GİRİŞ 

Son yıllarda, enflasyonda meydana gelen düşüş ve tek haneli rakamlara ulaşılması başta özel sektör yatırımları olmak üzere, ekonominin iç dinamiklerinde önemli hareketlenmelere neden olmuştur. Bir başka deyişle, banka kredilerine uygulanan faiz oranlarındaki ciddi düşüş ve son yıllara nazaran döviz piyasalarındaki istikrar hem YTL hem de Dövizli kredileri cazip hale getirmiş ve bu durum birçok yatırımın da temel finansman kaynağı haline gelmiştir. 

Ne var ki, yeni faaliyete başlayan veya kredibilitesi yüksek olmayan işletmeler banka kredisi almakta önemli sorunlar yaşamaktadır. İşletmelerin bu duruma kendi aralarında buldukları çözüm yolu ise, kredibilitesi olan ve banka kredisi kullanan bir kardeş veya başka bir işletmenin banka kredisi alması ve bu krediyi kardeş veya diğer işletmeye virmanlamasıdır. 

Söz konusu işlemin muhasebe ayağı oldukça spesifik bir durum arz etmekte ve ciddi bir takip işi gerektirmektedir.  

Bu çalışmada, yukarıda bahsi geçen işlemlerin her iki (krediyi alan ve krediyi kullanan) firma açısından muhasebesel işlemleri yapılacak olup, ayrıca, bu işlemler esnasında sıkça yapılan ve vergi zıyaı cezası gerektiren hatalar irdelenecektir.
 

A- ÖZELLİKLİ DURUMLAR 

a- Kardeş İşletme veya Diğer İşletme Adına Alınan Banka Kredisinin, Krediyi Alan  Firma Açısından Muhasebeleştirilmesi 

Örnek Uygulama 

(A) A.Ş. Otomotiv sektöründe faaliyet göstermekte ve kredibilitesi yüksek olan bir işletmedir. (X) Ltd.Şti ise Tekstil sektöründe faaliyet göstermek üzere kurulmuş yeni bir işletme olup ortakları vasıtasıyla (A) A.Ş ile yakın bir ilişki içerisindedir. (X) Ltd.Şti. gerçekleştirmeyi planladığı bir yatırım için (B) Bankasına 750.000 YTL kredi talebinde bulunmuş ancak bu talebi kabul görmemiştir.  Bunun sonucunda, (A) A.Ş. aynı tutar krediyi kendi adına (B) bankasından almış ve (X) Ltd.Şti’ye kullandırmaya karar vermiştir. 

(A) A.Ş. nezdinde yapılacak muhasebe kayıtları; 

----------------------------------01.01.2008--------------------------------

102         750.000 

                                                   300.01        750.000

(A)A.Ş. kredi başvurusu sonucu kredinin alınması

--------------------------------------------------------------------

(A) A.Ş. almış olduğu bu kredi tutarının tamamını (X) Ltd.Şti’ye gönderecektir. Bunun için (X) Ltd.Şti için bir cari hesap açması ve bundan böyle tüm işlemleri bu cari hesapta izlemesi gerekecektir. 

-----------------------------------03.01.2008--------------------------------

127.01        750.000 

                                                   102   750.000

(A)A.Ş’ nin almış olduğu krediyi (X) Ltd.Şti’ye göndermesi

--------------------------------------------------------------------

Bir süre sonra kredinin ilk anapara ödemesinin vadesi gelmiş ve (A) A.Ş. 25.000 YTL kredi ana para ödemesi gerçekleştirmiş olup dekontu (X) Ltd.Şti’ye göndermiştir. 

-----------------------------------01.02.2008--------------------------------

300.01        25.000 

                                                   102   25.000

(A)A.Ş tarafından kredi anapara ödemesi

--------------------------------------------------------------------

(A) A.Ş. söz konusu ödemeye ilişkin banka dekontunu (X) Ltd.Şti’ye göndermiş ve bunu aşağıdaki kayıtta da görüleceği üzere cari hesabından düşmüştür. 

-----------------------------------02.02.2008--------------------------------

102        25.000 

                                                   127.01   25.000

Ödemeye ilişkin dekontun kardeş firmaya gönderilmesi ve paranın

(X) Ltd.Şti’nden tahsil edilmesi

--------------------------------------------------------------------

Aynı gün krediye ilişkin faiz ödemesi de yapılacaktır. Ne var ki, örneğimizde verilen (A) A.Ş. konumundaki birçok firma bu faiz ödemesine ilişkin tutarı finansman gideri olarak kayıtlarına almaktadır. Bu durumda, vergi matrahı söz konusu faiz ödemeleri kadar azalmış olacak ve vergi zıyaına neden olmuş olunacaktır. Ödemelerin yüksekliği düşünülecek olursa, bir inceleme esnasında firma çok yüksek bir vergi zıyaı cezasıyla karşı karşıya kalabilir. Oysa, bu tutar (A) A.Ş.’nin değil (X) ltd.Şti’nin bir finansman gideridir. (A) A.Ş. bu durumda, faiz ödemeleri için (X) Ltd.Şti için ayrı bir 127 alt hesap açmalı ve faiz ödemelerini de bu hesapta takip etmelidir. 

