Erdoğan AVDER
Öğretim Görevlisi
Balıkesir Üniversitesi
erdoganavder@mynet.com
İŞLETMELERDE DÖNEM SONU
İŞLEMLERİ
Tarih:
10/02/2007
Bilindiği gibi
işletme sahiplerinin varlıklar üzerindeki haklarını diğer
bir değişle öz sermayeyi azaltan işlemler gider işletme
sahiplerinin varlıklar üzerindeki haklarını çoğaltan
işlemler de gelir olarak adlandırılmaktadır.
Giderlerin
işlendiği hesaplara gider hesapları gelirlerin izlendiği
hesaplara ise gelir hesapları denir. Bu hesapların tümüne
genel olarak sonuç hesapları denilmektedir. Dönem sonu
bilançosunda yer almayan ve faaliyet sonucu kar ya da
zararın tespiti için kar ve zarar hesabına devredilen be
sonuç hesapların dönem sonunda sözü edilen kapatma
kayıtlarından önce çeşitli bakımlardan kontrol edilmesi ve
gerekli ayarlama yapılması gerekir.
1.
GELİRLER
Gelir,
işletmenin ana faaliyet konusuna giren mal ve hizmet
satışından veya ana faaliyet konusu dışında kalan
aktiflerin satışından, iştiraklerden faiz, kira ve
benzerlerinden elde edilen değerlerdir. Bu tanımdan da
anlaşılacağı gibi gelir brüt kavramdır.
Ana faaliyet
konusu işlemler sonucu doğan gelirler hakkında stoklar
işlenirken gerekli bilgiler verilmişti. T.H.P
uygulamasında satışlar hesabı bir gelir hesabıdır.
İşletmelerin
ana faaliyetleri dışında gelirleri ise işletmelere göre
çeşitlilik gösterir. Bunlar aşağıdaki şekillerde
sınıflandırılmaktadır:
BRÜT SATIŞLAR
600. Yurtiçi
Satışlar
601. Yurtdışı
Satışlar
602. Diğer
Gelirler
DİĞER
FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR
640.
İştiraklerden Temettü Gelirleri
641. Bağlı
Ortaklardan Temettü Gelirleri
642. Faiz
Gelirleri
643. Komisyon
Gelirleri
644. Konusu
Kalmayan Karşılıklar
645. Menkul
Kıymet Satış Kârları
646. Kambiyo
Kârları
647. Reeskont
Faiz Gelirleri
649. Diğer
Olağan Gelir Ve Kârlar
OLAĞAN DIŞI
GELİRLER VE KARLAR
671. Önceki
Dönem Gelir Ve Kârları
672. Diğer
Olağan Dışı Gelir Ve Kârlar
Yukarıdaki
hesaplar dönem sonunda 690 Dönem Kârı Veya Zararı hesabına
devredilerek kapatılırlar ve bu nedenle kalan vermezler.
Kalan vermedikleri için de bilançoda yer almazlar ve
izleyen döneme aktarılmazlar.
1.1
Gelirlerin Dönem Bakımından Kontrolü
Gelir
hesapları ait oldukları dönemin Kâr ve Zarar hesabına
devredilerek kapatılırlar. Bu nedenle öncelikle o döneme
ait mal hareketlerinden sağlanan gelirler ve kaydedilmiş
gelirlerin tümünün döneme ait olup olmadığı araştırılır.
Bu kontrol
gelir hesapları içinde gelecek döneme ait gelirlerin
kayıtlı olduğu veya döneme ait geçmiş dönemde ortaya
çıkması ve cari döneme aktarılmış olduğu tespit
edilebilir. Böyle durumlarda önceki dönemden gelen ve
gelecek döneme ait gelirlere ilişkin olarak ayarlama
kayıtlarına gerek vardır.
Gelir
hesaplarına kaydedilen tutarlar içinde gelecek döneme ait
olarak tespit edilirse, bu miktarlar gelir hesaplarından
çıkarılarak pasif karakterli bir bilanço hesabının
alacağına kaydeder.
Örnek: işletme
müşavirlik hizmetini gördüğü diğer bir işletmeden 2 yıllık
müşavirlik ücreti 6.000.000. tl’yı peşin olarak almış ve
tutarın tümünü 649. Diğer Olağan Kârlar hesabının
alacağına kaydetmiştir.
Tehsil olunan
mişavirlik ücretinin tümü gelir olarak kaydedilmişse
envanter işlenmleri sırasında bilanço dönemine ait olmayan
kısmı bu hesaptan çıkarılarak bir bilanço hesabı olan 380.
Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına aktarılır. Şöyle ki
;
_________________________ 31.12
_________________________
649. DİĞER
OLAĞAN GELİR VE KARLAR HS. 3.000.000.-
Müşavirlik
Geliri
380. GELECEK AYLARA AİT
GELİRLER
H.S.
3.000.000.-
_________________________
_________________________
Dönem Kâr veya
Zararı hesabına dönemin müşavirlik geliri olarak
devredilecek tutar; hesabın kalanı olan 6.000.000. –
3.000.000. = 3.000.0000. tl dır.
Henüz
gerçekleşmemiş olan 3.000.000.tl lik bedel gelecek aylara
ait gelirler adı altında dönem sonu bilançosunun pasifinde
yer alacaktır. İzleyen yılda söz konusu gelir gerçekleşmiş
olacağından 649. Diğer Olağan Gelir Ve Kârlar hesabına
devredilir. Dönemine ait olmayan ancak cari dönemde tehsil
edilmiş olan gelecek dönem gelirleri takip eden yıla aitse
380. Gelecek Aylara ait Gelirler hesabına sonraki yıllara
aitse 480. Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesabına
kaydedilir.
1.2 Gelecek
Dönem Gelirleri Hesabında Bulunan Dönem Gelirleri
Yukarıda da
belirtildiği gibi 380. Gelecek aylara ait gelirler hesabı
pasif karakterli bir bilanço hesabıdır. İşletmeler bazen
henüz gelir olarak gerçekleşmemiş tahsillerin tümünü önce
bu hesaba kaydedebilir. Bu hesaba kaydedilen tutarlar
dönem sonunda kontrol edilerek içinde bulunan dönemde
gelir olarak gerçekleşmiş kısmı tespit edilir. Tespit
edilen bu tatar ile ilgili gelir hesabına borç yazılarak
ait olduğu dönemin sonuçlarına devri sağlanır.
Örnek:
işletme 3 ayı içinde bulunulan yıl 9 ayı ait olmak üzere
bir yıllık kira bedeli olan 12.000.000. tl nin tümünü 380.
Gelecek aylara ait gelirler hesabına kaydetmiştir.
31.12
tarihinde envanter kayıtları sırasında bu yıla ait olan
kira bedellerinin gelecek aylara ait gelirler hesabından
çıkartılarak ilgili gelir hesabına alınması gerekecektir.
________________________
31.12 ________________________
380. GELECEK AYLARA AİT
GELİRLER HS. 3.000.0000.-
Kira Gelirleri
649. DİĞER
OLAĞAN GELİR 3.000.000.-
VE KÂRLAR
H.S.
Kira Gelirleri
________________________
________________________
İzleyen yılın Gelecek
Aylara Gelir hesabında kalan 9.000.000.- lik kira geliri
gerçekleştikleri aylarda da 649. Diğer Olağan Gelirler ve
Kârlar Hesabına geçirilir.
Ocak ayının kirası
gerçekleşince;
________________________
10.01 ________________________
380. GELECEK AYLARA AİT
GELİR VE KARLAR 1.000.000.-
Kira Geliri
649. DİĞER
OLAĞAN GELİR VE
KARLAR
H.S.
1.000.000.-
________________________
________________________
1.3
Gerçekleşmiş Fakat Tahsil Edilmemiş Dönem Gelirleri
Tahakkuk esası
gereğince gerçekleşmiş gelirlerin tahsil edilmemiş de
olsalar dönemin kayıtlarında YER ALMALARI GEREKİR. Bu
kayıt yapıladığı taktirde dönemin gelirleri olduğundan az
görüneceğinden dönemin kârı da olduğundan az olarak
hesaplanacaktır.
