YAZARLARIMIZ
Cevdet Akçakoca
Yeminli Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi
akcakoca@superonline.com



Türkiye Varlık Fonu Gerekli Midir?

Türkiye’nin hedefleri, gelişmesi, uzmanlaşması, sanayii göz önüne alındığında varlık fonu gerekli görünmektedir.  Varlık fonuna sahip olmak demek muhakkak petrol geliri olacak veya bütçe fazlası verecek demek olarak düşünmemeliyiz.

Gazetelerde ve sosyal medyada yazan tanınmış iktisatçılarımız ve yazarlarımız varlık fonlarının kurulabilmesi için her şeyden önce bir varlık ya da kamu elinde oluşmuş bir gelir fazlalığı olması gerekir iddiasındadırlar. Varlık fonlarının amacı ülke ekonomisinin çeşitli etkilerden kurtarılıp istikrarlı biçimle işlemesini sağlamak ve gelecek kuşaklara refah aktarmaktır diye bir tarifte bulunmaktadırlar.

Türkiye’de birçok kişi tarafından kabul edilen tarif budur oysa ben bunun dışında da varlık fonları olduğunu biliyorum ve bu konuyu aşağıda göstereceğim tablolarla açıklamak isterim.

Bu tablolardan önce söylemek isterim ki dünyada birçok varlık fonu ve Kurulan Türkiye varlık fonu bu tariflere uymamaktadır.

Dünyadaki bazı fonlarla ilgili bilgiler tablosu:

ÜLKE FON ADI  FON BÜYÜKLÜĞÜ

(Milyar Dolar)

KURULUŞ YILI  KAYNAK TÜRÜ 
Norveç Goverment Pension Fund-Global 893 1990 Petrol
BAE Abu Dhabi Investment Authority  773 1976 Petrol
S.Arabistan  SAMA Foreign Holdings  737.6 1986 Petrol
ÇHC China Investment Corporation  652.7 2007 Emtia Dışı
ÇHC SAFE Investment Company 567.9 1997 Emtia Dışı
Kuveyt Kuwait Investment Authority  410 1953 Petrol
Hong Kong Hong Kong Monetary Authority Investment Portfolio 326,7 1993 Emtia Dışı
Singapur  Government of Singapore Investment Corporation  320 1981 Emtia Dışı
ÇHC National Social Security Fund   201.6 2000 Emtia Dışı
Singapur  Temasek Holdings  177 1974 Emtia Dışı
Katar Katar Investment Authority  170 2005 Petrol ve Gaz 
Avustralya  Australian Future Fund  95 2006 Emtia Dışı
BAE Abu Dhabi Investment Council 90 2007 Petrol
RF  National Welfare Fund  88 2008 Petrol
RF  Reserve Fund  86.4 2008 Petrol
Kazakistan  Kazakhstan National Fund  77 2000 Petrol
Güney Kore  Korea Investment Corporation  72 2005 Emtia Dışı
BAE  Investment Corporation of Dubai  70 2006 Petrol
Libya  Libyan Investment Authority  66 2006 Petrol
BAE  International Petroleum Investment Company   65.3 1984 Petrol
İran  National Development Fund of

Iran

62 2011 Petrol ve Gaz 
BAE  Mubadala Development Company  60.9 2002 Petrol 
ABD  Alaska Permanent Fund  51.7 1976 Petrol 
Malezya Khazanah Nasional  40.5 1993 Emtia Dışı
Brunei Brunei Investment Agency  40 1983 Benzin 


 

Bakın bu fonlar, bütçe fazlası gelir fazlası gibi unsurlara değil, belirli bazı mal ve emtia dışı kaynaklara dayalıdır.  Bir adım daha ilerleyelim ve fonları aşağıdaki tabloda bir karşılaştırma yaparak iddiamızı devam ettirelim.