-----------------------------------01.02.2008--------------------------------

127.02        5.000 

                                                   300.02   5.000

(A)A.Ş tarafından kredi faiz tahakkuku kaydı

--------------------------------------------------------------------

-----------------------------------01.02.2008--------------------------------

300.02        5.000 

                                                   102   5.000

(A)A.Ş tarafından kredi faizinin ödenmesi

--------------------------------------------------------------------

Kredi faizini ödeyen (A) A.Ş. firması bu ödemeye ilişkin banka dekontunu (X) Ltd.Şti’ye gönderecek ve onun adına ödediği faiz tutarını tahsil edip faiz için daha önce açtığı cari hesabından bu tutarı düşecektir. Şöyle ki; 

-----------------------------------02.02.2008--------------------------------

102        5.000 

                                                   127.02   5.000

(A)A.Ş tarafından faiz ödemesi dekontunun (X) Ltd. Şti’ye gönderilmesi

--------------------------------------------------------------------

b- Kardeş İşletme veya Diğer İşletme Tarafından Yapılacak Muhasebe Kayıtları 

(A) A.Ş. tarafından alınan paranın (X) Ltd.Şti’ye gönderilmesi halinde (X) Ltd.Şti tarafından yapılacak muhasebe kayıtları aşağıdaki gibidir, 

-----------------------------------03.01.2008--------------------------------

102        750.000 

                                                   300.01   750.000

(X) Ltd.Şti’nin kredi tutarının tamamını (A) A.Ş. den tahsil etmesi

--------------------------------------------------------------------

Bir süre sonra kredinin ilk anapara ödemesinin vadesi gelmiş ve (A) A.Ş. 25.000 YTL kredi ana para ödemesini gerçekleştirmiş olup dekontu (X) Ltd.Şti’ye göndermiştir. Bu durumda (X) Ltd.Şti tarafından yapılacak kayıt şöyledir; 

-----------------------------------02.02.2008--------------------------------

300.01        25.000 

                                                   102   25.000

(A) A.Ş. tarafından ödenen anaparaya ilişkin dekonta istinaden

(X) Ltd.Şti’nin (A) A.Ş.’ye ödeme yapması

--------------------------------------------------------------------

Aynı gün (A) A.Ş. tarafından krediye ilişkin faiz ödemesi yapılmış ve bu faiz ödemesine ilişkin dekont (X) Ltd.Şti’ye gönderilmiştir. Sırasıyla tahakkuk ve ödeme kaydı (X) Ltd.Şti nezdinde aşağıdaki gibidir;

-----------------------------------01.02.2008--------------------------------

780        5.000 

                                                   300.02   5.000

(X) Ltd.Şti  tarafından kredi faiz tahakkuku kaydı

--------------------------------------------------------------------

-----------------------------------02.02.2008--------------------------------

300.02        5.000 

                                                   102   5.000

(X) Ltd.Şti tarafından (A) A.Ş. tarafından ödenenen dekontun

Alınması ve (A) A.Ş.’ye ödemenin yapılması

--------------------------------------------------------------------

 SONUÇ 

Yukarıda detaylı bir şekilde açıklanan muhasebe kayıtlarında dönem içindeki kontroller son derece önem arz etmektedir. A(A.Ş) tarafından yapılacak kontrollerin en başında 300.01 ile 127.01 ve 300.02 ile 127.02 hesabındaki tutarların birbirini teyit etmesidir. Yani, dönem içinde belli aralıklarla mizan almalı ve ana para için 01. kodu altında izlediği 300 ve 127 hesap ile faiz ödemeleri için 02. kodu altında izlediği 127 ve 300 nolu hesaplarının bakiyeleri denk olmalı. Bunun dışında yapılan en önemli hatalardan birisi de ana firma tarafından kardeş firma adına ödenen faiz tutarlarının finansman gideri olarak kayıtlara alınmasıdır. Oysa, bu tutar ana firmanın değil kardeş firmanın finansman gideridir. Söz konusu hatayı tespit edip önlemenin tek yoluda yukarıda açıklamaya çalıştığımız kontrollerin dönem içinde sık sık yapılması ve iyi bir takip mekanizmasının kurulmasıdır. Aynı zamanda, kardeş firma ile hesaplar konusunda sık sık mutabakat yapılıp karşılıklı hesap teyitleri alınmalıdır.