Ahmet GÜNDÜZ
Yeminli Mali Müşavir
Marka & Patent Vekili
ahmet-gunduz@ttmail.com
YENİ ÇEK KANUNUNA DİKKAT ÇEK KULLANSAK MI? KULLANMASAK
MI? ÇEKİNİZİN RENGİ NE? LACİVERT Mİ? SARI MI? KIRMIZI
MI?
Tarih:
05.02.2010
YENİ
ÇEK KANUNU
-
5941 Sayılı Çek Kanunu 20.12.2009
Tarihli 27438 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak
yürürlülüğe girmiştir.
-
Ayrıca T.C. Merkez Bankası 2010/2
Sayılı Tebliğini de 20.01.2010 tarih, 27468 Sayılı Resmi
gazetede yayımlamıştır.
ÇEK
KANUNUNUN AMACI:
-
Kanun, Çekin güvenilir bir ödeme
aracı olmasını temin etmek ve ekonomik işleyiş ile
topluma ve kamu düzenini temin etmek amacıyla
çıkarılmıştır.
-
Ayrıca Karşılıksız Çek
Düzenleyenlerin Dünya Ekonomik Krizi Nedeniyle
etkilendikleri ve Keşide ettikleri çeklerini
ödeyememeleri nedeniyle, çek hamili ve keşidecisi ve
yasal sorumluluklarının yeniden düzenlenmesi amacı ile
çıkarılmıştır.
-
Kanun, Çekin güvenilir bir ödeme
aracı olmasını temin etmek ve ekonomik işleyiş ile
topluma ve kamu düzenini temin etmek amacıyla
çıkarılmıştır.
-
Ayrıca Karşılıksız Çek
Düzenleyenlerin Dünya Ekonomik Krizi Nedeniyle
etkilendikleri ve Keşide ettikleri çeklerini
ödeyememeleri nedeniyle, çek hamili ve keşidecisi ve
yasal sorumluluklarının yeniden düzenlenmesi amacı ile
çıkarılmıştır.
ÇEK
HESABININ AÇILIŞI - 1
-
Kanun, Çek hesabının açılabilmesi
için;
-
1) İlgilinin, vekilin veya yasal
temsilcinin imzası zorunludur,
-
2) Çek Hesabının açılabilmesi
için, Çek defteri isteyen kişinin HER DEFASINDA yazılı
beyanı, Tacir veya Esnaf olup-olmadığının
belgelenmelidir,
-
3) Kendisi hakkında ÇEK DÜZENLEME
ve ÇEK HESABI AÇMA YASAĞI bulunup bulunmadığını BANKAYA
YAZILI beyanda bulunacaktır. Tüzel Kişiler için, imza
yetkilisi olanlar içinde BANKAYA YAZILI BEYAN
verilecektir.
-
4) Çek Defterlerini BANKALAR
kendileri BASTIRACAKLARDIR.
-
5) Çek Defterlerinin basım şekli,
T.C. Merkez Bankası yayınladığı 20 OCAK 2010 Tarih,
27468 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2010/2 Sayılı
Tebliğ ile belirlemiştir.
-
6) Çekler; TACİRLERE =
LACİVERT, TACİR
OLMAYANLARA=SARI, HAMİLİNE ÇEKLER =
KIRMIZI renkte basılacaktır. Böylelikle Tacir olanlar
ile olmayanlar ve Hamiline çekler ayırt edilmiş
olacaktır.
ÇEKLERİN TAŞIMASI GEREKEN HUSUSLAR – 1
-
Çek Hesabının Numarası,
-
Çek Hesabının Banka Şubesinin
Adını,
-
Çek Hesabının Sahibinin Adı
Soyadı, Tüzel Kişinin Adı,
-
Gerçek Veya Tüzel Kişinin Vergi
Numarasını,
-
Tüzel Kişilerde Çek düzenleyen
kişinin Adı, Soyadı açık şekilde yazılmak zorundadır.
