|
1. MALİ KAR VE TİCARİ KAR KAVRAMI
..................................................................................55
I-GENEL BİLGİ
..........................................................................................................57
2. HARCAMA MALİYET VE GİDER KAVRAMLARI.................................................................59
I-GENEL AÇIKLAMA
..........................................................................................................61
II-HARCAMA
..........................................................................................................61
III-GİDER KAVRAMI
..........................................................................................................61
IV-MALİYET KAVRAMI
..........................................................................................................62
V-VERGİ UYGULAMASINDA MALİYET VE GİDER İLİŞKİSİ..............................................62
A-Maliyet Bedelinin Bir Parçası Olan
Giderler...........................................................63
B-Maliyete Girmeyen ve Diret Olarak İndirim Konusu
Yapılan Giderler....................63
3. TİCARİ KAZANCIN TESBİT ŞEKİLLERİ................................................................................65
I-GENEL AÇIKLAMA
..........................................................................................................67
II-GERÇEK USULDE TİCARİ KAZANCIN TESPİTİ..............................................................67
A-Bilanço Esasına Göre Ticari Kazancın Tesbiti
......................................................67
1.Bilanço Esasına Göre Defter
Tutma..................................................................68
a-Genel Açıklama
.......................................................................................68
b-Bilanço
Kavramı.......................................................................................69
c-Bilanço Esasında Envanter
.....................................................................69
d-Vergi Usul Kanununda
Değerleme..........................................................69
e-Öz Sermaye
............................................................................................70
B-İşletme Hesabı Esasına Göre Ticari Kazancın Tesbiti
.........................................71
1.İşletme hesabı defteri
........................................................................................71
2.İşletme hesabı esasında envanter
.....................................................................71
3.İşletme hesabı özeti
...........................................................................................72
4.İşletme hesabı esasında ticari kazancın tespitinde
diğer hususlar ...................72
III-TİCARİ KAZANCIN BASİT USULDE TESBİTİ.................................................................73
İÇİNDEKİLER
14
İÇİNDEKİLER
4. TİCARİ KAZANÇDA ELDE ETME TAHAKKUK ESASI VE
DÖNEMSELLİK İLKESİ...75
I-GİRİŞ
..........................................................................................................77
II-ELDE ETME
..........................................................................................................77
III-TİCARİ KAZANÇDA TAHAKKUK ESASI
......................................................................
77
IV-TİCARİ KAZANÇDA DÖNEMSELLİK İLKESİ..................................................................79
V-TİCARİ KAZANÇDA DÖNEMSELLİK İLKESİ VE TAHAKKUK ESASI
İLİŞKİSİ.............81
VI- SONUÇ
.............................................................................................................................82
VII- KONUYA İLİŞKİN MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGELERİ
...............................................82
5. KANUNEN KABUL EDİLEN VE EDİLMEYEN GİDER KAVRAMI.....................................91
I-GENEL AÇIKLAMA
..........................................................................................................93
II-KANUNEN İNDİRİMİ KABUL EDİLEN GİDERLER...........................................................93
III-KANUNEN İNDİRİMİ KABUL EDİLMEYEN GİDERLER..................................................95
6. GENEL GİDER KAVRAMI..........................................................................................................99
I-GENEL ESASLAR
........................................................................................................101
II-GENEL GİDERLERİN İNDİRİLEBİLMESİ İÇİN ARANAN ŞARTLAR
............................102
A- Giderle Kazancın Elde Edilmesi veya İdamesi Arasında
......
İlliyet İlişkisi Bulunup Bulunmadığı
....................................................................102
B-Yapılan Giderin Maliyet Unsuru Olmaması Gerektiği
.........................................102
C-Giderin Kazancın Elde Edilmesi İçin veya
Gelir Harcaması Çerçevesinde Yapılması
..........................................................102
D-Yapılan Gider Karşılığında Maddi veya
Gayri Maddi Bir Kıymet İktisap Edilmemiş Olması
..............................................103
E-Giderin Tevsiki ve Dönemsellik İlkesi
..................................................................103
III-GENEL GİDERLERİN TEK DÜZEN HESAP PLANI
ÇERÇEVESİNDEKİ YERİ
...........104
A-FAALİYET GİDERLERİ
.......................................................................................104
B- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE
ZARARLAR.........................104
C- FİNANSMAN
GİDERLERİ..................................................................................104
D- OLAĞANDIŞI GİDER VE
ZARARLAR...............................................................104
İÇİNDEKİLER
15
7. BÜRO PERSONELİ ÜCRET GİDERLERİ.............................................................................107
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................109
8. PERSONELE AYIN OLARAK VERİLEN ÜCRETLER........................................................111
I-GENEL ESASLAR
........................................................................................................113
II-GİDER YAZILACAK TUTARIN TESPİTİ
.........................................................................113
A-İşletme Dışından Alınan Malların Verilmesi
.......................................................114
B-İşletme İçinde Üretilen Malların
Verilmesi............................................................114
III-PERSONELE AYIN OLARAK VERİLEN ÜCRETLERDE KDV
UYGULAMASI.............114
IV-PERSONELE AYIN OLARAK VERİLEN ÜCRETLERE İLİŞKİN
UYGULAMA ÖRNEKLERİ VE MUHASEBE KAYITLARI..............................................117
A-Satın Alınan Malların
Verilmesi............................................................................117
B-İşletmenin Üretmiş Olduğu Malları Vermesi Durumu
..........................................120
9. PERSONELE YEMEK VERMEK SURETİYLE SAĞLANAN MENFAATLER................123
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................125
II-HİZMET ERBABINA YEMEK VERME YÖNTEMLERİ.....................................................125
III- HİZMET ERBABINA İŞYERİNDE VEYA
İŞYERİNİN MÜŞTEMİLETINDA YEMEK VERİLMESİ..................................................126
A-Yemek Verilmek Suretiyle Sağlanan Menfaatlerin
Gelir Vergisinden İstisna
Edilmesi.......................................................................126
B-İşverenlerce İşyerinde veya Müştemilatında
Yemek Verilmek Suretiyle Sağlanan Menfaatlerin Gider
Yazılması....................127
IV-İŞVERENLERCE İŞYERİ VEYA İŞYERİNİN MÜŞTEMİLATI
DIŞINDA KALAN
YERLERDE HİZMET ERBABINA YEMEK VERİLMEK SURETİYLE
SAĞLANAN
MENFAATLER
........................................................................................................128
A-Gelir Vergisi İstisna
Uygulaması..........................................................................128
B-Hizmet Erbabına Civar Lokantalarda veya Yemek Verme
Hizmeti Sağlayan
Kuruluşlarda Yemek Verilmek Suretiyle Sağlanan Menfaatin
Gider Yazılması..129
VI-İSTİSNA UYGULAMASINDA YEMEK BEDELİNE
KATMA DEĞER VERGİSİ DAHIL EDİLMEYECEKTİR..................................................130
VII-DİĞER HUSUSLAR
........................................................................................................131
16
İÇİNDEKİLER
VIII-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE
MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGELERİ...............................................................................131
A- Hizmet erbabına işverenlerce yemek verilmek suretiyle
sağlanan menfaat.......131
B- Gıda yardımı, ara dinlenmelerinde verilen çayın
yanında biskivüler ve
ödül primleri
........................................................................................................132
C- Çalışan personelin İstanbul içi ve dışında yapmış
olduğu yemek,
otel ve benzeri seyahat
harcamaları....................................................................133
D- Çalışan personele nakit olarak verilen yemek
bedellerinin gelir vergisi
tevkifatına tabi olup olmadığı
hk.......................................................................134
10.PERSONELE KONUT TAHSİSİ.............................................................................................137
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................139
II-İŞYERİNDE VEYA İŞ YERİ MÜŞTEMİLATINDA HİZMETLİ VE
İŞÇİLERİN BARINDIRILMASI..........................................................................................139
III-KONUT TEDARİKİ VE BUNUNLA İLGİLİ SAĞLANAN
MENFAATLERE
İLİŞKİN İSTİSNA
........................................................................................................141
A-Genel
Açıklama....................................................................................................141
B-Konutun Büyüklüğüne Bağlı Olmaksızın Uygulanacak
İstisna............................141
C-Mülkiyeti İşverene Ait Konutların Hizmet Erbabına
Mesken Olarak Tahsisi........142
D-Özel Kanunlarına Göre Barındırılması Gereken Memur ve
Müstahdemlere Sağlanan
Konutlar.....................................................................142
IV-KONUT TAHSİSİNE İLİŞKİN İSTİSNA UYGULAMASI İLE
G.V.K.’NUN 40/2
MADDESİNDE YER ALAN DÜZENLEMENİN KARŞILAŞTIRILMASI...........................143
V-KONUT TAHSİSİNİN KDV KARŞISINDAKİ DURUMU...................................................143
VI-KONUT TAHSİSİNİN ÜCRET OLARAK VERGİLENDİRİLMESİ...................................143
A-Genel
Açıklama....................................................................................................143
B-Tahsis Edilen Konutun İşverene Ait Olması
Durumu...........................................144
1.Emsal Kira
Bedeli............................................................................................144
C-Tahsis Edilen Konutun İşverene Ait Olmaması
Durumu.....................................144
VII-KONUT TAHSİSİNE İLİŞKİN MUHASEBE KAYITLARI...............................................145
A-İşverene Ait Konutun Tahsis Edilmesi
................................................................145
B-İşverene Ait Olmayan Konutun
Tahsisi................................................................148
İÇİNDEKİLER
17
VIII-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE
MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGELERİ............................................................................151
11.PERSONELE VERİLEN TEMETTÜ İKRAMİYELERİNİN
GİDER KAYDEDİLMESİ VE VERGİLENDİRİLMESİ.........................................................161
I-GENEL ESASLAR
........................................................................................................163
II-TEMMETTÜ İKRAMİYESİNİN GİDER YAZILACAĞI DÖNEMİN
TESBİTİ VE
GELİR VERGİSİ KESİNTİSİ..............................................................................................163
A-Maliye Bakanlığı’nın Konuya İlişkin
Görüşü.........................................................163
B-Danıştay Tarafından Verilen Kararlarda Savunulan
Görüşler.............................164
C-Uygulamada Ortaya Çıkan Diğer
Görüşler..........................................................166
D-Konuya İlişkin
Görüşlerimiz..................................................................................167
III-TEMETTÜ İKRAMİYESİNE İLİŞKİN DİĞER HUSUSLAR..............................................169
A-Esas Sözleşmede Hüküm Olup Olmadığının
Önemi...........................................169
B-Yönetim Kurulu Üyelerine Yapılan Temettü Ödemeleri
......................................169
IV-TEMETTÜ İKRAMİYELERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ VE GİDER
YAZILMASI..170
A-GENEL
ESASLAR...............................................................................................170
B-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE
ÖZELGELER...........................172
12.TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİ İLE ESKİYE YÖNELİK OLARAK
ÖDENEN ÜCRET FARKLARININ VERGİLENDİRİLMESİ...............................................181
I-GENEL ESASLAR
........................................................................................................183
II-ÜCRET FARKLARI İÇİN KARŞILIK AYRILIP AYRILAMAYACAĞI...............................184
A-Toplu İş Sözleşmesinin Müzakereye Başlandığı Yıl
İçinde
İmzalanması
Durumu...........................................................................................184
B-Toplu İş Sözleşmesinin Hesap Dönemi Kapandıktan Sonra
İmzalanması
Durumu...........................................................................................184
C-Maliye Bakanlığı Uygulamasına
Eleştiriler...........................................................185
III-MALİYE BAKANLIĞI GENEL YAZISI VE
İSTANBUL DEFTERDARLIĞI’NIN ÖZELGESİ...............................................................186
IV-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI..................................................................189
18
İÇİNDEKİLER
13.TEŞEBBÜS SAHİBİNİN KENDİSİNE, EŞİNE, KÜÇÜK
ÇOCUKLARINA
İŞLETMEDEN ÖDENEN AYLIKLAR ÜCRETLER, İKRAMİYELER,
KOMİSYONLAR VE TAZMİNATLAR...................................................................................193
I-GENEL ESASLAR
........................................................................................................195
II-DÜZENLEMENİN GEREKÇESİ VE BU GEREKÇEYE İLİŞKİN
ELEŞTİRİLER.............195
III-KOLLEKTİF ŞİRKETİN ORTAKLARI İLE ADİ VE ESHAMLI
KOMANDİT ŞİRKETLERİN
KOMANDİTE ORTAKLARI
.............................................................................................196
IV-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE MALİYE BAKANLIĞI
ÖZELGELERİ
.196
14.YÖNETİM KURULU ÜYELERİNE ÖDENEN ÜCRETLER................................................199
I-GENEL ESASLAR
........................................................................................................201
II-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE
İSTANBUL DEFTERDARLIĞI ÖZELGESİ......................................................................202
A.Danıştay
Kararları................................................................................................202
B. İstanbul Defterdarlığı
Özelgesi............................................................................203
15.ÖDENEN ÜCRETLERİN BELGELENDİRİLMESİ..............................................................205
I-ÜCRET GİDERLERİNİN TEVSİKİ
.....................................................................................207
II-ÜCRET BORDROSU
........................................................................................................208
III-HİZMET ERBABI TARAFINDAN ÜCRET BORDROSUNUN
İMZALANMA MECBURİYETİ
........................................................................................209
16.İŞVEREN TARAFINDAN YAPILAN GİYİM GİDERLERİ..................................................211
I-GENEL ESASLAR
........................................................................................................213
II-DEMİRBAŞ OLARAK VERİLEN GİYİM EŞYASI
............................................................213
III-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARI VE MALİYE BAKANLIĞI
ÖZELGELERİ
.......214
IV-TAHSİLDE BULUNANLAR İÇİN YAPILAN GİYİM GİDERLERİ
...................................217
17.İŞVEREN TARAFINDAN YAPILAN TAŞIMA GİDERLERİ..............................................219
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................221
II-SERVİS ARACI TEMİNİ....................................................................................................221
III-HİZMET ERBABINA ÖZEL MAKAM ARABASI VERİLMESİ.........................................221
İÇİNDEKİLER
19
IV-HİZMET ERBABINA TOPLU TAŞIM KARTI ALINMASI................................................222
V-YOL PARASI VEYA BENZİN GİDERİNİN ÖDENMESİ...................................................223
VI-KONUYA İLİŞKİN MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGELERİ................................................223
18.KİRA GİDERLERİ
........................................................................................................225
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................227
II-İŞYERLERİNİN KİRALANMASI
.....................................................................................227
A-Peşin Ödenen
Kiralar...........................................................................................227
B-İhtilaflı Kira
Giderleri.............................................................................................227
C-Üretimle İlgili Kiralanan
Gayrimenkuller...............................................................227
D-Kiralamada Gelir Vergisi
Kesintisi........................................................................227
E-İşletme Sahibine Ait İşyerine Kira Ödenip
Ödenemeyeceği................................228
F-Adi Ortaklıklarda Ortağa Ait Gayrimenkulün
Kiralanması....................................228
G-İşyerinin Boşaltılması Maksadıyla Kiracıya Verilen
Paralar................................228
H-Eşe Ait Gayrimenkule Ödenen
Kira.....................................................................229
III-TAŞIT KİRA GİDERLERİ.................................................................................................229
IV-DİĞER ALET EDAVAT VE MAKİNALARIN KİRALANMASI
........................................230
V-GAYRİMENKULLERİN KİRALANMASININ KDV KARŞISINDAKİ
DURUMU...............230
VI-KİRALAMALARLA İLGİLİ ÖZEL MALİYET BEDELLERİ..............................................230
19. SU, ELEKTRİK, DOGALGAZ VE TELEFON GİDERLERİ..............................................233
I-GENEL ESASLAR
........................................................................................................235
II--FATURALARIN BAŞKASI ADINA DÜZENLENMESİ....................................................235
III-VERGİLENDİRME DÖNEMİ BİTTİKTEN SONRA
TAHAKKUK ETTİRİLEN GİDERLER
.............................................................................236
IV-SU, ELEKTRİK VE TELEKOM İDARELERİNE ÖDENEN ZAM VE
CEZALARIN GİDER NİTELİĞİ........................................................................................238
V-CEP VE ARAÇ TELEFONU GİDERLERİ.........................................................................240
VI-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI..................................................................242
20
İÇİNDEKİLER
A-Eve Ait Telefonların
Giderleri...............................................................................242
B-Ticari İlişki Olunmayan Ülkeyle Yapılan Telefon
Görüşmesi...............................242
C-Ortakların Evlerine Ait Su ve Elektrik
Giderleri....................................................242
20.SATIŞI ARTIRMAYA YÖNELİK FAALİYETLER VE REKLAM
HARCAMALARI......245
I- REKLAMIN TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI
...............................................................247
A-Genel Açıklama
..................................................................................................247
B-Reklamın Tanımı
................................................................................................248
C-Reklamların
Sınıflandırılması...............................................................................249
II-UYGULAMADA KARŞILAŞILAN REKLAM ÇEŞİTLERİ
...............................................250
A-Genel Açıklama
..................................................................................................250
B-Gazete, Dergi, Radyo ve Televizyonlara Reklam
Verilmesi................................251
C-Reklam
Panoları..................................................................................................251
III-KONUYA
İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI..................................................................250
D-Bayilere Satılan Malın Muhafazası İçin Verilen
Buzdolapları,
Derin Dondurucular
v.b.........................................................................................253
E-Promosyonlar.......................................................................................................253
F-İşletmeler İçin Alınan Gazeteler
.........................................................................258
G-Gelecek Hesap Döneminde Dağıtılacak Eşyalara İlişkin
Karşılık Ayrılıp
Ayrılmayacağı..............................................................................258
H-Eşantiyonlar ve Numune Verilen
Mallar...............................................................260
I. Müşterilerine Alış Veriş Yaptıkları Tutarın
Belli Bir Oranı Ölçüsünde Mal
Verilmesi...............................................................270
İ- Satışı Artırmaya Yönelik Hediye
Kampanyaları...................................................275
1.Nihai Tüketicilere Yönelik Yapılan Hediye
Kampanyaları.................................275
2.Tüccarlara Yönelik Hediye
Kampanyaları.........................................................276
3.Konuya İlişkin Hesap Uzmanları Kurulu Danışma
Komisyonu Kararı...............276
J-Radyo veya Televizyonlarda Düzenlenen Yarışmalara
Mamüller Göndermek....219
K-Reklam Amacıyla Yurt Dışından Sanatçı Getirerek
Konser,
İÇİNDEKİLER
21
Defile ve Benzeri Gösteriler
Düzenletilmesi.........................................................277
L-Yurt Dışına Bedelsiz Olarak İhraç Edilen Traktörün
İhraç Bedeli.........................277