Örnek: işletme
aylığı 500.000.-tl dan 1 eylül de kiraya verdiği binasının
kira bedellerini 12 aylık olarak ertesi yıl Ağustos ayında
tahsil edecektir.
Tahakkuk eden
kira gelirlerinin kaydı:
_______________________
01.09 ________________________
181. GELİR
TAHAKKUKLARI H.S. 500.000.-
Kira Gelir
Tahakkukları
649. DİĞER OLAĞAN GELİR
VE KÂRLAR H.S.
500.000.-
________________________
________________________
Yukarıdaki
kayıt her ay itibariyle yapılacak ve gelir tahakkukları
yıl sonunda dört aylık tutar olan 2.000.000.- tl ye
ulaşacaktır. Bu durumda tutar 1995 yılını izleyen aylarda
tahsil edileceği için 31.12. de 181. nolu hesaba
aktarılır.
_______________________
31.12 _________________________
181. GELİR
TAHAKKUKLARI H.S. 2.000.000.-
Kira Gelir
Tahakkukları
281.GELİR TAHAKKUKLARI H.S. 2.000.000.-
Kira gelir Tahakkukları
_________________________
__________________________
1.4 Vergi
Kârının (Matrahının) Tespiti Açısından Gelirler
Bir işletmenin
ticari bilançosu düzenlenirken ve ticari kârı tespit
edilirken tüm gelirleri Dönem Kâr veya zarar hesabına
devredilir. Ancak vergi kanunlarımız bazı gelirleri vergi
dışı tutmuştur. Bu nedenle işletmenin vergi karını tespit
için bu tür gelirlerin ticari kârdan indirilmesi gerekir.
Sözü edilen
gelirler dönem içinde elde edildiğinde ayrıca Nazım
Hesaplarda izlendiği taktirde dönem sonunda vergiye tabi
karı belirlemek daha kolay olacaktır. ( 952. Vergiye tabi
olmayan gelir hesabı ve 953. vergiye tabi olmayan gelirler
alacaklı hesabı)
İşletmelerin
ticari hareketle vergi karını tespit ederken indirilecek
gelirler, vergi kanunlarımıza göre şöyle sıralanabilir:
-
Başka
bir kurumun sermayesine iştirakten elde edilen kazançlar
-
Portföyün en az %25 i hisse senetlerinden oluşan menkul
kıymet yatırım fonları ile aynı nitelikteki menkul
kıymetler yatırım ortaklarının portföy işletmeciliğinden
doğan kazançları
-
Risk
sermayesi yatırım fonları ve ortaklarının kazançları
-
Gayrimenkul yatırım fonları veya ortaklarının kazançları
-
Yenileme amacıyla harcanan duran varlıklar satış karı ve
sigorta tazminat fazlası
-
Silinen
borçlar nedeniyle doğan kârlar
Örnek:
işletme
iştiraki durumundaki bir şirketten kurumlar vergisi
düşüldükten sonra 10.000.000.- kâr payı tahsil edilmiştir.
________________________ ________________________
100 KASA H.S.
10.000.000.-
640. İŞTİRAKLAERDEN TEMETTÜ GEL. H.S.
10.000.000.-
_______________________
__________________________
952.VERGİYE
TABİ OLAMAYAN GELİRLER HS. 10.000.000.-
Vergiden
Müstesna İştirak Kazançları
953. VERGİYE TABİ OLMAYAN
GELİRLER ALACAKLI
H.S.
10.000.000.-
______________________
___________________________
1.5 Gelir
Hesaplarının Kapatılması
Gelir
hesaplarına ilişkin envanter kayıtları tamamlandıktan
sonra sıra bunların kapatılmasına gelir. Gelir hesapları
alacak yanlı çalışan ve alacak kalanı veren olduğundan
borçlandırılarak Dönem Kâr veya Zara Hesabına devredilir.
Vergi kârının
sonradan ticari kâr esas alınarak hesaplanacağını kabul
edersek dönemin tüm gelir ve karlarının Dönem kâr Veya
Zarar hesabına devri şöyle olur;
_______________________
_____________________________
600. YURİÇİ
SATIŞLAR
HESABI
XX
601. YURDIŞI
SATIŞLAR HESABI XX
602. DİĞER
GELİRLER
HESABI
XX
640.
İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ HESABI
XX
641. BAĞLI
ORTAKLIK TEMETTÜ GELİRLERİ HESABI
XX
642. FAİZ
GELİRLERİ
HESABI
XX
644. KONUSU
KALMAYAN KARŞILIKLAR HESABI
XX
645. MENKUL
KIYMET SATIŞ KARLARI HESABI
XX
646. KAMBİYO
KARLARI HESABI
XX
647. REESKONT
FAİZ GELİRLERİ HESABI
XX
649. DİĞER
OLAĞAN GELİR VE KARLAR HESABI
XX
671. ÖNCEKİ
DÖNEM GELİR VE KARLARI HESABI
XX
679. DİĞER
OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR HESABI
XX
690. DÖNEM KARI VEYA ZARARI HESABI
XX
_______________________
______________________________
2. GİDERLER
Giderler
hasılat sağlama amacı için yapılan aktif tükenmeleridir.
Giderler işletmelerin öz sermayelerinde azalışa yol
açarlar.Giderler işletmenin büyüklüğüne ve faaliyet
konusuna göre eşitlik gösterirler. Bu nedenle bunların
kesin bir listesini vermek mümkün değildir.
Mal hizmetleri
izlenirken kullanılan satılan malın maliyeti hesabı
niteliğindedir. Mal alım satımı ile doğrudan ilgili
olmayan giderler gelir tablosunda ve sonuç hesaplarında;
1.Faaliyet
Giderleri
-
Araştırma Ve Geliştirme Giderleri
-
Pazarlama Satış Ve Dağıtım Giderleri
-
Genel
Yönetim Giderleri
2.Diğer
Faaliyetlerden Olağan Gider Ve Zararlar
-
Kambiyo
Zararları
-
Reeskont Faiz Giderleri
-
Komisyon Giderleri
-
Karşılık Giderleri
-
Diğer
Olağan Gider Ve Zararlar
-
Menkul
Kıymet Satış Zararları
3.Finansman
Giderleri
-
Kısa
Vadeli Borçlanma Giderleri
-
Uzun
Vadeli Borçlanma Giderleri
4.Olağandışı Gider Ve Zararlar
Şeklinde
Gruplandırılmaktadır.
2.1
Giderlerin Doğuşu
Tekdüzen hesap
planında faaliyet ve finansman giderlerinin doğduklarında
7. gruptaki hesaplara kaydedilmesi ve dönem sonlarında
yansıtma hesapları aracılığıyla yukarıda sıralanmış olan
gelir tablosu hesapları’na aktarılması öngörülmüştür.
Bunların dışındaki giderler doğrudan sonuç hesaplarına
kaydedilmektedir.
Giderlerin
doğuşu 7. gruptaki seçeneğe göre izlenmektedir.
Hangi
işletmelerin hangi seçeneği uygulayacakları maliye
bakanlığı tarafından çıkartılan muhasebe sistemi uygulama
tebliğleri no:3’ de belirtilmiştir.
Bu tebliğe göre
‘‘Bir önceki yıl aktif toplamı 200 Milyar lirayı ve net
satışlar toplamı 500 Milyar lirayı aşan üretim ve hizmet
işletmeleri için zorunlu olan 7/A seçeneğinde giderler
esas defterlerde fonksiyon esasına göre belirlenmiştir.