-
Türk Ticaret Kanununda yer alan
unsurları taşıması kaydıyla Çekin Taşıması gereken
unsurların eksikliği Çekin GEÇERLİLİĞİNİ
etkilemeyecektir.
ÇEKLERİN HESABININ KAPATILMASI
-
Çek Hesabı, Ancak sahibinin, yasal
temsilcisinin yazılı talebi ile kapatılır. Ya da Mevduat
veya Katılım Fonu zaman aşımı süresinin dolması üzerine
kapatılır.
-
Çek Hesabının kapatılmasından
sonra, üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre
kanuni ibraz süresi içerisinde ibraz edilen çekler
KARŞILIKSIZ ÇEK olarak işlem görecektir.
ÇEKLERİN İBRAZI VE ÖDENMESİ
-
Çekler Muhatap Bankanın her hangi
bir Şubesine ibraz edildiğinde, HAMİLİN VERGİ KİMLİK
NUMARASI tespit edildikten sonra, Karşılığı sorulduktan
sonra ÖDENİR.
ÇEKLERİN KARŞILIKSIZ ÇIKMASI
-
Çeklerin “KARŞILIKSIZDIR” İşlemi,
Muhatap Bankanın kanunen ödemekle yükümlü olduğu tutarın
dışında çek bedellerinin karşılanmayan kısmı ile sınırlı
olarak yapılır.
-
Çeklerin Karşılığının hiç bulunmaması halinde;
-
1) Çek Bedeli 600 TL ve üzerinde
ise, 600 TL’sini,
-
2) Çek Bedeli 600 TL altında ise,
Çek Bedelini,
- Çek
Karşılığının kısmen bulunması halinde;
-
1) Çek Bedeli 600 TL veya altında
ise, Çek bedelini aşmamak koşuluyla, Kısmi karşılığı
tamamlayacak bir miktarı,
-
Çek Bedeli 600 TL üzerinde ise,
çek bedelini aşmamak kaydıyla kısmi karşılığa ilaveten
600 TL banka tarafından ödenir.
-
Karşılıksız çıkan çeklerle ilgili
Banka ve HAMİL tarafından izlenecek yollar;
-
1) Hamilin talebi üzerine, arka
yüzüne Bankaya İbraz Tarihini, Hesap Durumunu, Bankanın
Yükümlülüğü çerçevesinde Ödenen Tutarı, İbraz edenin
Adı-Soyadını, Tüzel Kişi Adına Tahsil
Edilip-Edilmediğini yazılarak Banka Yetkilisi tarafından
imzalanır.
-
Çek Hamilinin İmzalamaktan
Kaçınması halinde Karşılıksız işlemi yapılmaz,
-
Bankanın Kısmi ödeme yükümlülüğünü
hamil kabul etmez ise, ya da çek hesabında hiç karşılık
bulunmaz ise, Çek Hamili tarafından Bankanın yükümlülüğü
kadar kısmın ödenmesi kabul edilir ise, Yukarıdaki
şekilde “KARŞILIKSIZ İŞLEMİ” yapılır.
-
Muhatap Bankanın yasal yükümlü
olduğu tutar dahil kısmi ödenmesi halinde, Çekin ön ve
Arka yüzünün onaylı fotokopisi ÜCRETSİZ olarak HAMİLE
verilir. Çek hamili, bu fotokopiyi borçlularına veya
kambiyo senetleri gibi takip edeceği gibi,
-
Çek Hamilinin İmzalamaktan
Kaçınması halinde Karşılıksız işlemi yapılmaz,
BANKANIN SORUMLULUĞU
-
Muhatap Banka, ibraz eden
düzenleyici dışındaki hamile, süresinde ibraz edilen her
çek yaprağı için;
A)
Karşılığı hiç bulunmaması halinde;
-
Çek bedeli 600 TL ve Üzerinde ise
600 TL,
-
Çek bedeli 600 TL altında ise, çek
bedelini,
B)
Karşılığının Kısmen bulunması halinde;
-
Çek bedeli 600 TL veya altında
ise, çek bedelini aşmamak kaydıyla Kısmi karşılığı 600
TL tamamlayacak tutarı,
-
Çek Bedeli 600 TL üzerinde ise çek
bedelini aşmamak kaydıyla, Kısmi karşılığa ilaveten 600
TL.sını ödemekle yükümlüdür.
