ANKARA - Yeni sosyal güvenlik sisteminde sigortalıya sosyal ödeme, yardım değil hak olarak görülüyor. Bu anlayış, Sosyal Güvenlik ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun terminolojisine de yansıdı. Mevcut yasalarda 'emzirme', 'evlenme yardımı' gibi ödemeler, yeni sistemde 'emzirme ödeneği', 'evlenme ödeneği' olarak adlandırıldı.
Emzirme ödeneği sevindirecek: Halen sadece SSK'de bir defalık 50 YTL olan emzirme yardımı yeni sistemde anlamlı hale gelecek. Türkiye'de bebek ölümlerini azaltması beklenen uygulama kapsamında, sigortalı kadına veya sigortalı olmayan karısının doğum yapması nedeniyle sigortalı erkeğe, çocuğun yaşaması şartıyla doğumdan sonra altı ay süresince emzirme yardımı yapılacak.
Bu yardımın aylık tutarı, doğum tarihindeki asgari ücretin üçte biri oranında olacak. Bu da mevcut asgari ücretten ayda 177 YTL'den, altı ayda 1062 YTL anlamına geliyor. İşten atılan veya istifa eden işçi-memurla, faaliyetini bitiren esnafın, bu tarihten sonraki 300 gün içinde çocuğu olursa, doğum tarihinden önceki 15 ay içinde en az üç ay prim ödenmiş olması koşuluyla emzirme ödeneği alınabilecek.
Erkek çocuğa evlenme ödeneği: Mevcut sistemde dul, yetim aylığı alan anne ve kızlara evlenmeleri durumunda Sosyal Sigortalar Kurumu'nda (SSK) 24 aylık, Emekli Sandığı'nda ise 12 aylık tutarında toplu ödeme yapılıyor. Yeni sistemde bu süre 12 aya indirilecek. Ancak, anne ve kız çocukların yanı sıra erkek çocuklar da evlenme yardımı almaya başlayacak. Yardım alıp evlenen kişi bir yıl içerisinde boşanırsa, bir yıllık süre doluncaya kadar kendisine yeniden aylık bağlanamayacak.
Cenaze ödeneği artıyor: İş kazası, meslek hastalığı sonucu veya en az 360 gün prim yatırmışken ölen sigortalılarının hak sahiplerine, asgari ücretin üç katı tutarında cenaze ödeneği ödenecek. Bu tutar şu an itibarıyla 1593 YTL'yi buluyor. Ödeme sırasıyla sigortalının eş, çocuk ve ana babasına, onlar da yoksa kardeşlerine yapılacak.
Cenaze yardımının yakınlarına ödenememesi ve sigortalının cenazesinin gerçek veya tüzelkişilerce kaldırılması durumunda, 1593 YTL'yi geçmemek üzere belgelere dayanan masraflar, masrafı yapan gerçek veya tüzelkişiye ödenecek.
Esnafa geçici iş göremezlik ödeneği: Yeni sistemde, esnaf da hastalanması halinde geçici iş göremezlik ödeneği alacak. Ödenek, yatarak tedavi süresi veya sonrası istirahat raporu dönemini kapsayacak. Bu haktan yararlanabilmek için bu kişilerin prim borcunun olmaması gerekecek.
 

Büyütmek için tıklayınız

Telif ücretlerinden prim kesintisi gündemde
Yeni Sosyal Güvenlik ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, prim ödemesine konu edilecek kazancın kapsamını genişletiyor. Bu düzenlemeye göre, sigortalıların ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay için yapılan ödemeler ile ayni yardımların asgari ücretin yüzde 30'unu aşan kısmının brüt toplamı üzerinden prim alınacak. Söz konusu tutardan sadece, özel sağlık sigortaları ile yla bireysel emeklilik sigortalarına yapılan ödemelerin, asgari ücretin yüzde 30'una kadar olan bölümü prim matrahından düşülebilecek.
 

İstisna dikkate alınmayacak
Yeni düzenlemeyle döner sermayelerden elde edilen gelirlerin en yüksek devlet memuru aylığının iki katına kadarlık bölümü de prim kesintisine tabi tutulacak. Bunların yanı sıra her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime esas kazanca tabi tutulacak. Başka kanunlarda prim kesintisine tabi tutulmayacağına ilişkin tanınmış muafiyet ve istisnalar dikkate alınmayacak.
Dolayısıyla, yasa yürürlüğe girdiğinde gazeteciler başta olmak üzere sanatçı ve yazarlara ödenen telif kazançlarından da yüzde 32.5 oranında prim kesintisi yapılmış olacak.
 