VARLIK FONLARININ GSYİH ve CARİ AÇIK AÇISINDAN KARŞILAŞTIRILMASI


 

ÜLKE GSYİH

2014 YILI

(Milyar $)

CARİ DENGE

2014 YILI

(Milyar $)

FON BÜYÜKLÜK (Milyar $) KURULUŞ  TARİHİ AMACI
Fransa 2.806 -33.9 Stratejik

Yatırım Fonu

25.5 2008 Şirketlere sermaye desteği
Brezilya 2.245 -80.9 Ulusal Fon 5.3 2008 Kalkınma

projelerine finansman

İtalya 2.149 -27.7 Stratejik Fon 6.0 2011 Şirketlere küresel rekabet desteği
Güney Kore 1.304 79 Kore Yatırım Şirketi 84.7 2005 Hisse ve bono piyasalarına yatırım
Endonezya 868 -25.5 Devlet Yatıım Birimi 0.3 2006 Altyapı projelerine yatırım
Malezya 313 18.9 Khazanah  Nasional 41.6 1993 Stratejik sektörlere yatırım
Peru 202 -10.6 Mali İstikrar Fonu 9.2 1999 Kamu borç ödemelerine destek
Vietnam 171 10.5 Devlet Sermaye

Yatırım Şirketi

0.5 2006 Yatırım alanlarının çeşitlendirilmesi
Filistin  4 -2.9 Filistin Yatırım Fonu 0.8 2003 Kritik sektörlere yatırım

 

Kaynak: Dünya Bankası, CIA Factbook ve Ulusal Refah Fonu Enstitüsü



Bu tabloda da görüldüğü gibi, varlık fonları bir bütçe fazlası veya cari denge fazlasına dayalı olmayabiliyor.


 

Aşağıya aldığım ve Türkçeleştirmekle vakit kaybetmeden paylaştığım bir tablo ise varlık fonlarının ne kadar küçük olabileceğini ve yine bazı mallara dayalı olabileceğini, diğer yandan, Moğolistan, Botsvana, Kiribati, gibi ülkelerin bile varlık fonları kurduğunu göstermektedir.


Önümüzdeki bu örneklere rağmen, Türkiye Varlık fonuna karşı çıkılmasını hala anlayamıyorum.


 