M-Köye Elektrik Yardımı Olarak Ödenen
Para........................................................278
N-Abone Sayısını Artırmak İçin Dağıtılan Bedelsiz
Gazeteler................................278
O-Reklam Harcamalarının Tutarı Konusunda Bir Sınırlama
Olup Olmadığı...........282
P- Yurt Dışındaki Radyo ve Televizyonlara Verilen
Reklamlara İlişkin Giderler.....283
R- Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderlerinin Tek Düzen
Hesap Planındaki Yeri....283
21.TEMSİL VE AĞIRLAMA GİDERLERİ...................................................................................285
I-TEMSİL VE AĞIRLAMA KAVRAMLARI...........................................................................287
II-TEMSİL VE AĞIRLAMA HARCAMALARI.......................................................................287
III-ÖZELLİK ARZEDEN TEMSİL VE AĞIRLAMA HARCAMALARI.................................289
A-Çiçek ve Çelenk
Harcamaları...............................................................................289
B-Ticari İlişki İçinde Olunanlara Alınan Hediyeler
:..................................................290
IV-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE MALİYE BAKANLIĞI
ÖZELGELERİ...........291
22.VEFAT İLANLARI CENAZE GİDERLERİ............................................................................299
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................301
A-Firmanın Kendi Personeli, Yöneticisi veya Ortaklarına
Yönelik Harcamaları .....302
B-Firmanın Ticari İlişki İçinde Bulunduğu Kişilere
Yönelik Harcamaları ................303
C-Vefat Eden Sanatçılar, Sporcular ve Devlet Adamları
İçin İlanları ve
Gönderilen Çelenkler
...........................................................................................303
23.DİNLENME SİTESİ GİDERLERİ............................................................................................305
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................307
II-HESAP UZMANLARI KURULU DANIŞMA KOMİSYONU KARARLARI........................307
A- Hesap Uzmanları Kurulu Danışma Komisyonunun
27.08.1971 Tarih ve
199 Yayın Sıra, 189-9 Genel Sıra Nolu Kararı
....................................................307
B- Hesap Uzmanları Kurulu Danışma Komisyonu’nun
13.09.1979 Tarih ve
243 Yayın Sıra No, 244/6 Genel Sıra Nolu
Kararı................................................309
III-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARI..........................................................................312
22
İÇİNDEKİLER
24.İHRACAT, YURT DIŞINDA İNŞAAT, ONARMA, MONTAJ VE
TAŞIMACILIK FAALİYETLERİNDE GÖTÜRÜ GİDER UYGULAMASI
.......................315
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................317
II-GÖTÜRÜ GİDER UYGULAMA ESASLARI......................................................................317
A-Götürü Gider Uygulamasından Yararlanabilecek Olan
Mükellefler :...................317
B-Götürü Giderlerin Belgeli Giderlere İlaveten
Uygulanması .................................317
C-Götürü Gider Kaydedilebilecek Azami Tutar
:......................................................318
D-Götürü Gider Uygulamasında
Hasılat..................................................................318
1.İhracat
Hasılatı...................................................................................................318
2.İhraç Kaydıyla Mal Tesliminde
Hasılat..............................................................319
3.Yurt Dışı Taşımacılık
Hasılatı............................................................................321
4.Yurt Dışında Yapılan İnşaat, Onarma, Montaj ve
Teknik Hizmetlerden Sağlanan
Hasılat.............................................................322
5.Götürü Olarak Hesaplanan Giderlerin
Muhasebeleştirilmesi............................323
III-MEVCUT UYGULAMAYA YÖNELİK BİR ELEŞTİRİ
.....................................................324
IV-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI..................................................................325
A-Götürü Gider Hesabında Dikkate Alınacak Döviz
Kuru.......................................325
B- Gümrük Hattı Dışında Yapılan Hizmet
İhracı......................................................327
25.REKLAMASYON
......................................................................................................................333
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................335
II-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI
:.................................................................337
26.ALINAMAYAN İHALE GİDERLERİ.......................................................................................343
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................345
-Konuya İlişkin Maliye Bakanlığı Özelgesi ve Danıştay
Kararı................................345
27.İHTİLAFLI GİDERLER
........................................................................................................349
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................351
İÇİNDEKİLER
23
28.TAHSİL GİDERLERİ
........................................................................................................355
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................357
II-TAHSİL HARCAMALARININ ÇEŞİTLERİ........................................................................357
A-Karşılıksız Yapılan Tahsil
Giderleri......................................................................357
B-Tahsil Giderlerinin Öğrenciye Bir Hizmet Vaadi veya
Taahüdü Karşılığı Verilmiş
Olması.......................................................................358
1.Genel
Açıklama.................................................................................................358
2.Gelir Vergisi İstisna
Uygulaması........................................................................358
a-Yabancı Ülkelerde Tahsilde Veya Stajda Bulunanlara
Yapılan
Ödemeler..................................................................................358
b-Türkiye’de Tahsilde Bulunan Öğrenciye Yapılan
Ödemelerde
İstisnalar............................................................................358
3-Yapılan Tahsil Harcamasının Gider
Niteliği.......................................................359
C-Öğrencilere Tatbikat Dolayısıyla Ödenen
Ücretler..............................................360
1.Gelir Vergisi Kesintisi
Açısından........................................................................360
2.Yapılan Ödemenin Gider
Niteliği.......................................................................360
D-İşletmede Çalışanların Öğrenim
Giderleri............................................................361
E-Mükellefin Kendi Çocuğunun veya Şirketin Ortaklarının
Çocuklarının Eğitim Masrafları
............................................................................361
III-KONUYA İLİŞKİN HESAP UZMANLARI KURULU DANIŞMA
KOMİSYONU KARARI.....................................................................................................361
A-İncelenen
Konu:...................................................................................................361
B- Konunun Açıklanması
:......................................................................................362
C- Görüşme
sonuçları:.............................................................................................362
D- Komisyon kararı
:...............................................................................................365
IV-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE MALİYE BAKANLIĞI
ÖZELGELERİ
........................................................................................................365
24
İÇİNDEKİLER
29.HATIR SENETLERİ VE ÇEKLERİ.........................................................................................379
I-HATIR SENETİ VE ÇEKİ KAVRAMLARI
.........................................................................381
II-HATIR SENEDİ VEYA ÇEKİ KARŞILIĞINDA SAĞLANAN
KREDİLERE
AİT GİDERLER
........................................................................................................381
III-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI
.................................................................382
IV-HATIR SENETLERİNE İLİŞKİN DİĞER HUSUSLAR
....................................................385
30.FİNANSMAN GİDERİ
........................................................................................................387
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................389
II.İŞLETME SERMAYESİ OLARAK KULLANILAN KREDİLERE
İLİŞKİN FİNANSMAN GİDERLERİ...................................................................................389
III.SABİT KIYMET ALIMI VE YATIRIMLARA İLİŞKİN ALINAN
KREDİLER
AİT FİNANSMAN GİDERLERİ..........................................................................................390
IV.SATIN ALINAN EMTİA İLE İLGİLİ FİNANSMAN GİDERLERİ.......................................391
V.İŞTİRAK HİSSESİ ALIMI İLE İLGİLİ ORTAYA ÇIKAN
FİNANSMAN GİDERİ...............392
31.LEASING, FACTORING, FORFAITING VE FRANCHISING...........................................395
I-LEASING (FİNANSAL KİRALAMA) GİDERLERİ.............................................................343
A-Finansal Kiralamanın Tarihçesi ve
Tanımı...........................................................397
B- Finansal Kiralamaya İlişkin Yasal Düzenlemeler
...............................................397
C-Finansal Kiralamaya İlişkin Uygulama Usul ve
Esasları......................................400
1.Genel Açıklama
.....................................................................................400
2. Finansal Kiralama Tanımı ve Finansal Kiralama
Sayılacak
Kiralamalar............................................................................................400
a-Finansal kiralama
tanımı.............................................................400
b-Finansal kiralama sayılacak
kiralamalar.....................................400
c-Finansal kiralama kanunu kapsamında yapılan
kiralamaların
durumu...................................................................402
d-Arsa, arazi ve binalarla ilgili kiralama
işlemleri............................402
e-Doğal kaynak araştırılmasına yönelik kiralamalar ile
sinema filmleri vb. lisans
sözleşmeleri........................................402
İÇİNDEKİLER
25
3.Kira Ödemeleri, Kira Ödemesi Sayılacak Durumlar ve
Diğer
Hususlar........................................................................................402
a- Kira ödemeleri ve kira ödemesi sayılacak
durumlar..................402
b-Kira Ödemelerinin Bugünkü Değeri
...........................................403
c-Kiralamada Kullanılan Faiz
Oranı...............................................403
d-İktisadi Kıymetin Rayiç
Bedeli.....................................................403
e-Kalan
Değer................................................................................403
f-Kiralama
Süresi............................................................................403
g-Kiralamanın
Başlangıcı...............................................................403
4. Finansal Kiralamaya Konu İktisadi Kıymetlerin
Değerlemesi ve ................