Niçin değiştirildi, bundan sonra neler olabilir?
Yeni Sosyal Güvenlik sisteminin hazırlıklarını yakından izleyen Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Yusuf Alper sistemde köklü değişiklik içeren düzenlemeler yapıldığını söyledi.
Alper'in yaptığı değerledirmeler şöyle: "Öncelikle, iki kanunla sosyal güvenlik sisteminde, 'reform', 'yeniden yapılanma' 'kapsamlı değişiklik' veya 'yeni dönem' ifadelerinden hangisi kullanılırsa kullanılsın, hepsini haklı çıkaracak köklü değişiklik yapıldığı, herkesi ilgilendiren dönemin başladığı kabul edilmeli.
Bağımsız çalışan sistem dışına: Yeni kanun, terminoloji, işleyiş esasları, külfet-nimet ilişkileri bakımından SSK'yı esas almış, Emekli Sandığı ve Bağ-Kur'lu ise, farklılıkları dikkate alınarak, sistemde düzenlenmeye çalışılmıştır. Ancak, bu bütünleştirme çabası zaman içinde bağımsız çalışanların sistem dışında kalmalarına, hatta ikinci sınıf sigortalı olmalarına yol açacak hükümler içeriyor.
Sistemin riski, memur ayrıcalığı: Sistem gelecekte başarısız olursa öncelikli sebeplerden biri, memurun farklı-özel düzenlemelerle sisteme alınması olacak. Bu tercih, memurların haklarını koruma ve çalışma statülerinin farklılığını sisteme aktarma gerekçeleriyle açıklansa da, zaman içinde işleyişte sıkıntı yaratacak.
GSS en problemli alan: Genel Sağlık Sigortası ile sistemde sağlanan haklar genişletilmiş ve yaygınlaştırılmıştır. Ancak, bu genişleme, başlangıçta sağlık hizmetleri talebinde ve sağlık sigortası giderlerinde ciddi artış yaratacak. İkinci problem ise henüz Türkiye'de uygulanmayan 'sevk zinciri' sistemi. Sağlık hizmetleri arzında her problem, sistemi olumsuz etkileyecek.
Kamuda istihdam maliyeti artacak: Yeni sistem, en fazla kamu kesimini etkileyecek, personel istihdamının maliyeti artacak, kamu personel rejimi birçok bakımdan değiştirilecek. Yeni sistemin başarısını bugün olduğu gibi, uygulama belirleyecek.
 

Sorun yanıtlayalım
1986'dan beri kamuda mühendis olarak çalışmaktayım. Mevcut yasaya göre 2006 yılında emekli olabileceğim ve çalışırken aldığım maaşımın yüzde 75'i bana emekli maaşı olarak bağlanacak. 2007'de yürürlüğe girecek yeni yasaya göre her sene bağlanacak olan emekli maaşım yüzde 2.5 oranında azalacak. Eğer dört sene daha çalışırsam emekli maaşı olarak yüzde 65 oranında mı maaş bağlanacak, yoksa emekliliği hak ederek çalışmayı sürdürmüş olduğum için yine yüzde 75 oranında mı bağlanacak? Leman Öztekin (mühendis):
Size ulaşan bilgi kesinlikle yanlış. Tam tersine, dört yıl daha çalışmaya devam ederseniz emekli aylığı bağlanma oranınız yüzde 75'ten 85'e çıkacak. Zira, mevcut sistemde Emekli Sandığı iştirakçilerinin emekliliği hak ettikten sonraki her çalışma yılı için aylıkları yüzde 1 oranında artarken, yeni sistemde yüzde 2.5 oranında artacak.
 

Başkanlara eşitlik geliyor
SSK ve Bağ-Kur'dan emekli belediye başkanlarının Emekli Sandığı'ndan emekli olanlara göre haksız ve adaletsiz olarak çok düşük olan emekli maaşı konusundaki mağduriyeti gideriliyor mu? Ziya Güney (Eski Nilüfer Belediye Başkanı): Geçen yıl çıkarılan Belediye Kanunu ile Emekli Sandığı'na tabi belediye başkanlarına sağlanan 600 bin YTL arasındaki makam tazminatından, seçimle işbaşına gelmiş tüm belediye başkanlarının yararlandırılması konusunda düzenlemeye gidildi. Bu düzenlemeden öncelikle, Emekli Sandığı'ndakiler gibi 25 yıl prim ödeyerek emekli olan Bağ-Kur'lu belediye başkanları yararlanacak ve emsallerinin aldığı tazminatı alacaklar. SSK'lılar ise 25 yılı tamamlayarak emekli olmuşsa hemen, 25 yılı doldurmadan emekli olanlarsa 61 yaşına girdiklerinde bu haktan yararlanacaklar.

Kaynak: Radikal Gazetesi / 29 Nisan 2006

Arkadaşına Gönder

Sayfayı Yazdır