Açıklama: MexicoMexico ORSFM Oil Revenues Stabilization Fund of Mexico 7000600000000000000♠6 2000 Oil
Açıklama: OmanOman OIF Oman Investment Fund 7000600000000000000♠6 2006 Oil
Açıklama: BotswanaBotswana PF Pula Fund 7000570000000000000♠5.7 1996 Diamonds & Minerals
Açıklama: Trinidad and TobagoTrinidad & Tobago HSF Heritage and Stabilization Fund 7000550000000000000♠5.5 2007 Oil
Açıklama: ChinaChina CADF China-Africa Development Fund 7000500000000000000♠5 2007 Non-commodity
Açıklama: ItalyItaly CDPE/FSI CDP Equity owner of 77% of Fondo Strategico Italiano investimenti 7000500000000000000♠5 2011 Non-commodity
Açıklama: AngolaAngola FSDEA Fundo Soberano de Angola 7000460000000099999♠4.6 2012 Oil
Açıklama: United StatesUnited States of America
   Açıklama: North DakotaNorth Dakota
NDLF North Dakota Legacy Fund 7000320000000000000♠3.2 2011 Oil & Gas
Açıklama: United StatesUnited States of America
   Açıklama: AlabamaAlabama
ATF Alabama Trust Fund 7000250000000000000♠2.5 1985 Oil & Gas
Açıklama: KazakhstanKazakhstan NIC National Investment Corporation 7000200000000000000♠2 2012 Oil
Açıklama: United StatesUnited States of America
   Açıklama: UtahUtah
SIFTO Utah-SITFO 7000200000000000000♠2 1896 Land & Mineral Royalties
Açıklama: NigeriaNigeria
   (Bayelsa State)
BDIC Bayelsa Development and Investment Corporation 7000150000000000000♠1.5 2012 Non-commodity
Açıklama: NigeriaNigeria NSIA Nigeria Sovereign Investment Authority 7000140000000099999♠1.4 2011 Oil
Açıklama: United StatesUnited States of America
   Açıklama: LouisianaLouisiana
LEQTF Louisiana Education Quality Trust Fund 7000130000000000000♠1.3 1986 Oil & Gas
Açıklama: PanamaPanama FAP Fondo de Ahorro de Panama 7000120000000000000♠1.2 2012 Non-commodity
Açıklama: United Arab EmiratesUnited Arab Emirates
   Açıklama: Ras al-KhaimahRa's al Khaymah
RIA RAKIA 7000120000000000000♠1.2 2005 Credits obtained via RAK Government
Açıklama: BoliviaBolivia FINPRO Fund for Productive Industrial Revolution 7000120000000000000♠1.2 2012 Non-commodity
Açıklama: United StatesUnited States of America
   Açıklama: OregonOregon
CSF Oregon Common School Fund 7000120000000000000♠1.2[26] 1859 Public Lands
Açıklama: SenegalSenegal SSIF Senegal Strategic Investment Fund - FONSIS 7000100000000000000♠1 2012 Non-commodity
Açıklama: IraqIraq DFI Development Fund for Iraq 6999900000000000000♠0.9 2003 Oil
Açıklama: State of PalestinePalestine PIF Palestine Investment Fund 6999800000000000000♠0.8 2003 Non-commodity
Açıklama: VenezuelaVenezuela FEM FEM - Macroeconomic Stabilization Fund 6999800000000000000♠0.8 1998 Oil
Açıklama: KiribatiKiribati RERF Revenue Equalization Reserve Fund 6999600000000000000♠0.6 1956 Phosphates
Açıklama: VietnamVietnam SCIC State Capital Investment Corporation 6999500000000000000♠0.5 2006 Non-commodity
Açıklama: BrazilBrazil SFB Sovereign Fund of Brazil 6999500000000000000♠0.5 2008 Non-commodity
Açıklama: GhanaGhana GPF Ghana Petroleum Funds 6999450000000000000♠0.45 2011 Oil
Açıklama: GabonGabon GSWF Sovereign Fund of the Gabonese Republic 6999400000000000000♠0.4 1998 Oil
Açıklama: IndonesiaIndonesia GIU Government Investment Unit of Indonesia
(Pusat Investasi Pemerintah (PIP))
6999300000000000000♠0.3 2006 Non-commodity
Açıklama: MauritaniaMauritania NFHR National Fund for Hydrocarbon Reserves 6999300000000000000♠0.3 2006 Oil & Gas
Açıklama: AustraliaAustralia
   Açıklama: Western AustraliaWestern Australia
WAFF Western Australian Future Fund 6999300000000000000♠0.3 2012 Minerals
Açıklama: MongoliaMongolia FSF Fiscal Stability Fund 6999300000000000000♠0.3 2011 Mining
Açıklama: Equatorial GuineaEquatorial Guinea FFG Fund for Future Generations 6998800000000000000♠0.08 2002 Oil
Açıklama: Papua New GuineaPapua New Guinea PNGSWF Papua New Guinea Sovereign Wealth Fund X 2011 Gas
Açıklama: TurkmenistanTurkmenistan TSF Turkmenistan Stabilization Fund X 2008 Oil & Gas
Açıklama: United StatesUnited States of America
   Açıklama: West VirginiaWest Virginia
WVFF West Virginia Future Fund X 2014 Oil & Gas
Açıklama: MexicoMexico FMP Fondo Mexicano del Petroleo para la Estabilizacion y el Desarrollo X 2014 Oil & Gas


 


 

Türkiye varlık fonu, bir takım varlıkların aktarılması ile meydana getirilmiş bir fondur ve amacı da dünyadaki diğer benzerleri ile aynıdır. Sayın Tevfik Güngör’ün deyişiyle  bu fon farklı bir fondur.