Amortisman
Uygulaması.......................................................................404
a- Genel Açıklama
.........................................................................404
b-Kiralayana ilişkin
hükümler.........................................................404
c-Kiracıya ilişkin
hükümler..............................................................406
D- Finansal Kiralama Uygulamasında Tartışmalı Bir
Durum...................................407
E- Konuya İlişkin Maliye Bakanlığı
Özelgesi...........................................................408
II-FACTORİNG VE FORFAİTİNG GİDERLERİ.................................................................410
III-FRANCHISING GİDERLERİ............................................................................................411
A-Francise Kavramı ve
Tarihçesi.............................................................................411
B-Francise İşlemlerinin Vergilendirilmesi ve Gider
Uygulaması..............................412
32.YABANCI ORTAĞIN ÖZEL OLARAK YAPTIRDIĞI
İNCELEME İÇİN YAPILAN ÖDEMELERİN GİDER NİTELİĞİ........................................415
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................417
II.KONUYA İLİŞKİN İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI
ÖZELGESİ...................417
III-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI..................................................................420
IV-SÖZ KONUSU ÖDEMELERİN GİDER YAZILABİLECEĞİNİ SAVUNAN
GÖRÜŞ........421
26
İÇİNDEKİLER
33. GAYRİ MEŞRU ÖDEMELERİN GİDER NİTELİĞİ.............................................................425
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................427
II-HESAP UZMANLARI KURULU DANIŞMA KOMİSYONU KARARI..............................427
III-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI
.................................................................429
IV-KONUYA İLİŞKİN DEĞERLENDİRME
.........................................................................430
34. KIDEM TAZMİNATI
........................................................................................................433
I-KIDEM TAZMİNATI KAVRAMI
.........................................................................................435
II-KIDEM TAZMİNATININ GİDER YAZILMASI....................................................................435
III-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE MALİYE
BAKANLIĞI ÖZELGELERİ............
437
A-Kıdem Tazminatı’nın ödendiği yıl gider
yazılacağı...............................................437
B-Murisin faaliyet dönemiyle ilgili olarak aynı işe
devam eden varislerce ödenen
kıdem
tazminatı....................................................................................................437
C-Kıdem Tazminatı İçin Karşılık
Ayrılamayacağı....................................................438
D.İşten Çıkartılan İşçiler Adına Tahakkuk Ettirilip
Henüz Ödenmeyen
Kıdem
Tazminatları..............................................................................................439
E. Kusurlu bulunması halinde ödenen ihbar ve kıdem
tazminatı faizleri ile diğer
masrafların gider yazılıp yazılmayacağı
...........................................................440
35. MAHKEME VE AVUKAT MASRAFLARININ GİDER NİTELİĞİ.....................................443
I-GENEL AÇIKLAMA..............................................................................................445
36. MÜŞTERİLER TARAFINDAN VERİLEN BONO VE
TEMİNAT MEKTUPLARINA AİT MASRAFLAR..........................................................447
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................449
II-TEMİNAT MEKTUBU MASRAFLARININ ANA BAYİ TARAFINDAN
ÖDENMESİ.........449
III-İŞLETMELERİN KENDİLERİNİN ALDIĞI TEMİNAT
MEKTUPLARINA
İLİŞKİN ÖDEMELER
........................................................................................................451
37. SANAT ESERLERİNE YAPILAN HARCAMALARIN GİDER NİTELİĞİ.......................453
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................455
II- GİRİŞ
........................................................................................................455
III- SANAT ESERLERİNE YAPILAN ÖDEMELERİN GİDER NİTELİĞİ.............................455
IV- SONUÇ
........................................................................................................457
İÇİNDEKİLER
27
38. MÜLKİYETİ MUHAFAZA KAYDI İLE YAPILAN SATIŞLARA
İLİŞKİN GİDERLER
........................................................................................................459
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................461
II.KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY
KARARI.............................................................................461
39. MÜŞAVİRLİK VE ARAŞTIRMA GİDERLERİ.....................................................................463
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................465
II.KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY
KARARLARI......................................................................466
40. GÜMRÜĞE TERK EDİLEN MALLAR..................................................................................469
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................471
II.KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY
KARARLARI......................................................................471
41. HESAP DÖNEMİ KAPANDIKTAN SONRA GELEN FATURALAR
.............................475
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................477
II.KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE
MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGELERİ................................................................................478
A- Beyanname Verildikten Sonra Gider Olarak Kaydedilmesi
Unutulan
Harcamalar..........................................................................................479
B- Hesap dönemi kapandıktan sonra gelen faturaların
hangi dönemin
gideri olacağı
......................................................................................................480
42. YILLARA SARİ İNŞAAT VE ONARMA İŞLERİNDE ORTAK GİDER
VE
AMORTİSMANLARIN DAĞITIMI
..............................................................................................483
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................485
II.YILLARA SARİ İNŞAAT VE ONARMA İŞLERİNDE ORTAK
GİDERLER......................486
A. Yasal
Düzenlemeler............................................................................................486
B.Ortak Genel Giderlerden Kasıt ve
Kapsam..........................................................486
C.Diğer İşlerden Kasıt
.............................................................................................487
4.Ortak Genel Giderlerin Dağıtılma
Esasları...........................................................488
5.Ortak Amortismanların
Dağıtımı...........................................................................490
28
İÇİNDEKİLER
43. KAT KARŞILIĞI İNŞAATTA ARSA SAHİBİ ADINA ÖDENEN
YAPI DENETİM GİDERLERİ
.................................................................................................493
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................495
II.KONUYA İLİŞKİN ÖZELGELER
....................................................................................496
1.Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 10.07.2006 Tarihli
Özelgesi ......................496
2.İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 16.02.2009
Tarihli Özelgesi .....................497
44. YASAL ZORUNLULUK NEDENİYLE ÖDENEN GİDERLER..........................................499
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................501
45. ÖZEL HASTANELERİN SGK’DAN TAHSİL EDEMEDİKLERİ
FATURA BEDELLERİ
.......................................................................................................505
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................507
46.SİGORTA GİDERLERİ
........................................................................................................509
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................511
II. KONUYA İLİŞKİN MALİYE BAKANLIĞI’NIN ÖZELGESİ VE
DANIŞTAY KARARLARI.................................................................................................511
47.KREDİ KARTI SATIŞI NEDENİYLE BANKALARA ÖDENEN
KOMİSYONLAR.........513
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................515
II. KONUYA İLİŞKİN MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGESİ......................................................515
48. BİLGİSAYAR YAZILIM BEDELLERİ...................................................................................519
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................521
II. KONUYA İLİŞKİN İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI’NIN
ÖZELGELERİ......522
49. ŞAHIS SİGORTA VE BİREYSEL EMEKLİLİK KATKI PAYI VE
PRİMLERİ................525
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................527
II.