Yine aynı tebliğlerde ’’7/B seçeneğinde Maliyet
Hesapları ’’ başlığı altında ‘‘Ticaret işletmeleri ile bir
önceki yıl aktif toplamı 200 MİLYAR liranın altında kalan
üretim ve hizmet işletmelerinden isteyenler bu seçeneği
uygularlar’’ ifadeleri yer almaktadır.
Bu ifadelerden
de anlaşılacağı gibi ticaret işlemleri aktif ve satış
toplamları ne olursa olsun 7/A veya 7/B seçeneklerinden
istedikleri birini kullanabileceklerdir.
2.1.1 7/A
Seçeneği
7/A
Seçeneğinde giderler defteri kebirde fonksiyon esnasına
göre bölümlenirken, çeşit esnasına göre bölümlenme
yardımcı defterde yapılmaktadır. Bu hesaplarda
toplanan giderler ‘‘yansıtma hesapları’’ aracılığıyla 6.
guruptaki gelir tablosu (sonuç hesapları) hesaplarına
aktarılmaktadır.
Fonksiyon esasına göre bölümleme aşağıdaki
gibidir.
71. DİREKT İLK MADDE VE MALZEME
GİDERLERİ
72. DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ
720. Direkt işçilik
giderleri
721. Direkt işçilik giderleri
yansıtma
73. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ
730.Genel üretim giderleri
731.Genel üretim giderleri
yansıtma
74. HİZMET ÜRETİM MALİYETLERİ
75. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ
750.Araştırma ve Geliştirme
Giderleri
751.Araştırma ve Geliştirme
Giderleri Yansıtma
76. PAZARLAMA SATIŞ VE EGİTİM GİDERLERİ
760. Pazarlama Satış Ve Dağıtım
Giderleri Yansıtma
761. Pazarlama Satış Ve Dağıtım
Giderleri Yansıtma
77. GENEL YÖNETİM GİDERLERİ
770. Genel Yönetim Giderleri
771. Genel Yönetim Giderleri
Yansıtma
78. FİNANSMAN GİDERLERİ
780. Finansman Giderleri
781. Finansman Giderleri Yansıtma
Bu hesaplar
altında yer alacak gider çeşitleri şunlardır:
0.İlk Madde Ve
Malzeme
1.İşçi Ücret
Ve Giderleri
2.Memur Ücret
Ve Giderleri
3.Dışardan
Sağlanan Fayda Ve Hizmetler
4.Çeşitli
Giderler
5.Vergi Resim
Ve Harçlar
6.Amortisman
Ve Tükenme Payları
7.Finansman
Giderleri
Örnek:
15.000.000.tl
elektrik gideri ödenmiş; 3.000.000.tl si pazarlama gider
yerine, 12.000.000.tl si yönetim gider yerine aittir.
_________________ ____________________
760. PAZARLAMA
SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ HESABI 3.000.000.-
Dışarıdan
Sağlanan Fay. Ve Hiz.
Elektrik Gideri
770. GENEL
YÖNETİM GİDERLERİ
12.000.000.-
Dışarıdan
Sağlanan Fayda Ve Hizmetler
Elektrik Gideri
100. kasa hs.
15.000.000.-
__________________ ______________________
Ay sonunda (
aylık raporlama yapmayan işletmelerde yıl sonunda ):
__________________ ______________________
632. GENEL
YÖNETİM GİDERLERİ HS.
12.000.000.-
631. PAZ. SAT.
DAĞ. GİDERLERİ HS.
3.000.000.-
761. PAZ. SAT. DAĞ. GİD.
YANSIT. HS. 3.000.000.-
771.GENELYÖNETİM GİD. YANSIT. HS
12.000.000.-
__________________ ________________________
Yıl sonunda
fonksiyonel maliyet ve yansıtma hesaplarının kapanışı
__________________ ________________________
761. PAZ. SAT.
DAĞ. GİD. YANSITMA HS.
3.000.000.-
771. GENEL
YÖNETİM GİD. YANSITMA HS.
12.000.000.-
760. PAZ. SAT. DAĞ. GİD. HS.
3.000.000.-
770. GEN. YÖN. GİD. HS.
12.000.000.-
__________________ _________________________
Hangi
fonksiyonel giderin hangi sonuç hesabına aktarılacağını
aşağıdaki tabloda verilmiştir. ( üretim ve maliyetlerine
ilşkin hesaplar alınmamıştır.)
MALİYET
HESAPLARI 7/A GELİR TABLOSU
HESAPLARI
|
750
Araştırma ve geliştirme gid. |
751
Araştırma ve geliştirme gid. yansıtma |
630
araştırma ve geliştirme gid. |
|
760
Pazarlama, Satış ve dağıtım gid. |
761
Pazarlama, Satış ve dağ. gid. yansıtma |
631
Pazarlama, Satış ve dağ. gid. |
|
770
genel yönetim gid. |
771
genel yönetim gid.yansıtma |
632
genel yönetim gid. |
|
780
finansman gid. |
781
finansman gid. yansıtma |
660
kısa vadeli borçlanma gid.
661
uzun vadeli borçlanma gid. |
2.1.2 7/b
seçeneği
7/b
seçeneğinde giderler büyük defterde çeşit esnasına göre
izlenmektedir. Daha sonra bu hesaplarda biriken giderler,
maliyet çıkartma dönemlerinde düzenlenen gider ve dağıtım
tabloları aracılığıyla fonksiyonlarına dönüştürülür. Ve
‘798 gider çeşit yansıtma hesabı ile gelir tablosu
hesaplarına yansıtılır.
Bu seçeneği
uygulayan işletmeler 79 gruptaki hesapları kullanırlar:
79. GİDER
ÇEŞİTLERİ
-
790.
İlk Madde Ve Malzeme Giderleri
-
791.
İşçi Ücret Ve Giderleri
-
792.
Memur Ücret Ve Giderleri
-
793.
Dışarıdan Sağlanan Fayda Ve Hizmetler
-
794.
Çeşitli Giderler
-
795.
Vergi Resim Ve Harçlar
-
796.
Amortisman Ve Tükenme Payları
-
797.
Finansman Giderleri
-
798.
Gider Çeşitleri Yansıtma
Giderlerin
çeşit esnasından fonksiyon esnasına dönüştürülmesi( gider
dağıtım tablosu)
|
Çeşit/fonksiyon |
Toplam gider |
Araştırma geliştirme |
Pazarlama |
Genel yönetim |
Finansman |
|
790.
ilk madde ve malzeme giderleri
791.
işçi ücret ve giderleri
792.
memur ücret ve giderleri
793.
dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler
794.
çeşitli giderler
795.
vergi resim ve harçlar
796.
amortisman ve tükenme payları
797.
finansman giderleri
|
70.000
100.000
200.000
40.000
10.000
8.000
12.000
5.000 |
70.000
---------
50.000
5.000
2.000
--------
1.000
------- |
------------
------------
50.000
6.000
3.000
1.000
3.000
------------ |
----------------
100.000
100.000
29.000
5.000
7.000
8.000
----------------
|
-------------
-------------
-------------
-------------
-------------
-------------
-------------
5.000
|
|
|
345.000 |
128.000 |
63.000 |
249.000 |
5.000 |
Tablonun
toplam gider sütunu 790- 797 hesaplarının borç
kalanlarından oluşmaktadır.
Dönem içinde
790-797 gider çeşitleri hesabına kaydedilen giderler,
gider dağıtım tablosundan yararlanılarak aşağıdaki şekilde
yansıtılacaktır.
___________________ 1 ________________________
630. ARAŞTIRMA
VE GEL. GİD. HS. 128.000.-
631. PAZ. SAT.
DAĞ. GİD. HS. 63.000.-
632. GENEL
YÖN. GİD. HS.
249.000.-
660. KISA VAD.
BORÇLANMA GİD. HS. 5.000.-
798. GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HS. 345.000.-
___________________ __________________________
Dönem sonunda
gider hesapları, 798. Gider Çeşitleri Yansıtma hesabıyla
karşılaştırılarak kapatılır.