Böyle bir fona sahip olmak için illa da petrol geliri olması veya bütçe fazlası esastır demek yanlış olabilir.

Kurulan fon, ana sözleşmede belirtilen konularda çalışıp sonuçlar elde edecektir.

Devlet yönetiminin en üst düzeyde fon yönetimini oluşturacağı Türkiye Refah Fonu, parlamento denetimine tabi bir yapıya sahip olacaktır. 

Ulusal refah fonuna sahip olmanın Türk ekonomisinin yapısal sorunlarını aşmanın yanı sıra dış politikanın önemli bir enstrümanı olarak Türkiye'nin uluslararası arenada daha fazla söz sahibi olmasına da katkı sağlayacağı düşünülmektedir. 


 

Dünyadan varlık fonu örneklerini bir başka tablo ile gösterelim:

Ülke Fon Milyar $ Kuruluş Kaynağı
Norveç Government Pension Fund-Global (Devlet Emeklilik Fonu) 847,6 1990 Petrol
Çin Investment Corporation (Yatırım Şirketi) 813,8 2007 Emtia dışı
BAE-Abu Dabi Investment Authority (Yatırım Otoritesi) 792 1976 Petrol
Suudi Arabistan SAMA Foreign Holdings (Dış Varlıklar) 598,4 - Petrol
Kuveyt Investment Authority (Yatırım Otoritesi) 592 1953 Petrol
Hong Kong Monetary Authority (Merkez Bankası) 442,4 1993 Emtia dışı
Singapur Investment Corporation (Yatırım Şirketi) 344 1981 Emtia dışı
Katar Investment Authority (Yatırım Otoritesi) 256 2005 Petrol-Gaz
Güney Kore Investment Corporation (Yatırım Şirketi) 91,8 2005 Emtia dışı
Kazakistan Samruk-Kazyna (Ulusal Refah Fonu) 85,1 2008 Emtia dışı
Kazakistan National Fund (Ulusal Fon) 77 2000 Petrol
Rusya National Welfare Fund (Ulusal Refah Fonu) 73,5 2008 Petrol
Libya Investment Authority (Yatırım Otoritesi) 66 2006 Petrol
İran National Development Fund (Ulusal Kalkınma Fonu) 62 2011 Petrol-Gaz
Brunei Investment Agency (Yatırım Ajansı) 40 1983 Petrol
Azerbaycan State Oil Fund 37,3 1999 Petrol
Doğu Timor Timor-Leste Petroleum Fund (Petrol Fonu) 16,9 2005 Petrol-Gaz
Şili Social and Economic Stabilization Fund  (Sosyal ve Ekonomik İstikrar Fonu) 7,9 2006 Bakır
Botswana Pula Fund 5,7 1994 Elmas-

Mineral

Irak Development Fund (Kalkınma Fonu) 0,9 2003 Petrol
Filistin Investment Fund (Yatırım Fonu) 0,8 2003 Petrol
Kiribati Revenue Equalization Reserve Fund  (Gelir Dengeleme Rezerv Fonu) 0,6 1956 Fosfat
Moğolistan Fiscal Stability Fund (Mali İstikrar Fonu) 0,3 2011 Mineral


 

Burada gördüğümüz fonlar 0,6 milyon dolardan 847,6 milyar dolara kadar uzanan bir yelpazededir. Uygun kaynaklı Türkiye Varlık fonu da bu fonlar arasında yerini alacaktır. Moğolistanın, vietnamın ve benzeri ülkelerin de varlık fonları bulunmaktadır.


 

Gelelim Türkiye varlık fonu ve bu fonla ilgili bilgi ve açıklamalara:


 

TÜRKİYE VARLIK FONU VE ESASLARI İSE AŞAĞIDAKİ GİBİDİR.

