Konu hakkındaki yasal düzenleme, GVK’nun geçici 73’üncü maddesinde; “29.01.2004 tarihli ve 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 3 üncü maddesi kapsamında gelir vergisi stopajı teşviki uygulanan ücretlerin vergilendirilmesinde, öncelikle Kanunun 32 nci maddesinde yer alan asgari geçim indirimi dikkate alınır.” şeklinde yapılmıştır.

267 seri no.lı GVK Genel Tebliğinde farklı yorumlara yol açan iki paragrafa yer verilmiştir.

“Asgari geçim indirimi tutarı, yapılan düzenleme uyarınca ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisinden öncelikle mahsup edilecektir. Asgari geçim indirimi mahsubu yapıldıktan sonra kalan gelir vergisi tutarı işveren tarafından terkin edilecek tutar olacaktır.

Ancak, terkin edilecek tutar, 5084 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca asgari ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisi tutarından fazla olamayacağından asgari ücret üzerinden hesaplanan tutardan asgari geçim indiriminin mahsup edilmesi sonucu kalan tutar terkine konu edilecektir.”

Genel tebliğin (5.2) no.lı bölümünde yer verilen iki örnekte, ikinci paragraftaki açıklamaya uygundur. Tebliğde yer verilen örneklerden (her ikisinde de aynı hesaplama mantığı vardır) birisi aşağıdaki gibidir:

“Örnek : Nevşehir ili Organize Sanayi Bölgesinde (OSB) 11 kişi istihdam eden Kurumlar Vergisi mükellefi (A) Ltd. Şti. 'nin Ocak 2008 döneminde çalışanlarından tevkif ettiği gelir vergisi tutarı 953 YTL'dir. 11 işçi için Asgari Geçim İndirimi Bordrosunda hesaplanan asgari geçim indirimi ise 663,93 YTL'dir.

Buna göre, (A) Ltd. Şti.'nin 11 işçi için yararlanacağı terkin tutarı şöyle hesaplanacaktır:

Ücretler üzerinden hesaplanan gelir vergisi 953,00 YTL

Asgari ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisi (11 x 77,57=) 853,27 YTL

Hesaplanan asgari geçim indirimi 663,93 YTL

5084 sayılı Kanun kapsamında terkin edilebilecek tutar (853,27-663,93=) 189,34 YTL

Vergi dairesine ödenecek tutar [953-(663,93+189,34)=] 99,73 YTL”

Kanun lafzı ile genel tebliğin yukarıda yer verdiğimiz iki paragrafından ilki mantık olarak paraleldir. Ancak, diğer paragraf ve uygulama örnekleri ile konu asgari ücretin gelir vergisi ile sınırlandırılmıştır.

Mali İdare’ye göre teşvikli illerde uygulanacak asgari geçim indirimi ve gelir vergisi terkin toplamı en fazla asgari ücretin gelir vergisi toplamı kadar olabilir.  Bu düzenleme aynı zamanda 5084 s.k.’nun 3’üncü maddesi ile paraleldir. 5084 s.k.’nun 3’üncü maddesinde de terkin edilecek tutarın en fazla asgari ücretin gelir vergisi kadar olacağı açıklanmıştır.

Konu hakkında daha önce yayınlanmış yazımızda yer verdiğimiz görüşlerimize göre yukarıdaki örnek bizce aşağıdaki gibi olmalıydı:

Ücretler üzerinden hesaplanan gelir vergisi 953,00 YTL

Asgari ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisi (11 x 77,57=) 853,27 YTL

Hesaplanan asgari geçim indirimi 663,93 YTL

5084 sayılı Kanun kapsamında terkin edilebilecek tutar (953,00-663,93=) 289,07 YTL

Vergi dairesine ödenecek tutar [953-(663,93+289,07)=] -0- YTL

Dikkat edilecek olursa tebliğdeki örnekte yer verilen terkin tutarı ile ödenecek vergi tutarı toplamı da (189,34 + 99,73) 289,07 YTL olmaktadır.

Konu, asgari geçim indirimi sonrası kalan gelir vergisi tutarı terkin edilebilecek tutardan az ise, iade istenip istenemeyeceği açısından da tartışmalıdır. Yine konu hakkında daha önceki yazımızda da belirttiğimiz üzere, bizce burada bir iade müessesi tesis edilmelidir.

Bize göre; 5084 sayılı Kanun ve 193 sayılı Kanun birbirinden bağımsızdırlar. Asgari geçim indiriminin temel dayanağı olan 193 sayılı Kanunun 32’inci maddesinde ve konuyu açıklayan 265 seri no.lı GVK Genel Tebliğinde, asgari geçim indirimi tutarının ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edileceği gayet açık ve net bir şekilde ifade edilmiştir. 5084 sayılı Kanun ise bir teşvik kanunu’dur. 5084 s.k.’nun 3’üncü maddesi ile sağlanan teşvik ise gelir vergisi stopaj teşvikidir ve bu teşvik ile; bu illere yatırım yapan ve istihdam yaratan işverene bir anlamda sıfır faizli nakit kaynak sağlanmış olmaktadır.

31.12.2008’de (eğer bir süre uzatımı olmazsa) 5084 sayılı Kanun’un gelir vergisi stopaj teşviki sağlayan 3’üncü maddesinin süresi dolmaktadır. Bu uygulama eğer uzatılmazsa yukarıdaki tebliğde yer verilen örnek aşağıdaki şekilde hesaplanmalıdır

Ücretler üzerinden hesaplanan gelir vergisi 953,00 YTL

Hesaplanan asgari geçim indirimi 663,93 YTL

Bize göre; 5084 sayılı Kanun yürürlükteyken AGİ tutarının asgari ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup ettirilmesi ile 5084 s.k.’nun süresi dolduktan sonra AGİ tutarının ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup ettirmenin mantıklı, tutarlı bir yanı bulunmamaktadır.