ÇEK
SAHİBİNE İLİŞKİN YASAKLAMA VE YASAĞI KALDIRMA
KARARLARININ BİLDİRİMİ:
-
Çek Kanunun 5 ve 6 ncı maddeleri
kapsamında verilen çek düzenleme ile çek hesabı açma
yasağı ile Yasağın Kaldırılmasına ait kararlara ilişkin
bilgiler, Güvenli Elektronik İmza ile UYAP aracılığı ile
T.C. Merkez Bankası İdare Merkezine Elektronik ortamda
HAFTALIK olarak gönderilir.
-
Bu bildirimlerde, Kararın Türü,
Mahkeme Adı, Karar Tarihi, Karar Numarası, Kararın
Kesinleşme Tarihi, Dosya Numarası, Yasaklama Süresi, Çek
Yasaklısı (Gerçek Kişi ise TC.Kimlik No, Adı Soyadı,
Baba Adı, Anne Adı, Doğum Yeri, Doğum Tarihi, Nüfusa
Kayıtlı Olduğu Yer, İl İlçe, bilgileri, Tüzel Kişi ise;
Vergi Numarası, ünvanı) bilgileri yer alır.
DÖVİZ ÇEKLERİ :
-
Döviz Çeklerine de Türk Lirası
Çeklerine uygulanan esaslar UYGULANIR.
MAHKEME KARARLARININ BİLDİRİMİ
-
Mahkemelerce verilmiş çek
düzenleme ve çek hesabı açmaya ilişkin yasaklama VE
Ortadan Kaldırma kararları kesinleşme tarihi 31 MAYIS
2010 tarihine kadar olanlara ilişkin Eski 3167 Sayılı
Kanun uyarınca 2003/1 Sayılı Tebliğ esaslarına göre T.C.
Merkez Bankasına Bildirilmeye devam edilir.
ESKİ
ÇEK DEFTERLERİNİN KULLANIMI :
-
Bankalar 01 TEMMUZ 2010 tarihine
kadar müşterilerine YENİ ÇEK DEFTERLERİNİ verir ve
ellerindeki ESKİ ÇEK DEFTERLERİNİ imha ederler.
-
Bankaların müşterilerine
verdikleri eski çek defterleriyle ilgili 3167 Sayılı Çek
Kanunu hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.
-
31.12.2011 tarihine kadar üzerinde
yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için
MUHATAP BANKAYA ibrazı geçersizdir.
-
Bankalar 01 TEMMUZ 2010 tarihine
kadar müşterilerine YENİ ÇEK DEFTERLERİNİ verir ve
ellerindeki ESKİ ÇEK DEFTERLERİNİ imha ederler.
-
Bankaların müşterilerine
verdikleri eski çek defterleriyle ilgili 3167 Sayılı Çek
Kanunu hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.
-
31.12.2011 tarihine kadar üzerinde
yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için
MUHATAP BANKAYA ibrazı geçersizdir.
-
Bu Kanunun 5. Maddesinin 8.nci
fıkrasına göre yapılacak bildirimler, 01 TEMMUZ 2010
tarihine kadar yazılı ortamda yapılabilir.
-
Bu Kanunla kaldırılan TAKAS
ODALARI MERKEZİ, Kanunun 8 nci maddesindeki tüzel
kişiliğe haiz sistem kuruluncaya kadar faaliyetine devam
eder. Yeni Kurulacak tüzel kişiliğe herhangi bir işleme
gerek kalmaksızın devrolunur. Devir her türlü Vergi,
Resim, Harçtan Muaftır.