Türkiye varlık fonu yönetimi A.Ş. kurulması 6741 sayılı kanunla 26.08.2016 tarih ve 28913 sayılı resmi gazetede yayımlanarak kurulmuş, 2017 Şubat ayı içinde bazı varlıklar bu fona devredilmiş, yönetim kurulu oluşturulmuş ve birdenbire basın ve sosyal medyada sanki kıyametler kopmuştur.

Varlık fonu A.Ş. ana sözleşmesinden alınan bazı maddelere göre:

Amacı:

Şirket; stratejik yatırım planında belirtilen hedefler ile likidite, yatırım, risk ve getiri tercihlerini dikkate alarak

a) Yerli ve yabancı şirketlerin paylarının, Türkiye’de ve yurt dışında kurulan ihraççılara ait payların ve borçlanma araçlarının, kıymetli madenler ve emtiaya dayalı olarak ihraç edilen sermaye piyasası araçlarının, fon katılma paylarının, türev araçlarının, kira sertifikalarının, gayrimenkul sertifikalarının, özel tasarlanmış yabancı yatırım araçlarının ve diğer araçların alım satımını,

b) Her türlü para piyasası işlemlerini,

c) Gayrimenkul ve gayrimenkule dayalı haklar ile her türlü gayri maddi hakların değerlendirilmesini,

ç) Her türlü proje geliştirme, projeye dayalı kaynak yaratma, dış proje kredisi sağlama ve diğer yöntemlerle kaynak temini işlemlerini,

d) Her türlü ticari ve finansal faaliyetleri,

ulusal ve uluslararası birincil ve ikincil piyasalarda gerçekleştirilir. Şirket tarafından, ulusal yatırımlar ile uluslararası alanlarda diğer devletler ve/veya yabancı şirketlerce yapılacak yatırımlara iştirak edilebilir.

Bu eş ve işlemlerin yapılabilmesi için gerekli teşkilatlanma ve organizasyon yapılacaktır.


 

Sermayesi:

Şirketin 50.000.000 (elli milyon) Türk lirası olan kuruluş sermayesi Özelleştirme Fonundan karşılanır. Tamamı ödenmiş olan bu sermayeyi temsil eden paylar Özelleştirme İdaresi Başkanlığına aittir.  Şirketin hisse senetleri nama yazılıdır.


 

Yönetim Kurulu üyeleri ile ilgili düzenleme :

Şirketin yönetim kurulu üyeleri hakkında da  aşağıdaki gibi ciddi bir yasal düzenleme yapılmıştır.

 En az beş kişiden oluşan yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile genel müdür Başbakan tarafından atanır. Yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile genel müdürün ekonomi, finans, hukuk, maliye ve bankacılık alanlarından en az birinde beş yıldan az olmamak üzere tecrübe sahibi olmaları aranır.


 

Türkiye Varlık Fonu yapısı, planlaması konusunda yasal düzenleme:

(1) Şirketin yapısına ve işleyişine ilişkin usul ve esaslar Bakanlar Kurulu tarafından belirlenir. Şirket tarafından hazırlanan Türkiye Varlık Fonu İçtüzüğünün ticaret siciline tescili ile Türkiye Varlık Fonu kurulur. Ayrıca gerek görülmesi hâlinde Türkiye Varlık Fonuna bağlı alt fonlar kurulabilir.

(2) Şirket ve bağlı şirketleri ile Türkiye Varlık Fonu ve Türkiye Varlık Fonu bünyesinde kurulacak alt fonları kapsayan üç yıllık stratejik yatırım planı yönetim kurulu tarafından hazırlanır ve Bakanlar Kurulunun onayı ile yürürlüğe girer.

(3) Bu fonların kuruluşu, yapısı, işleyişi, yönetimi ve yapacağı işlemler Türkiye Varlık Fonu İçtüzüğü ile Şirket esas sözleşmesi hükümleri dâhilinde belirlenir.