___________________
___________________________
798. GİDER
ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESABI
345.000.-
790. İLK MADDE
VE MALZEME GİDERLERİ
70.000.-
791. İŞÇİ
ÜCRET VE GİDERLERİ
100.000.-
792. MEMUR
ÜCRET VE GİDERLERİ
200.000.-
793. DIŞARIDAN
SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER 40.000.-
794. ÇEŞİTLİ
GİDERLER
10.000.-
795. VERGİ
RESİM VE HARÇLAR
8.000.-
796.
AMORTİSMAN VE TÜKENME PAYLARI
12.000.-
797. FİNANSMAN
GİDERLERİ
5.000.-
_____________________
___________________________
Yukarıdaki
örneklerden de görüleceği gibi her iki seçenek te de
giderlerden faaliyet giderleri ve finansman giderleri 7.
gruptaki hesaplardan sonuç hesaplarına yansıtılmakta;
bunların dışındaki giderler ise, doğrudan sonuç
hesaplarına kaydedilmektedir.
2.2
Giderlerin Dönem Bakımından Kontrolü
Faaliyet
sonucu kar yada zarar tespitinde sadece dönemin gelirine
elde etmek amacıyla yapılan giderler dönem kar veya zarar
hesabına devredilmektedir. Bu nedenle dönem içinde ilgili
hesaplarına kaydedildikleri halde henüz tükenmeyen ve
kendilerinden izleyen dönemlerde yararlanılacak olan
harcamaların, bu gider hesaplarından çıkartılacak, bir
varlık kalemi şeklinde aktifleştirilmeleri ve dönem sonu
bilançosunda gösterilmeleri gerekir.
Örnek:
İşletmenin
dönem içinde satın aldığı 30.000.000.- tl lik kırtasiye,
770 genel yönetim giderleri hesabına borç kaydedilmiştir.
Dönem sonunda envanter çıkartılırken bu kırtasiyelerin
10.000.000.-tl lik kısmının tüketilmediği tespit
edilmiştir.
Ele alınan
örnekte, satın alındığı tarihte gider kaydedilen
kırtasiyenin tümünün tüketilmediği tespit edilmiştir.
Tüketilmeden kalan kırtasiyenin 770 genel yönetim
giderleri hesaplarında çıkartılarak 180 gelecek aylara ait
giderler hesabında aktifleştirilmesi şu madde ile olur.
_____________________ 31.12
________________________
180. GELECEK
AYLARA AİT GİDERLER HESABI 10.000.000.-
770. GENEL YÖNETİM GİDERLERİ HESABI
10.000.000.-
_____________________
__________________________
Bu durumda
kırtasiye mevcudunu gösteren yardımcı hesabın kalanı (
30.000.000. – 10.000.000 - ) 20.000.000.- tl olacaktır.
Gelecek aylara
ait giderler hesabında aktifleştirilen bu tükenmemiş
varlıklar tükenme tarihlerinde ilgili gider hesaplarının
borcuna geçirilir.
Örneğimizde
dönem sonunda stokta kalan kırtasiye izleyen yılda
tüketildiğinde genel yönetim giderleri hesabı
borçlandırılırken gelecek aylara ait giderler hesabı
alacaklandırılır.
2.3 Gelecek
Aylara Ait Giderler Hesabında Bulunan Dönem Giderleri
Yukarıda da
belirtildiği gibi gelecek aylara ait giderler hesabı bir
bilanço hesabıdır. İşletmeler bazı durumlarda henüz
gidere dönüşmeyen unsurları önce bu hesaba borç
kaydedebilirler. Geçici bir hesap olan gelecek aylara ait
giderler hesabına kaydedilen unsurlar sonunda kontrol
edilerek içinde bulunan dönemde tüketilmiş tutarı tespit
edilir tespit edilen bu tutar ilgili gider hesabına borç,
gelecek aylara ait gider hesabına alacak yazılarak ait
olduğu dönemin sonuçlarına devri sağlanır.
Örnek: işletme
15.000.000.- tl lik yakacak kömür almış ve tamamını
gelecek aylara ait giderler hesabına kaydetmiştir. Bu
hesapta görülen tutarın 8.000.000.- tl lik kısmının
içinde bulunan dönemde tüketildiği tespit edilmiştir.
31.12. tarihinde envanter kayıtları sırasında bu yıla ait
yakacak gideri olan 8.000.000.- tl nin gelecek aylara ait
giderler hesabından çıkartılarak genel yönetim giderleri
hesabına alınması gerekir.
___________________ 31.12. _____________________
770. genel
yön. Gid. Hesabı 8.000.000.-
180. gelecek aylara ait gider hes
8.000.000.-
___________________
_______________________
İzlenen yılda
gelecek aylara ait gider hesabında kalan ( 15.000.000.-
8.000.000.) 7.000.000. tl lik kısmının da tüketilmesi
halinde yakacak gideri olarak genel yönetim giderleri
hesabına borç olarak devredilecektir.
2.4
Gerçekleşmiş Fakat Ödenmemiş Dönem Giderleri
Tahakkuk esası
gereğince,gerçekleşmiş (tahakkuk etmiş)giderleri
ödenmemişte olsalar dönemin kayıtlarında yer almaları
gerekir diğer bi deyişle dönem içinde gerçekleşen ancak
ödemesi yapılmayan giderlerin de dönem sonunda
belirlenerek ilgili gider hesaplarına kaydı gerekir. Bu
işlem yapılmadığı taktirde dönemin giderleri olduğundan
daha az görüneceğinden dönemin karı olduğundan fazla
olarak hesaplanacaktır.
Ülkemizde su
elektrik ve telefon giderlerini ödenmeleri genellikle bir
süre gecikerek yapılmaktadır. Bu nedenle bilanço tarihine
kadar ödenmeyen bu tür giderlerin ilgili kuruluşlardan
öğrenilerek kayıtlara alınması gerekir.
Örnek:
Dönem sonuna
kadar ödenmeyen ancak kullanılmış olması nedeniyle
tahakkuk etmiş elektrik giderini 1.500.000- olduğu
elektrik işletmesinden sorularak anlaşılmıştır.
________________ 31.12. _______________
770.GENEL
YÖNETİM GİDERLERİ 1.500.000-
381. GİDER TAHAKKULARI HS. 1.500.000-
_________________ _________________
Burada
elektrik kullanımı olmuş, fakat bunun bedeli işletmeden
istenilebilir duruma gelmemiştir. (faturalama henüz
olmamıştır). İşletmeden istenilebilir duruma gelmiş
(ihbarı gelmiş) ancak içinde bulunan dönemde henüz
ödenmemiş olan giderler 381. gider tahakkukları hesabı
yerine ilgili işletmenin veya kurumun izlediği 336. diğer
çeşitli borçlar hesabında izlenecektir.
2.5 Vergi
Karının ( Matrahının ) Tespiti Açısından Giderler
İşletmeler
faaliyetleri sırasında amaçlarına ulaşmak için çok çeşitli
giderler yaparlar. İşletme politikaları gereği tüm bu
giderler öz sermaye de bir azalışa neden oldukları için
gider veya zarar olarak kayıtları doğaldır. Ancak bu
uygulama sadece ticari bilanço ve ticari kar için
geçerlidir. Ancak vergi kanunlarımız (G.V.K. , K.V.K. ,
V.U.K ) vergi karının tespiti sırasında hangi giderleri
kabul ettiğini hangilerini etmediğini belirtmiştir. Bu
nedenle kabul edilmeyen giderlerin vergi karının tespiti
için ticari kara ilave edilmesi gerekir sözü edilen
giderler dönem içinde meydana geldiklerinde tek düzen
hesap çerçevesinin 9. sınıfında yer alan nazım hesaplar
içerisinde yer alan ‘ kanunen kabul edilmeyen giderler ve
vergiye tabi olmayan karlar gurubunda izlenmeleri halinde
vergiye tabi karı belirlemek kolay olacaktır .
