Yabancı ve vatansız dahil
herkes Genel Sağlık Sigortası kapsamında olacak. İşçi ve memurun yüzde 12.5
oranındaki prim kesintisini işveren yatıracak, çiftçininki ise mahsule göre
alınacak...
ANKARA - Yeni sosyal güvenlik sisteminde herkes Genel
Sağlık Sigortası (GSS) kapsamına alınacak. 'Herkes' ibaresinin içine, vatansız
ve sığınmacılar, Türkiye'de oturma izni almış ve başka bir ülke mevzuatı
kapsamında sigortalı olmayan yabancılar da girecek. GSS sisteminin amacı, sağlık
açısından sosyal güvenlik şemsiyesinin dışında bulunan 14 milyon kişiyi de bu
kapsama almak.
Düzenlemeye göre, sigortalılardan GSS için ayrıca, prime esas kazançları
üzerinden yüzde 12.5 oranında prim kesilecek. Ancak, çalışma ilişkisi nedeniyle
işçi, memur, esnaf kategorisine girmediği için emeklilik sigortasına tabi
olmayıp, yoksul kategorisine de girmeyenler sadece GSS primi ödeyecekler.
Bunların ödeyeceği prim, en az, asgari ücretin yüzde 12'si seviyesinde olacak.
Maliyet
2.4 milyar YTL
Hane halkı başına geliri aylık 127 YTL'nin altında olan ailelerin GSS primleri
daha sonra kurulacak Primsiz Ödemeler Genel Müdürlüğü'nce karşılanacak. Hem
sağlık güvencesi kapsamına alınacak kişi sayısındaki artış, hem de sağlık
hizmetine erişimin kolaylaşacak olması nedeniyle GSS sonrası sistemin açığının
en az, gayri safi milli hasılanın (GSMH) yüzde 0.5'i oranında artması
bekleniyor. 2005'te GSMH'nin 486 milyar YTL (361 milyar dolar) olduğu dikkate
alınırsa, GSS'nin ilk etapta sosyal güvenlik açığını 2.4 milyar YTL (1.8 milyar
dolar) artıracağı hesaplanıyor. Sağlık Bakanlığı'nın 'Sağlıkta dönüşüm projesi'
başarıya ulaşmazsa, maliyet ilk etapta en az bir kat daha artacak.
Prim
ödemesi nasıl olacak?
Her aya ait primler, takip eden ayın sonuna kadar ödenmek zorunda. Emekli
olduktan sonra çalışmaya başlayanlar da GSS için kazançlarının yüzde 12.5'i
oranında destek primi verecek. Bunların primleri her ay emekli aylığından
kesilecek. Memurlar ve işçilerin GSS primlerini işverenler maaş ve ücretlerinden
keserek yatıracak. Tarım sigortalılarının prim borçları, sattıkları ürün
bedellerinden kurum tarafından tahsil edilebilecek. Bu şekilde yapılabilecek
tahsilat, ürün bedelinin yüzde 1 ila 3'ü olacak. Ödenmeyen GSS prim
alacaklarına, amme alacağına ilişkin yasa hükümleri uygulanacak.
Bağ-Kur'lu
ve çiftçinin durumu
GSS primi ödemelerini zamanında yapmayan sigortalılar ile bunların bakmakla
yükümlü olduğu kişiler, ödenmemiş primleri ödeninceye kadar sağlık
hizmetlerinden yararlanamayacaklar. Bu durumdan da en çok, kendi primini kendisi
ödeyen ancak memur, işçi olmayan kişiler ile Bağ-Kur'lular ve tarım
sektöründekiler etkilenecek.
18 yaş
altına koşulsuz güvence
18 yaş ve altındaki çocuklara istisna uygulanarak, ebeveynlerinin prim borcu
bulunsa da sağlık hizmetinden yararlandırılacak. Anne veya babası olmayan
çocuklar da 18 yaşına kadar sağlık hizmetinden yararlabilecek.