01.11.2009 TARİHİ İTİBARİ İLE KARŞILIKSIZ ÇIKAN
ÇEKLER-1:
-
1.11.2009 tarihi itibari ile
KARŞILIKSIZ ÇIKAN, Haklarında soruşturma veya
kovuşturma yapılmış veya Mahkumiyet Kararı verilmiş
bulunan kişilerin;
-
Şikayetçi ile birlikte miktarı
belli vadelerde ödenmesi hususunda ANLAŞMAYA VARMALARIRI
halinde, Anlaşmanın bir nüshasını şikayetçi veya yasal
temsilcisi tarafından Cumhuriyet Başsavcılığı’na veya
Mahkemeye verilmesi halinde, Anlaşmada öngörülen SÜRE
kadar soruşturma ve kovuşturmanın durmasına, hükmün
infazının ertelenmesine veya durdurulmasına karar
verilir. ANLAŞMAYA VARILMIŞ olması, şikayetin geri
alınması sonucunu doğurmaz.
-
Yeni Çek Kanununun 6. maddesine
göre, ödenmesi gereken tutarı belli vadelerde
ödeyeceğinin taahhüt etmesi ve taahhütnameyi kendisi
veya yasal temsilcisi tarafından Cumhuriyet
Başsavcılığı’na veya Mahkemeye verilmesi halinde ANLAŞMA
aranmaksızın, taahhütnamede belirtilen süre kadar,
soruşturma veya kovuşturma veya infazın ertelenmesine
karar verilir. Ancak Ödeme Süresi Taahhütnamenin
yapıldığı tarihten itibaren 2 yılı geçemez. Birinci Yıl
taksiti Borcun 1/3’ünden az olamaz. Taahhütnamenin bir
örneği ALACAKLIYA gönderilir.
-
ANLAŞMA veya TAAHHÜTNAME
01.04.2010 tarihine kadar düzenlenmiş ve mercilere
verilmiş olması şarttır. Taahhütname veren borçlu
sonradan anlaşma sağlar ise, Anlaşma Verilmenin
hükümlerinden yararlanır.
-
Soruşturma veya Kovuşturmanın
durması halinde dava zamanaşımı; hükmün infazının
ertelenmesi veya durdurlması halinde ise ceza zamanaşımı
işlemez.
-
ANLAŞMA gereği gibi ifa edilmiş
veya ödenmesi gereken miktar ödenmiş olması halinde,
davanın düşmesi veya hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan
kalkmasına karar verilir.
-
Şikayetçinin başvuru üzerine,
Anlaşma veya taahhüde uyulmadığının tespiti halinde,
soruşturmaya, kovuşturmaya veya infaza devam edilir.
CEZAİ SORUMLULUKLAR - 1
-
Düzenleme tarihine göre ibraz
süresi içerisinde, çekle ilgili olarak “KARŞILIKSIZDIR”
işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında,
hamilin şikayeti üzerine, her çekle ilgili olarak 1.500
güne kadar Adli Para Cezasına hükmolunur. Ancak
hükmedilen ceza Çek bedelinin Karşılıksız kalan
bedelinden AZ OLAMAZ.
-
Mahkeme, Çek düzenleme, çek hesabı
açma yasağına, bu yasak olması halinde devamına,
hükmeder.
-
Bu davalar, çekin tahsil için
bankaya ibraz edildiği veya çek hesabının açıldığı banka
şubesinin bulunduğu veya hesap sahibinin veya
şikayetçinin yerleşim yeri mahkemelerinde görülür.
-
Çek Karşılığını Bankada
bulundurmakla yükümlü olan kişi Çek Hesabı Sahibidir.
Çek Hesabı sahibi Tüzel kişi olması halinde, bu tüzel
kişinin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim
organının üyesi, böyle bir belirleme yok ise, Yönetim
Organını oluşturan gerçek kişi veya kişiler, çek
karşılığını ilgili banka hesabında bulundurmakla
sorumludurlar.