Şahsi
gelirlerin vergilendirilmesiyle ilgili gelir vergisi
kanunu ile kurum kazançlarının vergilendirilmesiyle ilgili
kurumlar vergisi kanunun bu konudaki ilgili maddeleri
aşağıda verilmektedir.
2.5.1 Gelir
Vergisi Kanuna Göre Kabul Edilen Ve Kabul Edilmeyen
Giderler
Gelir vergisi
kanununda indirilecek giderler 40. maddede indirilmeyecek
giderler ise 41. maddede belirtilmiştir.
2.5.1.1
İndirilecek Giderler
Vergi karının
belirlenmesinde aşağıdaki giderlerin indirilmesi kabul
edilir
1.ticari
kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan
genel giderleri;
Bu giderler
ücret, kira ,elektik, su, yakacak ,kırtasiye ,
temizlik,reklam,onarım,huzur hakları, sigorta,temsil,
ağırlama, haberleşme giderleri verilen faiz ve komisyonlar
ve benzerleri için yapılan ödemelerdir.
2. Hizmetli
ve işçilerin işyerinde veya işyerinin eklentilerinde
yiyecek, içecek ve ibate giderleri, tedavi ve ilaç
giderleri, sigorta primleri ve emekli aidatı …….. 27.
maddede yazılı giyim giderleri;
Kanun koyucu
sözü edilen yemeğin işyerinde veya müştemilatında
verilmesini şart koşmuştur bu şart yerine getirilmediği
taktirde bu amaçla yapılan ödeme gider kaydedilmez.
3. İşle ilgili
olmak şartıyla mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine
dayanarak ödenen zarar,ziyan ve tazminatlardır.
4. İşle
ilgili ve yapılması işin önemi ve genişliği ile mütenasip
seyahat ve konaklama giderleri ( seyahat amacının
gerektirdiği süre ile sınırlı olmak şartıyla)
5. Kiralama
yoluyla edinilen veya işletmeye dahil olan ve işte
kullanılan taşıtların giderleri ( nakliyecilikte
kullanılanlar hariç olmak üzere binek otomobillerinin ve
zati ve ailevi ihtiyaçlar için de kullanılan diğer
taşıtların giderlerinin yarısı) ;
6. İşletmeyle
ilgili olmak şartıyla bina, arazi, gider ve istihlak,
damga ve belediye vergileri, harçlar ve kaydiyeler gibi
aynı vergi, resim ve harçlar.
7.. Vergi usul
kanunu hükümlerine göre ayrılan amortismanlar.
8.
İşverenlerce, sendikalar kanunu hükmüne göre sendikalara
ödenen aidatlar ( ödenen aidatın bir aylık tutarı
işyerinde işçilere ödenen çıplak ücretin bir günlük
toplamını aşamaz.)
2.5.1.2
Gider Kabul Edilmeyen Ödemeler
Kabul
edilmeyen giderlere ise, GVK’nun 41. maddesi bunları
aşağıdaki şekilde sıralamıştır.
-
Teşebbüs
sahibi ile eşinin ve çocuklarının işletmeden çektikleri
paralar veya aynen aldıkları sair değerler.
-
Teşebbüs
sahibinin kendisine, eşine, küçük çocuklarına işletmeden
ödenen aylıklar, ücretler, ikramiyeler, komisyonlar ve
tazminatlar.
-
Teşebbüs
sahibinin işletmeye koyduğu sermaye için yürütülen
faizler.
-
Teşebbüs
sahibinin eşinin ve küçük çocuklarının işletmede cari
hesap veya diğer şekillerdeki alacakları üzerinden
yürütülecek faizler.
-
Her türlü
para cezaları ve vergi cezaları ile teşebbüs sahibinin
suçlarından doğan tazminatlar.
-
Her türlü
alkol ve alkollü içkiler ile tütün ve tütün mamullerine
ait ilan ve reklam giderlerinin %0 bakanlar kurulu bu
oranı %100’ e kadar arttırmaya, sıfıra kadar indirmeye
yetkilidir.
-
Kiralama
yolu ile edinilen veya işletmede kayıtlı olan yat,
tekne, sürat teknesi gibi motorlu, uçak ve helikopter
gibi hava taşıtlarından işletmenin esas faaliyet konusu
ile ilgili olmayanların gider ve amortismanları.
-
Vergi usul
kanunu hükümlerine göre dönem sonu stoklarının son giren
ilk çıkar yöntemine göre değerleyen veya amortismana
tabii iktisadi kıymetlerini yeniden değerlemeye tabii
tutanların işletmede kullandıkları yabancı kaynaklara
ilişkim faiz, komisyon, vade farkı, kar payı, kur farkı
vb. Adlar altında yaptıkları giderler ve maliyet
unsurları toplamına aşağıdaki indirim oranlarının
uygulanması ile bulunacak kısmın %25’i
İndirim oranı
VUK. Hükümlerine o yıl tespit edilmiş olan yeniden
değerleme oranının ilgili kuruluşlardan alınan bilgilere
göre maliye bakanlığınca o yıl için hesaplanan ortalama
ticari kredi faizi oranına bölünmesi suretiyle bulunur.
Sanayi
siciline kayıtlı imalatçıların imalat faaliyetinde
kullandıkları yabancı kaynaklara ait gider ve maliyet
unsurlarına bu bent hükmü uygulanmaz. Bu bendin birinci
paragrafında yer alan %25 oranını %100’e kadar arttırmaya
bakanlar kurulu bendin uygulanmasına ilişkin esasları
belirlemeye ise maliye bakanlığı yetkilidir.
2.5.2
Kurumlar Vergisi Kanununa Göre Kabul Edilen Ve Edilmeyen
Giderler
Kazançları
kurumlar vergisine konu olan tüzel kişilerin bir hesap
dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancının
tespitinde gelir vergisi kanununu ticari kazanç hakkındaki
hükümleri uygulanır. Ticari kazancın tespiti sırasında VUK.’nın
değerlemeye ait hükümlerine ve GVK.’nun yukarıda
belirtilen 40. ve 41. maddelerine uyulur. Bunların dışında
kurumların özellikleri nedeniyle ortaya çıkan bazı
giderlerin de vergi karını tespit ederken gider olarak
kabul edilip edilmeyeceği KVK. ‘nun 14. ve 15.
maddelerinde belirtilmiştir.
2.5.2.1
İndirilecek Giderler
KVK.. m.14:
ticari kazanç gibi hesaplanan kurum kazancının tespitinde
mükellefler aşağıdaki giderleri de ayrıca hasılattan
indirebilirler.
1.Hisse ve
tahvil senetlerinin ihraç giderleri
2.İlk tesis
taazzuv giderleri
3.Genel heyet
toplantıları için yapılan giderlerle birleşme fesih ve
tasfiye giderleri
4.Sigorta
şirketlerinde bilanço gününde hükmü devam eden sigorta
mukavelelerinin gerektirdiği ihtiyatlar
5.Eş anlamlı
komandit şirketlerde komandite ortaklığın kar hissesi
6.Genel
bütçeye dahil dairelere katma bütçeli idarelere, il özel
idarelerine, belediyelere ve köylere bakanlar kurulunca
vergi muafiyeti tanınan vakıflara, kamu menfaatlerine
yararlı sayılan derneklere ve bilimsel araştırma ve
geliştirme faaliyetlerinde bulunan kurum ve kuruluşlara
makbuz karşılığında yapılan bağış ve yardımların
toplamının o yıla ait kurum kazancının %5’ine kadar olan
kısmı bağış ve yardımın nakden yapılması halinde
bağışlanan veya yardımın konusunu teşkil eden mal veya
hakkın maliyet bedeli veya mukayyet değeri bu değer mevcut
değilse vergi usul kanunu hükümleri dairesinde takdir
komisyonlarınca tespit edilecek değeri esas alınır.