 

Türkiye Varlık Fonunun kaynakları ve finansman sağlanması

 Türkiye Varlık Fonunun kaynakları;

a) Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından; özelleştirme kapsam ve programında bulunan ve Türkiye Varlık Fonuna devrine karar verilen kuruluş ve varlıklar ile Özelleştirme Fonundan Türkiye Varlık Fonuna aktarılmasına karar verilen nakit fazlasından,

b) Kamu kurum ve kuruluşlarının tasarrufu altında bulunan ihtiyaç fazlası gelir, kaynak ve varlıklardan; Bakanlar Kurulu tarafından Türkiye Varlık Fonuna aktarılmasına veya Şirket tarafından yönetilmesine karar verilenlerden,

c) Türkiye Varlık Fonu tarafından yurtiçi ve yurtdışı sermaye ve para piyasalarından ilgili mevzuat kapsamında yer alan izin ve onaylar aranmaksızın sağlanan finansman ve kaynaklardan,

ç) Para ve sermaye piyasaları dışında diğer yöntemlerle sağlanan finansman ve kaynaklardan,

oluşur.


 

Denetim

 Şirketin denetimi 3 aşamalıdır ve aşağıdaki gibidir.

a. Bağımsız Denetim

 Şirket, Şirket tarafından kurulacak diğer şirketler, Türkiye Varlık Fonu ve Türkiye Varlık Fonu bünyesinde kurulacak alt fonlar bağımsız denetime tabidir. Şirket, 6362 sayılı Kanun kapsamında kurumsal yönetim düzenlemelerine uyar.

b. Merkezi denetim elemanları tarafından bağımsız denetim:

 Şirket, Şirket tarafından kurulacak diğer şirketler, Türkiye Varlık Fonu ve Türkiye Varlık Fonu bünyesinde kurulacak alt fonların bağımsız denetimden geçmiş yıllık mali tabloları ile faaliyetleri, Başbakan tarafından görevlendirilecek sermaye piyasaları, finans, ekonomi, maliye, bankacılık, kalkınma alanlarında uzman en az üç merkezi denetim elemanı tarafından bağımsız denetim standartları çerçevesinde denetlenir. Denetim sonucunda hazırlanacak rapor her yıl haziran ayı sonuna kadar Bakanlar Kuruluna sunulur.

c. TBMM plan ve bütçe komisyonu denetimi:

 Şirket, Şirket tarafından kurulacak diğer şirketler, Türkiye Varlık Fonu ve Türkiye Varlık Fonu bünyesinde kurulacak alt fonların bir önceki yıla ait mali tabloları ile faaliyetleri, her yıl ekim ayında Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu tarafından, birinci ve ikinci fıkralar kapsamında hazırlanan ve Başbakanlık tarafından gönderilen denetim raporları üzerinden görüşülerek denetlenir.

Şirketin kuruluşu ve işleyişi konusunda gelir ve kurumlar vergisi, damga vergisi, kdv, kaynak kullanımı destekleme fonu ve benzer konularda Muafiyet ve istisnalar getirilmiştir.

Türkiye varlık fonu şirketi, dünyadaki benzerleri ile bazı farklılıklar göstermekte ise de yapılan düzenlemeler çerçevesinde verimli sonuçlar elde edileceği kanaatindeyim.

08.02.2017

Kaynak: www.MuhasebeTR.com
(Bu makale kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak gösterilse dahi, makale aktif link verilerek yayınlanabilir. Kaynak göstermeden ve aktif link vermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)

>> Duyurulardan haberdar olmak için E-Posta Listemize kayıt olun.

>> Uygulamalı Enflasyon Muhasebesi (171 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> SGK Teşvikleri (150 Sayfa) Ücretsiz E-Kitap: hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Apple Store 'dan hemen indir.

>> MuhasebeTR mobil uygulamasını Google Play 'den hemen indir.


GÜNDEM