-
Çek Hesabı Gerçek kişi ise, kendi
adına çek düzenlemek üzere başkasını temsilci veya vekil
tayin edemezler. Gerçek kişinin temsilci veya vekili
olarak çek düzenlenmesi halinde, bu çekten dolayı hukuki
ve cezai sorumluluk çek sahibine aittir.
-
Karşılıksız çek düzenleyen adını,
karşılıksız çek düzenlenen ve ileri tarihli çek üzerinde
yazılı tarihe göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında,
karşılığını ilgili banka hesabında bulundurmayan gerçek
veya tüzel kişi hakkında soruşturma evresinde,
Cumhuriyet savcılığının talebi üzerine Sulh Ceza Hakimi
tarafından kovuşturma evresinde re’sen mahkeme
tarafından her bir çekle ilgili ÇEK DÜZENLEME ve ÇEK
HESABI AÇMA YASAĞI kararı verilir.
-
Çek Düzenleme ve Çek Hesabı Açma
Yasağı ÇEK HESABI açarken bildirdiği ADRESE yapılır.
Adresin yanlış bildirilmesi veya terk edilmesi halinde
tebligat yapılmış sayılır.
-
Hakkında Çek Düzenleme ve Çek
Hesabı Açma Yasağı kararı verilmiş kişi, elindeki bütün
çek yapraklarını BANKAYA İADE etmekle yükümlüdür. Bu
kişi adına yeni çek hesabı AÇILAMAZ.
-
Hakkında Çek YASAĞI verilmiş olan
kişi, kendine tebliğ tarihinden itibaren 10 gün
içerisinde, düzenlediği henüz tahsil edilmemiş çekleri;
düzenlenme tarihi, miktarı varsa Lehtarı da göstermek
suretiyle, muhatap Bankaya Liste Halinde Verecektir.
VADELİ ÇEKLERDE REESKONT VE KARŞILIK AYRILMASI :
-
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın
2009/3 Vadeli Çeklerde Reeskont Uygulaması-1 Sayılı
Sirküleri ile de açıklandığı üzere, Çeklerde Vade kabul
edilmemiştir. Bu nedenle 5941 Sayılı Kanun çerçevesinde
Çeklerin 31.12.2011 tarihine kadar üzerlerinde yazılan
tarihten önce ödenmesi mümkün olmadığı konusunda bir
yasal düzenleme yapılmıştır. Ancak bu düzenleme bile
Çekin bir ödeme Aracı olduğu özelliğini değiştirmemekte
olup, Bu kapsamda bulunan henüz vadesi gelmemiş çekler
için REESKONT ayrılması mümkün değildir.
-
Ancak Vadesi geçmiş,
“Karşılıksızdır” işlemi yapılmış çekler için, 5941
Sayılı Kanun Kapsamında da Anlaşma veya Taahhütname
alınamamış çekler için KARŞILIK AYIRMAK mümkündür. Bunun
haricinde her hangi bir işlem yapılması mümkün değildir.
Çek
Kanununa ilişkin Resmi Gazeteyi aşağıdaki linkten
ulaşabilirsiniz.
http://rega.basbakanlik.gov.tr/eskiler/2009/12/20091220-6.htm
Çeklere ilişkin Usul ve
Esaslara ilişkin T.C.Merkez Bankası Tebliği aşağıdaki
linkten ulaşabilirsiniz...
http://rega.basbakanlik.gov.tr/eskiler/2010/01/20100120-11.htm
TEŞEKKÜR EDERİM.
Kaynak:
www.MuhasebeTR.com
(Bu makale yazılı veya
elektronik ortamda kaynak
göstermeden yayınlanamaz.
Kaynak göstermeden yayınlayanlar hakkında yasal
işlem yapılacaktır.)
Sosyal Güvenlik Müşaviri Ahmet Ağar