UYGULAMA ESASLARI
.................................................................................................528
A- İndirim Konusu Yapılacak Prim ve Katkı Payı
Ödemelerinin Belgelendirilmesi .528
B- Katkı Payı ve Primlerin İndirim Konusu Yapılacağı
Dönem ................................529
C- İlgili Olduğu Dönemde İndirilemeyen Prim ve Katkı
Paylarının Durumu ..........530
D- Belirlenmiş Sınırların Üzerinde Yapılan Ödemeler
.............................................530
E- Geçmiş Dönemlere Yönelik Yapılan (Gecikmiş)
Ödemelerin Durumu .............530
İÇİNDEKİLER
29
F- Birden Fazla İşveren Olması Halinde Yıllık Miktar
Sınırının Uygulanması ..........531
G- Birikimli Hayat Sigortalarından Bireysel Emeklilik
Sistemine Aktarım ................531
III.İŞVEREN TARAFINDAN ÜCRETLİLER ADINA ÖDENEN KATKI
PAYLARI................531
50. SİGORTA PRİMLERİ TEDAVİ VE İLAÇ GİDERLERİ......................................................535
I- GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................537
II-SİGORTA PRİMLERİ VE EMEKLİ AİDATLARI...............................................................537
A-Genel Olarak Sigorta Primleri ve Emekli
Aidatları................................................537
B- Zamanında Ödenmeyen SSK Primlerinin Ödenmesi Hali
.................................539
C- Şahıs Sigorta Primlerinin Gider
Niteliği...............................................................541
D- İsteğe Bağlı
Sigorta.............................................................................................541
E- SSK Primi Gecikme Zamlarının Gider
Niteliği.....................................................542
F- Özellik Arzeden Diğer
Hususlar..........................................................................543
1. Şirketin Ortağı Adına Yaptığı Sağlık Sigortası
Giderleri........................543
2. Devralınan Şirketteki Ödenmeyen SSK
Primleri....................................543
G- Konuya İlişkin Danıştay Kararları ve Maliye Bakanlığı
Özelgeleri.....................544
1. Munzam Sosyal Güvenlik ve Yardımlaşma Sandığı Vakfına
Ödenen
İşveren
Payı...........................................................................................544
2. Taşeronların Yanında Çalışan İşçiler İçin Ödenen
Sigorta Primleri......544
3. Aynı Ücret Gelirinden Mükerrer Sigorta Primi
Düşülmesi.....................545
4. Varisler, Murisin Faaliyet Dönemi ile İlgili Olarak
Ödedikleri Sigorta
Primleri..................................................................................................546
5. İki Ülke Arasında İmzalanmış Bulunan Sosyal Güvenlik
Sözleşmesi...546
6. Ödenmeyen Sigorta Primlerinin İzleneceği
Hesaplar...........................547
III- TEDAVİ VE İLAÇ GİDERLERİ........................................................................................548
51. ZARAR, ZİYAN VE TAZMİNATLAR....................................................................................551
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................553
II-ZARAR, ZİYAN VE TAZMİNATLARIN GİDER YAZILMASI
İÇİN ARANAN ŞARTLAR.................................................................................................553
III- BASIN YOLUYLA İŞLENEN FİİLLERDEN DOLAYI ÖDENEN
TAZMİNATLAR..........555
30
İÇİNDEKİLER
IV-ZARAR ,ZİYAN VE TAZMİNATLARA İLİŞKİN DİĞER HUSUSLAR........................................556
A- Zarar, Ziyan ve Tazminat Ödemesine Konu Olan İşin
Kanunla Yasaklanmış
Olması..............................................................................556
B- Akitlerde Cezai Şart Olarak Belirtilen
Tazminatlar..............................................556
C- Ödenme İfadesinden Ne Anlaşılması
Gerektiği.................................................556
D- Yabancı Mahkeme Ya da Tahkim Kurulu Kararına
İstinaden
Oluşan Zarar Ziyan ve
Tazminatlar.....................................................................556
V-KONUYA İLIŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE
MALIYE BAKANLIĞI ÖZELGELERI................................................................................558
A- Trafik
Kazaları......................................................................................................558
B- Sözleşmeye Göre Ödenen
Tazminat..................................................................563
C- Zorunlu Olmayan Tazminatın
Ödenmesi............................................................564
D- Kusurdan Doğan
Tazminat.................................................................................564
E- Taşınmadan Doğan Tazminat
............................................................................565
F- İşle İlgili Olmayan
Tazminat.................................................................................565
G- Feragat Tazminatı
Ödemesi...............................................................................566
H- Süresinde Teslim Edilmeyen Mal Nedeniyle Ödenen
Tazminat.........................567
I- Doktorun hatası nedeniyle ödenen tazminat
.......................................................567
İ- Firmada yangın çıkması ve başka firmaya ait
mallarının zarar görmesi..............568
J- Dağıtım hizmetinin ifasında meydana gelen zaiyatlar
........................................569
52. SEYAHAT VE İKAMET GİDERLERİ....................................................................................573
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................575
II-GERÇEK GİDER YÖNTEMİNE GÖRE SEYAHAT VE
İKAMET HARCAMALARININ GİDER YAZILMASI..........................................................576
A- Genel
Esaslar......................................................................................................576
B- Seyahatin İşle İlgisi
Olması.................................................................................576
C- Seyahatin İşin Ehemmiyeti ve Genişliği ile Mütenasip
Olması...........................576
D- Seyahatin
Süresi.................................................................................................577
E- Seyahat ve İkamet Harcamalarının
Nev’i............................................................577
F- Personelin Kendi Otomobili ile Seyahat Yapması
..............................................578
G- Yurtdışı Seyahat Harcamaları ve
Tevsiki............................................................582
İÇİNDEKİLER
31
III-SEYAHAT VE İKAMET HARCAMALARININ HARCIRAH YÖNTEMİNE
GÖRE GİDER YAZILMASI...............................................................................................583
A- Genel
Esaslar......................................................................................................583
B- Yol Giderleri
........................................................................................................583
C- Yemek ve Yatma
Giderleri..................................................................................583
IV-KONUYA İLİŞKİN MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGELERİ VE
DANIŞTAY KARARLARI.584
A- Maliye Bakanlığı
Özelgeleri.................................................................................584
1.Bir başka şirketin satış elemanı için yapılan seyahat
gideri..................584
2.Yurtdışı seyahat ve ikamet
giderleri.......................................................584
3.Devlet adamlarıyla dış ülkelere yapılan seyahatlerdeki
giderler...........585
4.Şirket Müdürü adına yapılan yurtdışı seyahat
harcamaları....................586
5.Şirkette çalışan satış temsilcilerinin şirketin
faaliyetleri ile ilgili yurt dışı
seyahatleri sırasında yapacakları harcamaların
belgelerinin kendi
adlarına olması hali
...............................................................................587
6.Yurtiçi harcırah ve seyahat giderlerinin kurum
kazancından indirilip
indirilmeyeceği
.....................................................................................589
B- Danıştay
Kararları................................................................................................591
1.Seyahat Harcamasının Gider Yazılmasında Temsil
Yetkisinin
Aranıp
Aranmayacağı............................................................................591
2.Ortaklardan birinin özel arabasını işle ilgili
kullanması..........................591
3.Günün koşullarına uygun seyahat
harcamaları.....................................592
4.Seyahat harcamalarının ve harcırahın aynı anda gider
yazılması.........592
5.Uluslararası bilimsel toplantıya katılmak için yapılan
seyahat...............593
6.Efektif Satış makbuzunun tevsik
niteliği.................................................593
7.Belgelendirilemeyen yurtdışı seyahat
harcamaları................................594
8.Personel durumunda olmayan şahıslara ve eşlere ait
seyahat
harcamaları...............................................................................595
9.Teknik personele ait seyahat
harcamaları.............................................596
10.İşle ilgili olmayan seyahat
harcamaları................................................596
11.Ticaret ve Sanayi Odalarınca tertiplenen
geziler.................................597
12.Türkiye’deki personelin, eşinin ve çocuklarının
Türkiye’ye
getirilmesi için yapılan
harcamalar......................................................598
32
İÇİNDEKİLER
53. AYNİ VERGİ RESİM VE HARÇLAR....................................................................................601
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................603
54. TAŞIT GİDERLERİ
........................................................................................................607
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................609
II-TAŞITLARA YÖNELİK YAPILACAK HARCAMALAR
...................................................609
A- Taşıtların satın alınma işlemleri
..........................................................................609
B- Taşıtların alınmasından sonra ortaya çıkacak cari
giderler. ..............................609
C- Olağan üstü ortaya çıkan durumlar
...................................................................609
D- Taşıtların kiralanması
..........................................................................................610
E- Taşıtlara İlişkin Amortisman
................................................................................610
F- Taşıtların Satılması
..............................................................................................610
G- İşletmeye Dahil Olmayan
Taşıtlar.......................................................................610
III-TAŞITLARIN SATIN ALINMA İŞLEMLERİ
....................................................................610
A-Taşıt Alışlarına İlişkin Ortaya Çıkabilecek Genel
Harcamalar .............................610
1.Yasal Düzenlemeler
..............................................................................610
2.Satın Alma Bedeli
..................................................................................611
3.Özel Tüketim Vergisi
.............................................................................611
4.Binek Otomobillerin Alış Vesikalarında Gösterilen KDV.