Mükelleflerin
yıl içinde yaptıkları araştırma ve geliştirme harcamaları
tutarını geçmemek üzere ilgili dönemde ödemeleri gereken
yıllık kurumlar vergisinin %20 sinin tahsilinden
vazgeçilerek bu orana isabet eden vergi 3 yıl süre ile
faizsiz olarak ertelenebilir. Ertelenen bu vergi 3 yıl
içinde kurumlar vergisinin ödeme taksitleri ile birlikte
eşit taksitler halinde ödenir.
Bu uygulamanın
usul ve esasları maliye ve gümrük bakanlığınca tayin ve
tespit olunur.
7. 5 yıldan
fazla nakledilmemek şartı ile geçmiş yılların mali
bilançolarına göre meydana gelen zararlar
8. Faizsiz
olarak kredi verenlere ödenen kar payları ile özel finans
kurumlarınca kar ve zarara katılma hesabı karşılığında
ödenen kar payları
2.5.2.2
Kabul Edilmeyen İndirimler
Kurum
kazancının tespitinde aşağıda yazılı indirimlerin
yapılması kabul edilmez.
-
Öz sermaye
üzerinden ödenen veya hesaplanan faizler
-
Örtülü
sermaye üzerinden ödenen veya hesaplanan faizler
-
Sermaye
şirketlerince dağıtılan örtülü kazançlar
-
Her ne
şekilde ve isimle olursa olsun ayrılan ihtiyat akçeleri
-
Dar
mükellefiyete tabi kurumlarda ayrıca;
a.
Bu
kurumlar hesabına yaptıkları alım satımları için ana
merkeze veya Türkiye dışındaki şubelere verilen faizler
komisyonlar ve benzerleri
b.
Ana
merkezin veya Türkiye dışındaki şubelerin giderlerine ve
zararlarına iştirak etmek üzere ayrılan hisseler.
-
Bu kanuna
göre hesaplanan kurumlar vergisi ile para cezaları,
vergi cezaları ve amme alacaklarının tahsil usul
hakkındaki kanunlara göre ödenen cezalar, gecikme
zamları ve faizler
-
3239 sk.’nun
143. Maddesi ile kaldırılmıştır.
-
418n.
Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.
-
Kanunlarla
veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak tespit
edilen hadler saklı kalmak üzere menkul kıymetlerin
itibari değerlerinin altında satışından doğan zararlar
ile ödenen komisyonlar ve benzeri her türlü giderler.
10.
VUK.
hükümlerine göre ödenen gecikme faizleri
-
Her türlü
alkol ve alkollü içkiler ile tütün ve tütün mamullerine
ait ilan ve reklam giderlerinin %0’ı (bakanlar kurulu bu
oranı %100’e kadar arttırmaya ve %0’a kadar indirmeye
yetkilidir. )
-
Kiralama
yolu ile edinilen veya işletmede kayıtlı olan yat,
tekne, sürat teknesi gibi motorlu, uçak ve helikopter
gibi hava taşıtlarından işletmenin esas faaliyet konusu
ile ilgili olmayanların gider ve amortismanları.
-
Vuk.hükümlerine
göre dönem sonu stoklarını son giren ilk çıkar yöntemine
göre değerleyen ve amortismana tabi sabit varlıklarını
yeniden değerlemeye tabi tutan kurumların gelir vergisi
kanununun 41. maddesinin 8 numaralı bendindeki esasları
çerçevesinde hesapladıkları giderler.
2.5.3
Giderlerin Kabul Edilmesi İçin Diğer Koşullar
2.5.3.1
Giderlerin belgelendirilmesi
Yapılan bu
harcamaların kanunen kabul edilen gelir olarak kabulü için
aranılan önemli bir noktada bu giderlerin, şekil şartları
kanunla tespit edilmiş belgelere bağlanması
zorunluluğudur. Vergi usul kanunu bu zorunluluğun yanında
bazı harcamaların belgelere bağlanmasalar bile gider kabul
edileceği hükmünü koymuştur.
-
Örf ve
teamüle göre belgeye bağlanmaları alışılmamış çeşitli
giderler
-
Belgelendirilmeleri olanaksız olan giderler
Belgeye
bağlanmaları alışılmamış olan çeşitli giderlerin
miktarının işin büyüklüğüne ve niteliğine uygun olmaları
da şarttır. Vergi usul kanunun bu şartı ileri sürerken
hiçbir ölçü göstermemiştir. Bu nedenle uygulamada
giderlerin miktarında ciroya göre uygunluk aranır. Ayrıca
yapılan giderlerin işin niteliğine uygun olması da
şarttır.
2.5.3.2
Giderlerin ilgili oldukları dönem sonuçlarına kaydı
Giderler ait
oldukları yılın giderlerinden düşülebilir. Geçmiş veya
gelecek yıllara ait olup, cari yılda ödemeleri yapılan
giderler ancak ait oldukları yılın giderleri içinde yer
alacak şekilde kayda alınır. Aksi halde vergi matrahından
düşülemez. Bununla beraber bu genel kuralın istisnaları
bulunabilmektedir.
2.5.3.3
Değerleme ölçülerine uyma
İşletmenin
varlık ve borçlarının değerlemesinde vergi usul kanundaki
hükümlere uyma zorunluluğu vardır. Hükümlerin aksine
değerleme yapılarak, amortisman ve şüpheli alacaklar
karşılığı ayırarak vb. vergi karı düşürülemez.
2.6 Gider
Hesaplarının Kapatılması
Gider
hesaplarına ilişkin envanter kayıtları tamamlandıktan
sonra sıra bunların kapatılmasına gelir. Gider hesapları
borç yanlı çalışan ve borç kalanı veren hesaplar
olduğundan alacaklandırılarak 690. dönem karı veya zararı
hesabına devredilirler. Bu işlemde tek düzen hesap
planında 6. gruptaki hesapların tamamı dönem kar veya
zararı hesabına devredilecektir.
Vergi karının
sonradan ticari kar esas alınarak hesaplanacağını kabul
edersek, kanunen kabul edilmeyen giderler, nazım
hesaplarda izlendiğinde zaten kar zarara dahil edilmiş
olacaktır. Eğer ayrı olarak kanunen kabul edilmeyen
giderler hesabında izleniyorsa, bu hesabında diğer gider
ve zarar hesaplarıyla birlikte dönem kar veya zararı
hesabına devredilmesi gerekir.
Gider
hesaplarının kar dönem kar veya zararı hesabına devri
şöyle olacaktır.
---------------------------- .
---------------------------------
690 DÖNEM KARI
VEYA ZARARI HESABI XXXXX
610 SATIŞTAN
İADELER HESABI XX
611 SATIŞ
İSKONTOLARI HESABI XX
621 SATILAN
TİCARİ MAL MALİYETİ HESABI
XX
630 ARAŞTIRMA
GELİŞTİRME GİDER HESABI XX
631 PAZARLAMA
SATIŞ VE DAĞITIM GİD. HESABI XX
632 GENEL
YÖNETİM GİDERLERİ HESABI XX
654 KARŞILIK
GİDERLERİ HESABI XX
657 REESKONT
FAİZ GİDERLERİ HESABI XX
659 DİĞER
OLAĞAN GİDER VE ZARAR HESABI
XX
660 KISA
VADELİ BORÇLANMA GİD. HESABI XX
661 UZUN
VADELİ BORÇLANMA GİD. HESABI
XX
689 DİĞER
OLAĞAN DIŞI GİDER VE ZARAR HESABI XX
---------------------------- .
---------------------------------
3. KAR VE
ZARAR HESAPLARI
3.1 Dönem
Kar Veya Zararı Hesabı
Yukarıda da
belirtildiği gibi hesap dönemi içinde oluşan tüm gider ve
zararlar ile gelir ve karların, dönem sonunda 690. dönem
kar veya zararı hesabına devredilmesi sonucunda bu hesap o
dönemin kar veya zararının tespitini sağlar.
