |
3.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
3.000,00 |
1.125,00 |
|
6 |
6.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
9.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
|
7 |
3.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
|
8 |
3.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
3.000,00 |
4.000,00 |
1.500,00 |
|
9 |
| |
Mustafa Alpaslan, Eda Kaya
Cevdet Akçakoca
Ali Özbek
Fahri Hikmet Köker
Ahmet Ağar
Erdoğan Avder
Ufuk Özdemir
Koray Ateş
Rahmi Uygun
Serbülent Bayrak
Cazim Gürbüz
Ahmet Gündüz
Raşit Baş
Cihat Ertürk
Süleyman Uyar, A.Vecdi Can
Özkan Cengiz
Dursun Ali Yaz