.......................611
5.Taşıt Alışına İlişkin Muhasebe Kayıtları
.................................................614
B- Banka Kredisi İle Alınan Taşıtlar
........................................................................614
IV-TAŞITLARA AİT CARİ GİDERLER
................................................................................617
A- Akaryakıt ve Bakım Giderleri
...........................................................................................617
B- Sigorta Giderleri
........................................................................................................618
V-OLAĞANÜSTÜ ORTAYA ÇIKAN DURUMLAR..............................................................618
VI-TAŞITLARIN KİRALANMASI
.........................................................................................618
VII-TAŞITLARA İLİŞKİN AMORTİSMAN............................................................................619
VIII-TAŞITLARIN SATILMASI
.............................................................................................621
IX-İŞLETMEYE DAHİL OLMAYAN TAŞITLARIN GİDERLERİ
.........................................622
İÇİNDEKİLER
33
X-TAŞITLARA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE
MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGELERİ
..............................................................................622
A- Kiralanan Taşıtlara İlişkin Harcamalar
................................................................622
B- Aktife Kayıtlı Olmayan Taşıtlara İlişkin Harcamalar
............................................623
C- Binek Otomobilin Tanımı
....................................................................................625
D- Taşıt Alışında Ödenen KDV, Taşıt Alım Vergisi ve Ek
Taşıt Alım Vergisi ...........626
E- Şirkette Çalışan Mühendisin Araba Masrafları
..................................................631
F- Özel oto niteliğindeki taşıtlara ait giderler
..........................................................632
G- Özel işlerde kullanılan taşıt giderleri
..................................................................633
H- Taşıtlara İlişkin Vergi ve Cezaları
.......................................................................633
I- Adi ortaklığın faaliyetinde olan aracın giderlerinin
indirimi ..................................633
55. İŞVERENCE ÖDENEN SENDİKA AİDATLARI.................................................................637
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................639
56. İŞLETMEDEN ÇEKİŞLER......................................................................................................641
I-GENEL AÇIKLAMALAR....................................................................................................643
II-İŞLETMEDEN ÇEKİLEN GAYRİMENKULLER
...............................................................643
III -İŞLETMEDEN ÇEKİLEN GAYRİMENKULLERİN EMSAL BEDELİNİN
TESPİTİ
........646
A- Duran Varlıklarda Yer Alan Gayrimenkullerin
İşletmeden Çekilmesi:.................646
B- Döner Varlıklarda Yer Alan Gayrimenkullerin
İşletmeden Çekilmesi:.................646
IV-SONUÇ
........................................................................................................648
57. İŞLETMEYE KONAN SERMAYEYE VE İŞLETMEDEN
OLAN ALACAKLARA YÜRÜTÜLEN FAİZLER................................................................653
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................655
58. GELİR VERGİSİ UYGULAMASINDA ZARAR MAHSUBU.............................................659
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................661
59. HER TÜRLÜ PARA CEZALARI VE VERGİ CEZALARI..................................................665
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................667
34
İÇİNDEKİLER
60. YAT, KOTRA, UÇAK, HELİKOPTER vb.TAŞITLARIN GİDERLERİ............................669
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................671
II-KONUYA İLİŞKİN TEBLİĞ AÇIKLAMALARI..................................................................671
61. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME HARCAMALARI.............................................................675
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................677
II.TANIMLAR
........................................................................................................678
III. AR-GE FAALİYETLERİNİN KAPSAMI...........................................................................679
A- Ar-Ge
Faaliyetleri.................................................................................................679
B- Ar-Ge sayılmayan
faaliyetler...............................................................................680
C- Ar-Ge faaliyetinin
sınırı........................................................................................680
IV.AR-GE HARCAMALARI..................................................................................................681
V. AR-GE HARCAMALARININ KAYITLARDA İZLENMESİ...............................................682
VI.AR-GE İNDİRİMİN UYGULANMASI................................................................................683
VII. AKTİFLEŞTİRİLEN KIYMETLERİN DEVRİ
.................................................................683
VIII.DİĞER HUSUSLAR.......................................................................................................683
A- Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler
.............................................................683
B- Mükelleflerden istenecek belgeler ve diğer
hususlar.........................................684
1. Ar-Ge projesi ile ilgili olarak istenecek belgeler
...................................684
2. Projenin Ar-Ge projesi olarak değerlendirilmemesinin
sonuçları .........685
3. Yeminli mali müşavir tasdik
raporu.......................................................685
4. Diğer kurumlardan sağlanan Ar-Ge destekleri
....................................686
5. Teknoloji geliştirme bölgelerinde ve serbest
bölgelerde
yapılan Ar-Ge
harcamaları...................................................................686
62. BAĞIŞ VE YARDIMLAR
........................................................................................................689
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................691
II. KAZANCIN %5’İ İLE SINIRLI BAĞIŞ VE YARDIMLAR..................................................695
III. EĞİTİM VE SAĞLIK TESİSLERİNE İLİŞKİN BAĞIŞ VE
YARDIMLAR.........................696
İÇİNDEKİLER
35
IV.KÜLTÜR VE TURİZM AMAÇLI BAĞIŞ VE YARDIMLAR
.............................................698
V.DOĞAL AFETLERE İLİŞKİN BAĞIŞ VE YARDIMLAR...................................................699
VI.TÜRKİYE KIZILAY DERNEĞİNE YAPILAN BAĞIŞ VE YARDIMLAR..........................699
VII-ÖZEL KANUNLAR GEREĞİNCE GELİR VEYA KURUMLAR
VERGİSİ MATRAHININ TESPİTİNDE DİKKATE ALINACAK
BAĞIŞ VE YARDIMLAR.................................................................................................700
A- Genel
Açıklama...................................................................................................700
B- Özel Kanunlar Uyarınca Yapılacak Bağış ve
Yardımlar......................................700
1. İlk Öğretim Kurumlarına Yapılan Bağış ve
Yardımlar............................700
2. Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumuna
(TÜBİTAK)
Yapılan Bağış ve
Yardımlar...................................................................700
3. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik
Kanunu..........................701
4. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu
Kanunu........................701
5. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu
Kanunu.............................701
6. Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı
Kanunu.............................702
7. Gülhane Askeri Tıp Akademisi
Kanunu................................................702
8. Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunu........................................702
9. Milli Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Seferberlik
Kanunu...............702
10. Yüksek Öğretim
Kanunu.....................................................................703
VIII.BAĞIŞ VE YARDIMLARIN KATMA DEĞER
VERGİSİ KARŞISINDAKİ DURUMU
............................................................................703
63. SPONSORLUK GİDERLERİ..................................................................................................705
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................707
II SPONSORLUK HARCAMALARININ İNDİRİLME ESASLARI........................................708
64. GIDA BANKACILIĞI GIDA YARDIMLARI..........................................................................713
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................715
II. UYGULAMA ESASLARI..................................................................................................715
A- Bağışın Yapılacağı Dernek veya Vakıflar
...........................................................715
B- Bağışa Konu Olacak Mallar ve Bağışın Niteliği
.................................................715
C- Bağışı Yapanlarca Düzenlenecek Belge
...........................................................716
36
İÇİNDEKİLER
65. KURUM KAZANCININ TESPİTİ............................................................................................719
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................721
A- Tam ve Dar
Mükellefiyet......................................................................................721
B- Tam Mükellef Kurumlarda Kurum Kazancının
Tespiti.........................................721
C- Dar Mükellefiyete Tabi Kurumlarda Kurum Kazancının
Tespiti..........................722
1.Yasal
düzenleme....................................................................................722
2. Kurum kazancının
tespiti.......................................................................722
3. Kurum kazancını oluşturan kazanç ve
iratlar........................................723
4.Dar mükellefiyette örtülü sermaye
uygulaması......................................727
5. Dar mükellefiyette tasfiye ve kısmi bölünmeye ilişkin
uygulama..........727
66. KURUM KAZANCININ TESPİTİNDE İNDİRİLECEK GİDERLER..................................729
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................731
67. MENKUL KIYMET İHRAÇ GİDERLERİ...............................................................................735
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................737
68. KOMANDİTE ORTAGIN KAR PAYI.....................................................................................739
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................741
69. İLK TESİS VE TAAZZUV GİDERLERİ................................................................................743
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................745
II-KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİNİN KAPSAMI............................................746
A- Kuruluş Giderleri
:...............................................................................................746
1. Kuruluş sırasında yapılan kuruluş giderleri
..........................................746
2. Faaliyetine devam eden kurumlarda kuruluş giderleri
.........................746
B- Örgütlenme Giderleri
.........................................................................................748
III-ÖZELLİK ARZEDEN HUSUSLAR...................................................................................748
A-Kurumun Ne Zaman Kurulmuş
Sayılacağı...........................................................748
B-Aktifleştirilen Kuruluş ve Örgütlenme Giderlerinin
Amortismanlarının
Başlangıcının Hangi Yıl
Olacağı...........................................................................749
İÇİNDEKİLER
37
C-Aktifleştirilerek Amortismana Tabi Tutulmaya
Başlanılan Kuruluş Ve Örgütlenme ..
