ÇALIŞANIN ÜCRETİ DEVLET GARANTİSİ ALTINDA

Tarih: 11.03.2008

I-   GİRİŞ 

4857 sayılı iş kanunun 33. maddesine dayanarak, işverenin konkordato ilan etmesi, işveren için aciz vesikası alınması veya iflası nedenleri ile işverenin ödeme güçlüğüne düştüğü hallerde geçerli olmak üzere, işçilerin iş ilişkisinden kaynaklanan son üç aylık ücret alacaklarını karşılamak amacı ile İşsizlik Sigortası Fonu kapsamında ayrı bir Ücret Garanti Fonu oluşturulmuştur.  

Ücret Garanti Fonu, yukarıda sayılan nedenlerden dolayı çalışanın iş ilişkisi devam ettiği esnada işverenin çalışanının ücretini ödeyemediği durumlarda geçerlidir.
 

II- ÜCRET GARANTİ FONU NİÇİN KURULMUŞTUR

Ücret garanti fonu, işçilerin, işvereninin ödeme güçlüğüne düşmesi hallerinde iş ilişkisinden kaynaklanan son üç aylık ücret alacağını garanti etmeyi amaçlamaktadır. Başka bir ifadeyle ücret garanti fonu, işverenin ödeme aczine düştüğü durumlarda, işçinin ücretinden tamamen mahrum kalmasını engellenmeyi amaçlamaktadır.

Maddenin gerekçesinde, işverenin konkordato ilan etmesi, iflası veya işveren için aciz vesikası alınması gibi nedenlerle ödeme güçlüğüne düştüğü hallerde, iş ilişkisinden kaynaklanan son üç aylık ücreti güvence altına alınan işçinin, iflas ve konkordato gibi durumlarda sıkça karşılaşılan ücretini hiç alamama riskinden kurtarılmış olacağı belirtilmiştir.

Ücret Garanti Fonu, yönetim kurulunun kararları çerçevesinde, İşsizlik Sigortası Fonu kapsamında işletilir ve yönetilir (Yön/5).

Ücret Garanti Fonu gelirleri, işverenlerce işsizlik sigortası primi olarak yapılan ödemelerin işveren payının yıllık toplamının yüzde biri ile bu primlerin değerlendirilmesinden elde edilen kazançlardan oluşur. Sosyal Sigortalar Kurumunca İşsizlik Sigortası Fonuna aktarılan işveren payının yüzde biri, Fon adına farklı bir hesapta takip edilir. Fon, işsizlik sigortası fon kaynaklarının değerlendirilmesine ilişkin usul ve esaslar çerçevesinde İşsizlik Sigortası Fonu içerisinde değerlendirilir (Yön/6).


II- İŞVEREN HANGİ DURUMLARDA ÜCRET ÖDEMEZSE İŞÇİ FONUDAN YARARLANABİLİR

İş Kanunu’nun 33. maddesine göre, işverenin konkordato ilan etmesi, işveren için aciz vesikası alınması veya iflası nedenleri ile işverenin ödeme güçlüğüne düştüğü hallerde geçerli olmak üzere, işçilerin iş ilişkisinden kaynaklanan son üç aylık ücret alacaklarını karşılamak amacı ile Ücret Garanti Fonundan işçiye ödeme yapılır.

Konkordata; Borçlunun, alacaklılarının (2/3) çoğunluğu ile yaptığı ve onu kabul etmeyen diğer alacaklıları da bağlayan anlaşmaya “konkordato” denir. Bu anlaşmayla, elinde olmayan nedenlerle işleri iyi gitmeyen ve mali durumu bozulmuş olan dürüst borçlular korunmak istenmektedir.

Aciz belgesi; İcra ve iflas işlemlerinde, paraların paylaştırılması sonucunda alacağını tümüyle tahsil edememiş olan alacaklıya, elde edemediği miktar için verilen belgedir.

İflas; borcunu ödemeyen borçlu hakkında yapılan takip sonucunda, mahkeme kararı ile tespit ve ilan edilen durumdur.


III- ÜCRET GARANTİ FONUNDAN YARARLANMA KOŞULLARI

İş sözleşmesinin devam edip etmediğine bakılmaksızın; işverenin ödeme güçlüğüne düştüğü hallerde, iş sözleşmesinden kaynaklanan aylık ücretlerini alamaması nedeniyle, ücret alacağı bulunan işçi tarafından; son üç aylık ücretlerinin ödenmediğini gösteren işçi alacak belgesi veya son üç aylık ücret alacağını gösteren sair belge ile birlikte, aşağıdaki belgelerden birini ibraz ederek yetkili Kurum birimine başvurulması gerekir (Yön/8):

a-İcra Dairesinden alınan aciz vesikası (İİK/143) veya aciz vesikası hükmündeki Haciz Tutanağı (İİK/105-1),

b-İflasın açılmasına dair mahkeme kararının tasdikli sureti veya ilan edildiğini gösteren belge([11]) (İİK/166),

c-İcra tetkik merciince verilen konkordato mühleti kararının tasdikli sureti veya ilan edildiğini gösteren belge (İİK/288). 

