Milyonlarca kişiyi etkileyen
yeni Sosyal Güvenlik Yasası'nda en çok sorulan soru 'Benim emekli maaşım ne
kadar olacak?' Yanıt ise her meslek grubu için farklı...
Başlarken
Türkiye'de halen 12 milyon 'aktif' yani çalışan sigortalı, 7 milyon emekli
bulunuyor. 12 milyon kişinin yatırdığı primlerle 72 milyon nüfusa sahip ülkenin
sosyal güvenlik finansmanı sağlanmaya çalışılıyor. Yani, emekli maaşları
ödeniyor ve sağlık hizmetleri karşılanıyor. Söz konusu sağlık hizmeti, TBMM'de
'jet hızıyla' tek çatı altında toplanan SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı kanalıyla
42 milyon kişiye veriliyor. Bunlara 13 milyon yeşil kartlıyı da eklediğinizde
rakam 55 milyona ulaşıyor. Geriye kalan milyonlarca kişinin ise hiçbir sosyal
güvencesi bulunmuyor.
Doğal olarak, 12 milyon aktif sigortalının primi ve 7 milyon pasif sigortalının
(emekli) katkı payı bu gideri karşılamaya yetmiyor. İşte bu noktada da devlet
devreye giriyor. 2005 yılında bu anlamda bütçeden sosyal güvenlik kuruluşlarına
aktarılan toplam kaynak 23 milyar 259 milyon YTL. Bu durum da, IMF'nin gözden
geçirmeler için şart koştuğu 'reform' yapılması gereken noktalardan birini
oluşturuyor. Bu tabloyu alt alta koyan hükümet, yeni sosyal güvenlik sistemiyle
nimet-külfet eşitliği sağlamaya çalıştığını iddia ediyor. Acaba nimet-külfet
dengesi sağlanabildi mi? Kazanılmış haklar korunabildi mi? Kimler üzülecek,
kimler sevinecek? Genç kuşakların işi neden zor? Bunların yanıtını dizi boyunca,
hep birlikte arayacağız.
ANKARA - Hükümetin 'jet hızıyla' görüşerek Meclis'ten geçmesini sağladığı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, işçi, memur, esnaf, emekli
başta olmak üzere işveren ve hatta işsizlerin bile kafasında onlarca soru
yarattı.
Akla gelen ilk sorulardan biri emekli aylığının değişip değişmeyeceği oldu?
İşçi, memur, esnaf ve emekli bu sorulara yanıt bulmak amacıyla başta basın yayın
organları olmak üzere ulaşabildiği her birimi soru yağmuruna tutmaya başladı.
Mevcutlar
etkilenmiyor
Yeni Sosyal Güvenlik Yasası emekli aylıklarını iki kademede düşürmeyi öngörüyor.
Emekliliği elde etmiş olan işçiyi olumsuz etkilemiyor. Yasanın yürürlüğe
gireceği 1 Ocak 2007'ye kadar emeklilik hakkını elde eden işçiye bağlanacak
aylığın düşmesi asla söz konusu değil.
Mevcut mevzuata göre bağlanacak aylıklar aynen alınacak. Kanunun yürürlüğe
gireceği tarihte emekliliği elde etmiş ve prim gün sayısı 9 bin günü tamamlamış
olanların, 9 bin günden fazla prim ödemesi halinde bağlanacak aylıkları
artabilecek. Yürürlük tarihi itibarıyla emekliliğine beş yıl ve daha fazla süre
kalanların hizmet süresine göre, ileride bağlanacak emekli aylıkları ise
düşecek.
Yeni yasayla özellikle memur aylıkları yeni sistemde geçirilen süreye bağlı
olarak olumsuz etkilenecek. Söz konusu etki, memurdan memura farklı olacak.
Örneği az da olsa, uzman kadrosunda bulunanlar gibi bazı memurların emekli
aylıkları yeni sistemde artış gösterecek. Ancak, memurların geneli itibarıyla,
çalışma süresinin tamamını mevcut sistemde geçiren bir memur emeklisine göre,
çalışma yaşamının tamamını yeni sistemde geçirecek memur emeklisinin aylığı üçte
bir oranında azalmış olacak.
Bağ-Kur'lu
ne olacak?
Bağ-Kur'lu emekli aylığı için halen 25 yıl prim ödüyor. Mevcut sistemde süreyi
tamamlayan esnaf basamağa göre prime esas kazancının yüzde 65'i oranında emekli
aylığı alıyor. Bu tutar 2016'ya kadar hemen hemen değişmiyor. Daha sonra
sistemde kalmaya devam ederse aylık bağlama oranı daha da düşeceği için olumsuz
etkilenecek.
Sorun
yanıtlayalım
Yeni sistemle mevcut emekli maaşı ne olacak?
Emeklilerin aylıklarının düşmesi söz konusu değil. Bir kişi ne kadar emekli
maaşı alıyorsa, o maaşı almaya devam edecek. Her yıl emekli maaşındaki
artışlarla ilgili düzenleme yapılıyor. Bu artışların genellikle son altı ayda
gerçekleşen TÜFE (tüketici fiyat endeksi) artış oranı kadar olması sağlanıyor.
Şu an 47 yaşında emekli olacak bir kişinin, yeni Sosyal Güvenlik Yasası
yürürlüğe girdiğinde emeklilik yaşında bir değişiklik olacak mı?
Halen çalışan kimsenin emekliliği hak etme koşulu değişmeyecek. Mevcut kanunlara
göre bir kişi hangi yaşta emekli olacaksa, o yaşta emekli olabilecek. Mevcut üç
sosyal güvenlik kurumunda emeklilik yaşı kademeli olarak artmakta ve 2023'te
kadın için 58'e, erkek için 60'a yükselecek. Yeni sistemde ise 2035'e kadar
emekli yaşı 58-60 yaş olarak kalmaya devam ediyor. Emeklilik yaşı 2036'dan
itibaren kademeli olarak artacak ve 2048 yılında 65'e ulaşacak. Bağ-Kur'luların prim avantajı ne olacak?
Halen ilk 12 basamağa kadar her yıl otomatik artış var. 12 ile 24'üncü
basamaklar arasındaki artış isteğe bağlı. 12 yıl zorunlu artırım olması, zarar
eden küçük esnafı ağır prim yüküyle karşı karşıya bırakıyor. Yeni sistemde
esnaf, hangi kazanç üzerinden prim ödeyeceğini, ödeme gücüne göre kendisi
belirleyecek.