Giderlerinin, Sonradan Bir Defa Da Gider Yazılıp
Yazılamayacağı ....................749
D-Aktifleştirme Yöntemi Seçen Kurumlarda, Kuruluş
Döneminde Elde Edilen Arızi
Gelirlerin Nasıl Bir İşleme Tabi Tutulacağı Sorunu
.............................................750
E-Kuruluş Ve Örgütlenme Giderlerinin Kısmen
Aktifleştirilip Aktifleştirilmeyeceği .750
F-Tecrübe İmalatı Giderlerinin Aktifleştirilip
Aktifleştirilemeyeceği .........................750
G- Eğitim Giderleri İle İşletmenin Tanıtılması Maksadı
İle Yapılan Reklam Ve
Tanıtma Giderlerinin Aktifleştirilip
Aktifleştirilemeyeceği
....................................751
H-Kuruluş Döneminde Yapılan Genel İdare Niteliğindeki
Giderlerin
Aktifleştirilip Aktifleştirilemeyeceği
.......................................................................751
I-Menkul Kıymet İhraç Giderlerinin Aktifleştirilip
Aktifleştirilemeyeceği ..................752
İ-Kuruluş Ve Örgütlenme Giderlerinin
Aktifleştirilmesinin Sadece
Kurumlar Vergisi Mükellefleri İçin Mümkün
Olduğu..............................................752
IV-KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİNİN İTFASI................................................753
V-KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİNİN
MUHASEBELEŞTİRİLMESİ...............753
VI-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE
MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGELERİ..............................................................................754
A- Hizmet İthalatı , (Teknik Çizim), Proje ve
Mühendislik Hizmetleri.......................754
B- İlk Tesis ve Taazzuv Giderleri ve Yatırım
İndirimi...............................................754
C- Yatırımların Maliyetine Dahil Edilemeyecek Giderler
ve
İlk Tesis ve Taazzuv
Giderleri.............................................................................756
D- Kuruluş Esnasında Ödenen Su Sondajı ve Danışma
Ücreti...............................756
E- İlave İnşaat için yapılan
giderler.........................................................................757
F- Maliyete intikali gereken
giderler.........................................................................757
G-Fabrika binası yer seçim
gideri...........................................................................758
H- Aktifleştirme yöntemi seçildikten sonra bundan
dönülmeyeceği......................758
I- Kısmen aktifleştirme durumu
...............................................................................759
70. KATILIM BANKALARINCA KATILIM HESABI
KARŞILIĞI ÖDENEN KAR PAYLARI..................................................................................761
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................763
38
İÇİNDEKİLER
71. SİGORTA VE REASÜRANS ŞİRKETLERİNCE AYRILAN
TEKNİK KARŞILIKLAR
........................................................................................................765
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................767
II. MUALLAK HASAR VE TAZMİNAT KARŞILIKLARI.......................................................768
III. KAZANILMAMIŞ PRİM KARŞILIKLARI
........................................................................769
IV.HAYAT SİGORTALARINDA MATEMATİK KARŞILIKLAR
.........................................770
V.AYRILAN SİGORTA TEKNİK KARŞILIKLARININ ERTESİ BİLANÇO
DÖNEMİNDE
AYNEN KARA NAKLEDİLMESİ.......................................................................................771
72. HOLDİNG ŞİRKETLERİN BAĞLI KURULUŞLARINA GENEL İDARE
GİDERLERİNİN DAĞITIMI
........................................................................................................773
I-HOLDİNG ŞİRKET KAVRAMI...........................................................................................775
II-HOLDING ŞİRKETLERİN GENEL İDARE GİDERLERİNİ BAĞLI
ŞİRKETLERE DAĞITMASI..............................................................................................775
73. GEÇMİŞ YIL ZARARLARININ MAHSUBU........................................................................779
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................781
II. GEÇMİŞ YIL ZARARLARI...............................................................................................782
III.DEVİR VE BÖLÜNME DURUMUNDA ZARAR MAHSUBU
...........................................782
A- Öz sermaye
tutarı................................................................................................782
B- Devir ve bölünme halinde zarar mahsubu
yapılabilmesinin şartları ..................783
C- Devir ve bölünme halinde zarar mahsubunun sırası ve
mahsup edilemeyen zarar
tutarları.....................................................................783
IV.YURT DIŞI ZARARLARIN MAHSUBU
...........................................................................784
A- Yurt dışı zararların
tevsiki....................................................................................784
B- Denetim yaptırma zorunluluğu
...........................................................................784
C- Yurt dışında zarar
mahsubu................................................................................785
D- Geçmiş yıl faaliyet
sonuçları...............................................................................785
74. GENEL KURUL TOPLANTI GİDERLERİ............................................................................789
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................791
İÇİNDEKİLER
39
75. İHTİYAT AKÇELERİ
........................................................................................................795
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................797
76. TRANSFER FİYATLANDIRILMASI YOLUYLA
ÖRTÜLÜ KAZANÇ DAĞITIMI VE ÖRTÜLÜ SERMAYE.................................................799
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................801
77. TRANSFER FİYATLANDIRMASI YÖNTEMİ İLE ÖRTÜLÜ KAZANÇ
DAĞITIMI.......803
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................805
II. TRANSFER FİYATLANDIRMASI YOLUYLA
ÖRTÜLÜ KAZANÇ DAĞITIMININ
KAPSAMI.................................................................808
A- Kurumlar Vergisi Kanunu
Yönünden...................................................................808
B- Gelir Vergisi Kanunu
Yönünden..........................................................................809
III- TRANSFER FİYATLANDIRMASINDA İLİŞKİLİ KİŞİ KAVRAMI...................................810
A- Kurumlar Vergisi Kanunu’nun Uygulamasında İlişkili
Kişi...................................813
1. Kurumların Kendi
Ortakları....................................................................813
2. Kurumların veya Ortaklarının İlgili Bulunduğu Gerçek
Kişi veya
Kurum....................................................................................................813
3. Kurumun veya Ortaklarının İdaresi, Denetimi veya
Sermayesi
Bakımından Doğrudan veya Dolaylı Olarak Bağlı Bulunduğu
ya da
Nüfuzu Altında Bulundurduğu Gerçek Kişi veya
Kurumlar...................817
4. Ortakların
Eşleri.....................................................................................818
5. Ortakların veya Eşlerinin Üstsoy ve Altsoyu, Üçüncü
Derece Dahil
Yansoy Hısımları ve Kayın
Hısımları......................................................818
B- Gelir Vergisi Kanunu’nun Uygulamasında İlişkili
Kişi..........................................819
IV.EMSALLERE UYGUNLUK İLKESİ
...............................................................................820
A- Karşılaştırılabilirlik
Analizi..............................................................................