Özetle, Ücret garanti fonundan yararlanmak için başvuran işçinin; 

1-Son üç aylık ücret alacağını gösteren belge ile

2-İşverenin ücreti ödeyemeyeceğini gösteren (aciz vesikası, iflas kararı veya konkordato ilanı gibi) bir belgeyi ibraz etmesi gereklidir.

Türkiye İş Kurumu’nun ilgili birimleri, Yönetmelikte belirtilen başvuru tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde işçiye, son üç aylık ücret alacağını ödeyerek durumu ivedilikle, ilgili icra-iflas müdürlüklerine veya konkordato komiseri ile işverene bildirir. 

Alacaklı yukarıda sayılan evraklarla birlikte Kurum ünitesine başvurduktan sonra Kurum gerekli araştırmayı yaparak herhangi bir  (evraklarda) eksiklik yok ise 30 gün içerisinde ödemeyi gerçekleştirir.

İşçi, aynı işverenle olan iş ilişkilerinde aciz vesikasına dayanarak Ücret Garanti Fonundan bir kez yararlanabilir. Ancak, işçinin farklı işverenler yanında ayrı ayrı iş sözleşmelerinden doğan ücret alacakları garanti kapsamındadır. İşçinin aynı takvim süresine dayanan birden çok kısmi süreli iş ilişkisinde doğan ücret alacağı garanti kapsamında olduğu gibi, farklı tarihlere denk gelen ayrı ayrı işverenlere bağlı ayrı iş ilişkilerinde de garanti söz konusudur.

Fon ile güvenceye bağlanan ücret alacağı olmasına rağmen, bunun hangi tür ücreti olduğu Kanun’da belirtilmemiştir. Başka bir ifadeyle, garanti kapsamındaki ücretin, net ücret mi yoksa brüt mü olacağı da kanun’da belirtilmemiştir. Ancak, Yönetmelik, garantiden yaralanacak ücretin “net ücret” olduğunu hükme bağlamıştır (Yön/4).

Kanun, ücret alacağının kaynağını iş ilişkisi olarak ve süresini de 3 ayla sınırlamıştır. Buna göre iş ilişkisinden kaynaklanmayan, mesela, istisna/vekalet sözleşmesinden kaynaklanan bir ücret alacağının yahut mesela, 4 aylık ücretin ödenmemesi durumunda 3 ayı aşan 1 aylık kısım için fon düzenlemesi ve ödemesi mümkün olamayacaktır. Bu Yönetmelik kapsamındaki işverenlerin işsizlik sigortası primi ödememiş olmaları, işçilerin bu Yönetmelikteki haklardan yararlanmalarına engel teşkil etmez.

10.06.2003 tarihinden itibaren bu Yönetmelik kapsamında ücret alacağını alamamış olan işçiler de, Kurum birimine başvurmaları halinde, bu Yönetmelik hükümlerinden yararlanabilirler.


IV- SONUÇ

Ücret, işçinin ve ailesinin temel geçim kaynağı oluşturduğundan, kanunlarda, ücretin güvence altına alınması ihtiyacı doğmuştur. İş Kanunu’na göre, işverenin acze düştüğü belli hallere münhasır olmak üzere işçinin son üç aylık ücretini garantiye almak için Ücret Garanti Fonu oluşturulmuştur. İş Kanunu’na tabi işçi, işverenin ödeme güçlüğüne düşmesi halinde, son 3 aylık ücretini Türkiye İş Kurumu’nun ilgili biriminden talep edecektir. Ücret garanti fonundan yararlanmak için mutlaka iş sözleşmesinin sona ermesi gerekmemektedir. İş sözleşmesi devam etmesi halinde dahi, işçi işyerinde çalışırken üç ay ücretini alamadığı takdirde ücret garanti fonuna başvurabilir. Kurum gerekli araştırmayı yaptıktan sonra 30 gün içerisinde ödemeyi yapar. Fon ile güvenceye bağlanan ücret, net ücret alacağıdır.

KAYNAKLAR

Muzaffer KOÇ, Dr. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Müfettişi, Yaklaşım Dergisi  Mart 2008

Ö. Kemal EVREN, Niteliği Ve İçeriği İtibariyle Ücret Garanti Fonu, E-Yaklasim, Mart 2005