İşletme
faaliyetleri sonucunda, bilanço gününde dönem kar veya
zararı hesabı aşağıdakilerden birine verecektir:
1.
Alacak
toplamı, borç toplamından büyükse büyüklük kadar “kar “
vardır.
2.
Borç
toplamı, alacak toplamından büyükse, büyüklük kadar”
zarar” vardır.
3.
Borç
toplamı ile alacak toplamı birbirine eşitse faaliyet
sonucunda ne kar ne de zarar meydana gelmiştir.
Birinci
durumun söz konusu olması halinde hesabın alacak kalanı,
dönemin vergiden önceki karını gösterir. Bu kar üzerinden
ilgili mevzuat hükümlerine göre vergi ve diğer yasal
yükümlülükler hesaplanır. Hesaplanan vergi ve diğer yasal
yükümlülükler düşüldükten sonra kalan kısım 692. dönem net
karı veya zararı hesabına aktarılır.
Örnek:
İşletmenin
dönem net kar veya zararı hesabının alacak kalanı
130.000.000-dır. Hesaplanan vergi ve diğer yasal
yükümlülükler toplamı 63.000.000- dır. Vergiler ve diğer
yasal yükümlülükler düşüldükten sonra hesabın durumu
aşağıdaki gibidir.
690
dönem kar veya zararı hesabı
-------------------------------------------------------
63.000.000 |
130.000.000
|
|
|
3.2 Dönem
Net Karı Veya Zararı
Yukarıda da
belirtildiği gibi dönemin tüm gelir ve karları ile gider
ve zararları 690. dönem kar veya zararı hesabında
toplanmaktadır. Bu hesapta görülen kar, işletmenin vergi
öncesi brüt karı olup, bu kar üzerinden vergi ve diğer
yasal yükümlülükler hesaplanarak dönem net karı ve
zararına ulaşılmaktadır. Bulunan dönem net karı veya
zararı “692 dönem net karı ve zararı hesabı”nda izlenir.
Bu kara
ulaşmak için ileride örneklendirileceği gibi, dönem
karından; kanunen kabul edilmeyen giderler ve vergiden
muaf gelirler dikkate alınarak bulunan matrah üzerinden
vergi ve yasal yükümlülükler hesaplanır. Hesaplanan vergi
ve yükümlülükler sermaye şirketleri ile aşağıdaki şekilde
kayda alınır.
Örnek:
ABC A.Ş’ nin
dönem karı 130.000.000-dır. Söz konusu kardan kanunen
kabul edilmeyen giderler ve vergiden muaf gelirler dikkate
alındıktan sonra hesaplanan vergi ve diğer yasal
yükümlülükler toplamı 63.000.000-dır.
----------------------------- .
-----------------------------
691. Dönem
Karı Vergi Ve Yasal Yükümlülük Karşılıkları HS.
63.000.000
370.Dönem Karı Vergi Ve Yasal Yükümlülük
Karşılıkları 63.000.000
----------------------------- .
-----------------------------
Yukarıdaki
hesaplardan “691 dönem karı vergi ve yasal yükümlülük
karşılıkları hesabı” dönem karından düşülecek tutarları
gösterir ve şu şekilde düşülerek dönem net karı bulunur.
----------------------------- .
-----------------------------
690. Dönem
Karı veya Zararı
Hesabı
63.000.000
691. Dönem Karı Vergi Ve Yasal Yükümlülük Karş. HS.
63.000.000
----------------------------- .
-----------------------------
Dönem karının
alacak kalanı işletmenin net dönem karı olup aşağıda
gösterildiği gibi 692. Dönem Net Karı veya Zararı HS.’ na
aktarılır.
Bu işlem tek
madde halinde kaydedilirse:
----------------------------- .
-----------------------------
690. Dönem
Karı veya Zararı HS.
130.000.000
691. Dön. Kar Vergi ve Yasal Yüküm. Karş. HS
63.000.000
692. Dönem Net Karı ve Zararı HS.
67.000.000
----------------------------- .
-----------------------------
690
-------------------------------------------------------
130.000.000
| 130.000.000
|
|
|
691
-------------------------------------------------------
63.000.000 |
63.000.000
|
|
|
692
-------------------------------------------------------
|
67.000.000
|
|
|
692. Dönem Net
Karı Hesabı da bir bilanço hesabı olan 590. Dönem Net Karı
Hesabına aktarılarak kapatılır.
----------------------- .. --------------------------
692. DÖNEM NET
KARI VEYA ZARARI HS. 67.000.000
590. DÖNEM NET KARI HS.
67.000.000
----------------------- .. --------------------------
Faaliyet
sonucu kar, bilançonun pasifinde öz kaynaklar bölümünde
gösterilir. Zarar ise temelde işletmenin sahip ve
ortaklarına ait öz sermayede bir azalış olduğunda geçmiş
yıl zararları ve dönem zararı işletmenin pasifinde öz
kaynaklar bölümünde, öz kaynaklar toplamından bir indirim
olarak gösterilir.
4. MALİ
TABLOLARIN DÜZENLENMESİ
4.1 Ön
Bilgiler
Yeni işe
başlayan bir işletmede bir hesap döneminde yapılan
muhasebe işlemleri sırasıyla şunlardır.
-
Açılış (işe
başlama) envanterinin çıkarılması ve envanter defterine
geçirilmesi.
-
Açılış
envanterine dayanarak açılış bilançosunun düzenlenmesi.
-
Açılış
bilançosuna göre yevmiye defterinde açılış kaydının
yapılması ve büyük defterdeki ilgili hesaplara
geçirilmesi.
-
Günlük
işlemlerin (Değer hareketlerinin) yevmiye defterine
kaydedilmesi ve oradan büyük defterdeki ilgili hesaplara
geçirilmesi.
-
Ocak- Kasım
ayları için aylık mizan, Aralık ayı sonu itibari ile de
genel geçici mizan düzenlenmesi.
-
Dönem sonu
itibari ile muhasebe dışı envanterin çıkarılması,
envanter defterine kaydı ve muhasebe dışı envanter
bilgilerine göre gerekli envanter kayıtlarının
yapılması.
-
Envanter
kayıtlarından sonra kesin mizanın çıkarılması.
-
Mali
tabloların düzenlenmesi
-
Hesapların
kapatılması
Bu kısma kadar
genellikle 6. sırada yer alan işlemleri açıklamış
bulunuyoruz. Şimdi ise 7. 8. ve 9. sırada yer alan
işlemleri ele alacağız.
Varlık ve
borçlarla ilgili envanter kayıtlarının yapılmasında ve
sonuç hesaplarının (gelir ve gider hesapları) dönem kar
veya zarar hesabına devredilmesinden sonra hesaplar
işletmenin gerçek durumunu gösterir hale gelir. Envanter
kayıtlarının büyük defterdeki hesaplara sayısal olarak
doğru aktarılıp aktarılmadığına kontrol için bir mizan
düzenlenir. Kesin mizan adı verilen bu mizanın kalan
sütunlarında bulunan tutar dönem sonu bilançosunda yer
alacaktır. Sonuç hesapları envanter kayıtları sırasında
dönem kar veya zarar hesabına devredilerek kapatıldıkları
için kesin mizanda kalan vermeyecektir.
4.2 Bilanço
Mali
tabloların en önemlilerinden biri olan bilanço, bir
işletmenin mali bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu
varlıkların finanse edildiği kaynakları (borçlar ve öz
sermaye) gösteren bir tablodur. Bilançonun aktifinde
varlıklar; pasifinde ise borçlar ve öz sermaye yer alır.
Kesin mizana
borç kalanlarının aktifi alacak kalanlarının pasifi
oluşturduğunu daha önce belirtmiştik. Başka bir ifade ile
kesin mizanda kalan veren hesaplar bilançoda yer alırlar.