Ebeveyni üzerinden sağlık hizmeti alan çocuk eğer lise veya dengi okulda ise 20
yaşına kadar, yükseköğrenim görüyorsa 25 yaşına kadar sağlık hizmetinden
yararlanabilecek. Bu yaş hadlerinin üzerindeki çocuklar, GSS açısından bireysel
olarak değerlendirilecek. Kendi çalışmaları nedeniyle gelirleri varsa ve bu
gelir aylık 127 YTL'nin üzerinde ise kazançlarının yüzde 12'si oranında prim
ödeyecek. Eşik değerin altındaki gelir sahibinin primini devlet verecek. 18
yaşından küçüklerin yanı sıra tıbben başkasının bakımına muhtaçlarla acil
haller, iş kazası ve meslek hastalığı, bulaşıcı hastalıklar durumunda da borcun
ödenip ödenmediğine bakılmayacak.
Emeklilik sigortasına tabi kişi veya bakılmakla yükümlü kadın hamile kaldığı
andan doğumdan sonraki sekiz haftaya kadar aynı şekilde sağlık güvencesinden
yararlanacak.
Anahtar TC
kimlik numarası
Çalışma Bakanı Murat Başesgioğlu,TC kimlik numarası'nın sosyal güvenlik numarası
olarak kabul edileceğini ve bütün işlemlerde bu numaranın esas alınacağını
söyledi. Sağlık karnesinin kalkacağını belirten Başesgioğlu, "Yerine
elektromanyetik kart verilecek. Böylece sağlıkta suiistimali önleyeceğiz" dedi
Başesgioğlu şu bilgileri aktardı: Siyasetin önü temizlendi: Türkiye'nin önemli sorunları çözüldükçe
siyasetçilerin performansı da artacak. Sosyal güvenlikteki düzenlemelerle
siyaset sahasındaki önemli bir engeli kaldırdık. Yapısal sorunları masanın
üzerinden kaldırırak siyasetin önünü açıyoruz. Sistemi küreselleşmeye hazırladık: Değişiklikleri katılımcı bir anlayışla
gerçekleştirdik. Gerek Ekonomik Sosyal Konsey'de, gerek Emek Platformu'nda dile
getirilen hususların yüzde 60-65'ini karşıladık. Çıkan yasalarda, sistemin
sürdürülebilirliğini sağlama yönünde sigortalar gördüğüm için memnunum. Sistemi,
30-40 yıl sonra etkisini daha da hissettirecek küreselleşmeye hazırladık. Sıfır açık zor: Sosyal güvenlik sisteminde gelir ve gider arasında tam
denge zor. Sistemde prim karşılığı olmayan ödemeler, yoksul kesime yapılan
destekler, sosyal yardımlar söz konusu. Sıfır açık mümkün değil, devletin
katkısı kaçınılmaz. Ama önemli olan bu katkının bütçe üzerinde baskı
yaratmaması. Sosyal devlet sisteme katkı yapmak zorunda. Kaynaklar borç ödemeye gidiyor: Hazine, sosyal güvenlik sisteminin
açıklarını borçla finanse ediyor. Borç artışı faiz gider ve oranını yükseltiyor.
İstihdam ve yatırıma gidecek kaynak borç ödemesine akıyor. Sistemde sağlık
harcamaları artıyor. Her yıl emekliler arasına 300-350 bin kişi katılıyor. Hedef, GSMH'nin yüzde 1'i kadar açık: Hedef üç yıl içinde sistemin
GSMH'nin yüzde 4.5-5'i oranındaki açığını muhafaza etmek. Sisteme müdahale
edilmemiş olsaydı 2015'te bu yüzde 7 olacakken, düzenlemelerle yüzde 6'da
kalmasını hedefliyoruz. 2015'ten itibaren açığı giderek azaltmayı ve
2039-2040'ta GSMH'nin yüzde 1'ine çekmeyi öngörüyoruz. Üç kurumun birleşmesi: Birleşme kademeli olacak. SSK, Bağ-Kur ve Emekli
Sandığı'nın tabelaları hemen inmeyecek. Personel, çalışmaya devam edecek. Yeni
Sosyal Güvenlik Kurumu'nda birleşme sürecini üç yıl öngördük.