Bize göre; Mali İdare, Kanunun (GVK Geç.Md.73) lafzında olmayan ve bizce her iki kanuni (193 s.k. Madde 32 ve 5084 s.k.) düzenlemenin de gerekçesine, amacına ve metnine aykırı bir şekilde, Kanun ile tanınan hakta kısıtlama yapmaktadır. Mali İdare burada vergi gelirlerinde kayıp yaşanmaması için terkin ve mahsup edilecek tutar toplamını, 5084 s.k.’nun 3’üncü maddesinde yer alan hüküm benzeri bir şekilde, toplamda asgari ücretin gelir vergisi ile sınırlandırmış ve böylece teşvik kapsamındaki illerde vergi kaybı olmamasını sağlamıştır. Bu durumu yukarıda yer verdiğimiz tebliğdeki örnekten de görebiliriz. AGİ olmasaydı aynı hesaplamada ödenecek vergi yine 99,73 YTL çıkacaktı:

Ücretler üzerinden hesaplanan gelir vergisi 953,00 YTL

Asgari ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisi (11 x 77,57=) 853,27 YTL (5084 s.k. kapsamında terkin tavanı)

Vergi dairesine ödenecek tutar (953-853,27=) 99,73 YTL

Mali İdare mevcut durumda mahsup ve terkin edilecek tutarları asgari ücretin gelir vergisi ile sınırlamıştır. 608,40 YTL brüt asgari ücretin gelir vergisi 77,57 YTL’dir. 01.07.2008’den itibaren geçerli brüt 638,70 YTL asgari ücretin ise gelir vergisi 81,43 YTL’dir. Maksimum asgari geçim indirimi tutarı ise (2008 yılı için- evli, eşi çalışmayan ve 4 çocuklu bir işçi için) 77,57 YTL’dir.

Mali İdare’nin örneklerine göre; evli, eşi çalışmayan ve 4 çocuklu bir işçinin asgari geçim indirimi 77,57 YTL olup, bu işçi için hiçbir şekilde terkin yapılacak bir tutar geriye kalmamaktadır. Eğer bu işçinin AGİ tutarı 45,63 YTL olsaydı, bu durumda terkin edilebilecek tutar ise asgari ücretin gelir vergisi ile 45,63 YTL arasındaki fark kadar olacaktır.

OLMASI GEREKEN NEDİR?

5084 sayılı Kanunun 3’üncü maddesi ile getirilen gelir vergisi stopaj teşviki, eğer süre uzatımı olmazsa 31.12.2008’de bitmektedir. (Keza aynı şekilde, eğer süre uzatımı olmazsa 5084 sayılı Kanunun 4’üncü maddesi ile getirilen sigorta prim teşviki de 31.12.2008’de bitmektedir.)

5084 sayılı Kanunun 1’inci maddesinde Kanunun amacı şu şekilde açıklanmıştır: “Bu Kanunun amacı; bazı illerde vergi ve sigorta primi teşvikleri uygulamak, enerji desteği sağlamak ve yatırımlara bedelsiz arsa ve arazi temin etmek suretiyle yatırımları ve istihdam imkânlarını artırmaktır.”

Asgari geçim indirimi uygulaması ile de çalışanlara destek sağlanması amaçlanmaktadır. Yıllardır vergi iadesi, özel gider indirimi gibi adlar altında uygulanan bu destek şimdi asgari geçim indirimi adı ile vergi mevzuatımızda yer almaktadır.

Son yapılan düzenlemeler ile; çalışanlara destek sağlamak amacıyla, teşvikli illerde yatırım yapan ve istihdam yaratan işverenler bir anlamda cezalandırılmış olmaktadır. Sonuç itibariyle bugüne kadar ki uygulamada gelir vergisi stopaj teşviki ve sigorta prim teşviki sonucunda terkin edilen vergi ve prim tutarları devlete ödenmiyor ve işverenin uhdesinde nakit olarak kalıyor ve bu şekilde işverene bir anlamda finansal destek sağlanmış, sıfır faizli kaynak sağlanmış oluyordu.

Olması gereken; hem 5084 sayılı Kanundan doğan teşvikler uygulanmalı ve hem de 193 sayılı Kanundan doğan asgari geçim indirimi uygulanmalıdır. Muhtasar beyanname üzerinden terkin edilen gelir vergisi stopajı ve mahsup edilen AGİ tutarları toplamı hesaplanan gelir vergisi stopajından fazla ise aradaki fark mükellefe iade edilmelidir. Ancak öncelik yine AGİ’ye verilmelidir. Yani öncelikle çalışanların AGİ tutarları ödenmiş olmalı, iade istenebilecek tutarlar 5084 sayılı kanun kapsamında terkin edilecek tutarlardan oluşmalıdır. Bununla birlikte Maliye İdaresi’de iadeye ilişkin gerekli yasal prosedürleri açıklayan bir genel tebliğ yayımlamalıdır.

Mevcut durumda muhtasar beyannamenin formatı da bu görüşe uygundur. 01.07.2008’de güncelleneceği açıklanan e-beyannamenin de bu yönde güncellenmesi ve 267 seri no.lı GVK Genel Tebliğinin bu açıdan yeniden kaleme alınması yerinde olacaktır.

Ayrıca, Tebliğdeki hesaplama örnekleri de yenilenmeli ve olması gereken hesaplama şekline göre geriye dönük olarak iade hakkı doğan mükelleflere bu iadeleri yapılmalıdır.