Bilanço
analizlerini kolaylaştırmak amacıyla aktif ve pasif
kalemlerin sıralanmasında genellikle uygulanan bir kural
vardır:
-
Aktif
kalemler, nakit ve nakde en kolay çevrilebilir
varlıklardan en zor çevrilebilir varlıklara doğru
sıralanır.
-
Pasif
kalemler, borçların vadesi en kısa olandan uzun vadeliye
doğru sıralanır. Borçlardan sonra öz sermaye yer alır.
Bu durumda
bilançonun aktifi;
-
Dönen
Varlıklar
-
Duran
Varlıklar
Pasifi ise;
-
Kısa Vadeli
Yabancı Kaynaklar
-
Uzun Vadeli
Yabancı Kaynaklar
-
Öz Kaynaklar
Şeklinde bir
düzen içinde olur.
Kesin mizanda
borç kalanı veren hesapların bilançonun aktifinde, alacak
kalanı verenlerinde bilançonun pasifinde aynen
gösterilmesi mümkündür. Ancak analiz kolaylığı açısından
aktifi düzenleyici hesapların (şüpheli alacaklar
karşılığı, değer düşme karşılıkları, birikmiş
amortismanlar, alacak senetleri reeskontu gibi) aktif
kalemlerden pasifi düzenleyici hesapların (ödenmemiş
sermaye, zarar, borç senetleri reeskontu gibi) pasif
kalemlerden düşülmesi daha uygun olur. Tablo 1 de
açıklamalarımıza uygun ve tek düzen muhasebe sisteminde ön
görülen bilanço örneği verilmektedir.
4.3 Gelir
Tablosu
Temel mali
tablolardan ikincisi gelir tablosudur. Gelir tablosu bir
işletmenin belli bir döneme ait faaliyetlerinin sonucu
olan kar veya zararına bu sonuca brüt satışlardan
başlayarak nasıl ulaşıldığını gösteren tablodur.
Gelir
tablosunun düzenlenmesinde büyük defterde yer alan kar
veya zarar hesabından yararlanılır. Dönemin tüm gelir ve
giderlerinin kar veya zarar hesabında ayrıntılı olarak yer
alması halinde gelir tablosunun düzenlenmesi mümkün olur.
4.4
Hesapların Kapatılması
Dönem
bilançosu düzenlendikten sonra kalan veren bilanço
hesaplarının kapatılması gerekir.
Hesapların
sayısı bir yevmiye sayfasına sığacaksa kapanış kaydı tek
madde şeklinde olur. Bu durumda tüm pasif hesaplar
borçlandırılır, aktif hesaplar alacaklandırılır.
----------------------------- 31/12/2000
-----------------------------
500 Sermaye HS.
XX
300 Banka
Kredileri HS.
XX
“ “
“ “
100 Kasa HS
XX
102 Bankalar HS.
XX
“ “
“ “
----------------------------- .
-----------------------------
Bu kayıtlar
büyük defterdeki ilgili hesaplara geçirilmek suretiyle bir
dönemin muhasebe işlemleri tamamlanmış olur: burada
hesapların kapanışı geçici kapanıştır. İzleyen yılda
hesaplar kapatıldıkları kalanlar üzerinden tekrar
açılacaktır.
4.5 Ticari
Kardan Vergi Kârına Geçiş
Ticari kar,
ticaret kanunu hükümlerine ve muhasebe ilkelerine göre
belirlenir. İşletmeler ticaret kanununda belirtilen üst
sınırı aşmamak kaydı ile varlıkları istedikleri değerleme
ölçüsü ile değerlemekte serbesttirler. Ticari karı tespit
için işletmenin faaliyeti sırasında meydana gelen
giderlerin tümü hiçbir koşula bağlı olmaksızın dönemin
gelirlerinden indirilebilir. İşletme için uygun bulunan
kadar amortisman, şüpheli alacaklar ve diğer değer düşme
karşılıkları ayrılabilir.
Vergi usûl
kanunu varlıkların değerlemesinde kullanılacak değerleme
ölçülerini belirlemiştir. Düşük değerle değerlemek mümkün
değildir. Ayrıca vergi kanunlarında bazı giderlerin vergi
karında indirilmesini önleyen bazı gelirlerinde vergiden
muaf tutulmasına olanak sağlayan hükümler bulunduğunu
biliyoruz. Bu nedenle ticari kar ve vergi karı farklı
olabilmektedir.
İşletmenin
dönem sonu itibari ile düzenlenen bilançosunda yer alan
ticari karından hareketle vergiye esas olacak karına
tespiti için bazı işlemlerin yapılması gerekir. Bu
işlemleri örnekler içinde gösterelim.
Örnek 1.
Ticari Kâr
2.000.000
1.Vergi
kanunlarınca kabul edilmeyen giderler:
-
Belgesiz giderler 100.000
-
Fazla
ayrılan amortismanlar 200.000
-
Fazla
ayrılan şüph. Al. Karş. 150.000
-
Kabul
edilemeyen bağış ve yard. 50.000
-
Kanunen
kabul edilm. Diğer gid. 250.000
________
750.000
+ 750.000
2.750.000
2. Vergiden
muaf gelirler.
-
Devlet
Tahvil Faizleri
175.000
-
Matrah
Dışı Gelirler 325.000
_______
500.000
- 500.000__
Vergi Kârı
(Matrah)
2.250.000
Örnek 2.
1. Ticari
Kar.
1.000.000
2. Eksik
değerlenen varlıklar
-
Mal
+
200.000
1.200.000
3. Fazla
değerlenen varlıklar
-
Duran
Varlıklar
-
1.500.000
Vergi Matrahı
( Zarar)
- 300.000
Bu işlemleri
şöyle formüle edebiliriz:
Vergi karı =
Ticari kar + Kabul edilmeyen giderler – Vergiden muaf
gelirler + Eksik değerlenen varlıklar – Fazla değerlenen
varlıklar.
KAYNAKLAR
ATAMAN Ümit
: Genel Muhasebede Dönem Sonu İşlemleri
BEKTÖRE
Sabri : Ticaret İşlemlerinde Vergi Bilançosu
BENLİGİRAY
Yılmaz: Mad.sabit Varlıklarda Aktifleştirme Ve Edinim
Sonrası Muh.
BERKEM
Kemal : Vergi Usul Kanunu İzahlı Ve İçtihatlı
CANOĞLU M.
Ali : Ortaklıklar Muhasebesi
CEMALCILAR
Özgül : Genel Muhasebe Teori Ve Uygulama
ERDOĞAN
Nurten : Genel Muhasebe
BAYAR Doğan
: İşletmecilik Bilgisi
AŞKUN İnal
Cem : İşletmecilik Bilgisi
ÖZ-ALP
Şan : İşletmecilik Bilgisi
DEMİR Ahmet :
Tekdüzen Muhasebe Sistemi
DEVLET
PLANLAMA TEŞKİLATI : Muhasebenin Temel Kavramları
DOMANİÇ
Hayri : Türk Ticaret Hukuku Prensipleri
EREN Turgut
: Ticaret Hukuku Prensipleri
ERİMEZ
RÜŞTÜ : Şirketlerde Kar Dağıtımı Ve Yedek
Akçeler
EYÜPGİLLER
Saygın : Şirketler Muhasebeleri Vergilendirilmesi
GÖNENLİ
Atilla : İşletmelerde Finansal Yönetim
SEVİLENGÜL
Orhan : Genel Muhasebe
SÖZBİLİR
Halim : İşletmelerde Sosyal Muhasebe Kuramı
TUNCATAY
Kemal : Muhasebe Prensipleri Ve Tatbikatı
YILANCI
Münevver : Muhasebe Organizasyonu ve Muhasebe
Uygulamaları
Kaynak:
www.MuhasebeTR.com
(Bu makale yazılı veya
elektronik ortamda kaynak
göstermeden yayınlanamaz.
Kaynak göstermeden yayınlayanlar hakkında yasal
işlem yapılacaktır .)
YMM Cevdet Akçakoca