Sorun
yanıtlayalım
Şu an itibarıyla 32 yıl hizmetim var. Bugün emekli olsam l.l50 YTL maaş
alacağım, altı sene daha çalışmayı düşünüyorum. Emekli maaşımda ne kadar bir
azalma olacak? Ahmet Parlak (Memur)
Azalma olmayacak. Mevcut sistemde 25 yıl çalışarak emekliliği hak etmiş
olanların yeni sistemde emekli aylığı azalmayıp artacak. Zira, yeni yasa
kişilerin süresi dolar dolmaz emekli olmasını değil, olabildiğince uzun
çalışarak sosyal güvenlik sistemine prim ödemesini teşvik ediyor.
Bu nedenle 25 yıl prim ödeyerek emekliliği hak etmiş kişilerin yeni sistemde
çalışacakları ilave her yıl için emekli aylıkları, önceki sisteme göre yüzde 1
artacak. Yani, şu an prim kesintisine tabi tutulan aylığınızın yüzde 75'i
seviyesindeki aylık bağlama oranı, yeni sistemde geçireceğiniz her yıl yüzde 1
yerine yüzde 2 artacak. Dolayısıyla yeni sistemde eğer altı yıl daha
çalışırsanız, mevcut sisteme göre emekli aylığınız daha yüksek olacak. Bu yıl 25 yılı doldurdum. Emekliliğimde çalışırken aldığımdan daha az aylık
alacağım için üç-beş yıl daha çalışmayı düşünüyordum. Bu yasaya göre çalışmamın
emekli maaşıma zarar vereceği endişesi oldu. Çalışsam zararım olur mu? Hamza
Caymaz (Öğretmen)
Çalışırsanız zararınız olmaz. Emekli aylığınızı çalışırken aldığınız maaşın
yüzde 90'ı seviyesine çıkarmak için mevcut sistemde 25 yılın üzerine 15 yıl daha
çalışmanız gerekirken, yeni sistemde yedi buçuk yıl ilave çalışmanız yeterli
olacak. Emeklilik hakkımı 1999 yılında elde ettim, halen aktif olarak çalışmaktayım,
9 bin 100 gün prim ödemişliğim var. 2007 Ocak ayından sonra
emekli olmak istesem çıkan yasaya göre benim emekli aylığımda bir düşme söz
konusu olacak mı? Metin Yaman (İşçi)
Emekliliği hak etmiş bir çalışan olarak 2007 yılında emekli olduğunuzda yeni
yasadan olumlu ya da olumsuz olarak hiçbir şekilde etkilenmeyeceksiniz. Ekim ayında 21 yıllık çalışma süremi dolduracağım ama beş-altı yıl daha
çalışmayı düşünmekteyim. Yeni yasaya göre Ocak 2007'den sonra herhangi bir
zamanda emekli olursam 2007'den önce emekli olmama göre emekli aylığımda kaybım
olur mu? Meriç Fırat (Doktor)
Mevcut sisteme göre, memurlara 25 yıllık çalışma karşılığında emekli keseneğine
tabi kazancının yüzde 75'i oranında aylık bağlanıyor. Bu da her yıl için yüzde 3
aylık bağlama oranı anlamına geliyor. Yeni sistemde ise her yıla karşılık aylık
bağlama oranı yüzde 2.5 olacak.
Yeni sistemde geçecek süreler bu oran üzerinden hesaplanacak. Dolayısıyla dört
yıl sonra emekli olduğunuzda emekli aylığınız, normalde almanız gerekenden yüzde
2 daha aşağıda olacak.
Cem Çelik
Ali Özbek
Mustafa Alpaslan, Eda Kaya
Altar Çalışaneller
Ufuk Özdemir
Barış Birbir
Koray Ateş
Ahmet Gündüz
Dursun Ali Yaz
Murat Çelik
Abubekir Taşyürek
Burcu İşgüden
Özkan Cengiz
Neslihan İçten İnce
Hülya Topçu
Süleyman Uyar
Ahmet Fırat, Kemal Tatar
Ahmet KIVANÇ