821
B- Emsal Fiyat
Aralığı...............................................................................................824
40
İÇİNDEKİLER
V.EMSALLERE UYGUN FİYAT YA DA BEDELİN TESPİTİNDE
KULLANILAN YÖNTEMLER............................................................................................825
A- Karşılaştırılabilir Fiyat
Yöntemi............................................................................826
B- Maliyet Artı
Yöntemi.............................................................................................830
C- Yeniden Satış Fiyatı
Yöntemi...............................................................................834
D- Kâr Bölüşüm
Yöntemi.........................................................................................836
E- İşleme Dayalı Net Kâr Marjı
Yöntemi...................................................................842
F- Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı İle Anlaşma
Usulü..............................844
VI.MÜKELLEFLERDEN İSTENECEK BELGELER.............................................................849
VII-CEZALAR
........................................................................................................852
VIII.TRANSFER FİYATLANDIRMASI YOLUYLA ÖRTÜLÜ KAZANÇ
DAĞITIMINDA DÜZELTME İŞLEMLERİ......................................................................853
A- Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç
dağıtan kurum
tarafından yapılacak düzeltme
işlemleri.............................................................853
B- Örtülü Kazanç Dağıtılan Kişinin Tam Mükellef Kurum
Olması............................854
C- Örtülü Kazanç Dağıtılan Kişinin Dar Mükellef Kurum,
Gerçek Kişi, Vergiye
Tabi Olmayan veya Vergiden Muaf Olan Herhangi Bir Kişi
Olması...................854
IX.GAYRİ MADDİ HAKLARIN TRANSFER FİYATLANDIRMASINA KONU
EDİLMESİ...855
A- Gayri Maddi Hakların
Tanımı...............................................................................855
B- Gayri Maddi Haklarda Emsallere Uygunluk
İlkesi..............................................856
C- Gayri Maddi Haklarda Emsallere Uygun Bedelin
Tespitinde
Kullanılabilecek
Yöntemler..................................................................................856
X.GRUP İÇİ HİZMETLER VE TRANSFER FİYATLANDIRMASI........................................858
A- Grup İçi Hizmetlerin Tanımı ve
Kapsamı............................................................858
B- Grup İçi Hizmetlerin Fiilen Sağlanıp Sağlanmadığının
Tespiti............................858
C- Grup İçi Hizmetlerde Emsallere Uygun Bedelin
Belirlenmesi............................859
D- Grup İçi Hizmetlerde Emsallere Uygun Bedelin
Tespitinde
Kullanılabilecek Yöntemler
................................................................................859
İÇİNDEKİLER
41
XI.ÖRTÜLÜ SERMAYE
........................................................................................................861
A- Örtülü sermaye kavramı ve borç/öz sermaye
oranı............................................861
1. Ortak
...............................................................................................862
2. Ortakla ilişkili kişi
.............................................................................862
3. Borcun doğrudan veya dolaylı olarak temin edilmesi
........................866
4. Borcun işletmede kullanılması gereği
..............................................866
5. Borcun öz sermayenin üç katını aşması
............................................867
6. Örtülü sermaye
tutarı.............................................................................868
B- Örtülü sermaye sayılmayacak
borçlanmalar......................................................869
1. Gayrinakdi teminatlar karşılığında üçüncü kişilerden
yapılan
borçlanmalar........................................................................................869
2. Banka ve finans kurumlarından temin edilerek
kullandırılan borçlar....869
3. Bankalar tarafından yapılan
borçlanmalar............................................870
4. Finansal kiralama şirketleri, finansman ve faktoring
şirketleri ile
ipotek finansman kuruluşlarının bankalardan yaptıkları
borçlanmalar
........................................................................................870
C- Örtülü sermaye uygulamasında kur farkı gelirlerinin
durumu ............................870
D- Örtülü sermaye üzerinden yapılan ödemeler veya
hesaplanan tutarların
kâr payı sayılması ve yapılacak düzeltme işlemleri
..........................................871
1. Borç verenin tam mükellef kurum
olması..............................................871
2. Borç verenin dar mükellef kurum, gerçek kişi, vergiye
tabi olmayan veya vergiden muaf herhangi bir kişi
olması...................872
E- ÖRTÜLÜ SERMAYENİN HESAPLANMASI
.........................................................873
-PEŞİN FİYATLANDIRMA ANLAŞMASINA İLİŞKİN YILLIK RAPOR...............................878
I- GENEL BİLGİLER...............................................................................................878
II- TRANSFER FİYATLANDIRMASI ANALİZİNE İLİŞKİN BİLGİLER
..................878
-TRANSFER FİYATLANDIRMASI, KONTROL EDİLEN YABANCI KURUM
VE
ÖRTÜLÜ SERMAYEYE İLİŞKİN FORM............................................................................879
-AÇIKLAMALAR:
........................................................................................................881
-YILLIK TRANSFER FİYATLANDIRMASI RAPORU..........................................................886
I- GENEL BİLGİLER
........................................................................................................886
42
İÇİNDEKİLER
II- İLİŞKİLİ KİŞİLER HAKKINDAKİ BİLGİLER....................................................................886
III- İLİŞKİLİ KİŞİLER ARASINDAKİ İŞLEMİN AYRINTILARINA
İLİŞKİN BİLGİLER
.......886
IV- TRANSFER FİYATLANDIRMASI ANALİZLERİNE İLİŞKİN
BİLGİLER
......................886
78. KURUMLAR VERGİSİ HER TÜRLÜ PARA CEZALARI İLE
VERGİ CEZALARI VE GECİKME ZAMLARI.....................................................................889
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................891
79. KURUM KAZANCININ TESPİTİNDE KABUL EDİLMEYEN
İNDİRİMLER..................893
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................895
80. KURUMLAR VERGİSİNDEN İSTİSNA EDİLEN KAZANÇLARA
İSABET EDEN GİDERLER
...................................................................................................897
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................899
81. ÖZ SERMAYE ÜZERİNDEN ÖDENEN VE HESAPLANAN FAİZLER..........................905
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................907
-Konuya ilişkin Özellik Arzeden Danıştay Kararı................................................908
82. KURUMLARIN YÖNETİM KURULU BAŞKAN VE ÜYELERİNE
VERİLEN TEMMETTÜ İKRAMİYELERİ......................................................................911
I.GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................913
83. BAZI ÜRÜNLERE AİT İLAN VE REKLAM GİDERLERİ..................................................915
84. MEVCUTLARDA AMORTİSMAN.........................................................................................923
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................925
II-AMORTİSMANA TABİ İKTİSADİ KIYMETLER VE VUK’NA GÖRE
DEĞERLEME.......925
A- Yasal
Düzenleme................................................................................................925
B- Gayri
menkuller...................................................................................................926
1.Kanun
Metni...........................................................................................926
2.Genel Bilgi
.............................................................................................926
3.Gayrimenkul Gibi Değerlenecek
Kıymetler............................................927
a-Gayrimenkullerin Mütemmim Cüzüleri ve Teferruatı
..................927
b-Tesisat ve
Makinalar...................................................................927
İÇİNDEKİLER
43
c- Gemiler ve Diğer
Taşıtlar().........................................................927
d-Gayrimaddi
Haklar......................................................................928
4.Gayrimenkullerde Maliyet Bedelinin
Tespiti.........................................................928
a- Genel
Açıklama..........................................................................928
b- Maliyet Bedeline Giren
Giderler................................................929
-Satın Alma
Bedeli.....................................................................929
-Makina ve Tesisatta Gümrük Vergileri Nakliye ve
Montaj
Giderleri........................................................................929
-Mevcut Bir Binanın Satın alınarak Yıkılmasından ve
Arsanın Tesviyesinden Mütevellit
Giderler...............................929
-Kredi Faizleri ve Kur
Farkları....................................................929
-Noter Mahkeme Kıymet Takdiri Komisyon Tellaliye
Giderleri..930
-Emlak Alım ve Özel Tüketim
Vergileri......................................930
-İmal ve İnşaa
Giderleri.............................................................930
-Gayrimenkulerin Maliyet Bedelinin Tespiti ile
İlgili Danıştay
Kararları............................................................930
5.Gayrimenkullerin Maliyet Bedelinin
Artması.........................................................931
a-Kanun
Metni................................................................................931
b-Gayrimenkulü Genişleten Veya İktisadi Kıymetini
Devamlı
Olarak Artıran
Giderler...............................................................932
c- Özel Maliyet
Bedeli....................................................................933
-Genel
Bilgi................................................................................933
-Kiralanan Arsa Üzerine İnşaa Edilen
Gayrimenkuller..............934
-Özel Mülkiyete Konu Olan Arsalar Üzerine İnşaa Edilen
Gayrimenkuller.........................................................................934
-Kamu Arazileri Üzerine İnşaa Edilen
Gayrimenkuller..............934
-Yap İşlet Devret Yönetimi İle Yapılan
Gayrimenkuller..............934
d-Gayrimenkullerin Maliyet Bedelinin Artması İle İlgili
Danıştay
Kararları........................................................................935
6.Demirbaşlar
........................................................................................................935
a-Kanun
Metni................................................................................935
44
İÇİNDEKİLER
b- Demirbaş Eşyanın Maliyet Bedeline Giren
Giderler..................936
-Satın alma
Gideri......................................................................936
-Komisyon ve Nakliye Giderleri Gibi Özel
Giderler...................936
-İmal
Giderleri............................................................................936
III-AMORTİSMAN MEVZUU.................................................................................................937
A-Genel Bilgi
........................................................................................................937
B-Amortisman Ayırma
Koşulları...............................................................................937
1.İşletmede
Kullanılma..............................................................................938
2.Kullanım Süresinin Bir Yıldan Fazla
Olması...........................................940
3.Yıpranma Aşınma ve Kıymetten Düşmeye Maruz
Bulunma..................940
C-Değeri Belirli Bir Tutarı Aşmayan Alet Edevat ve
Demirbaşların Amortismanı....940
1.Genel
Bilgi..............................................................................................940
2.Seçimlik Hakkın
Kullanımı......................................................................940
3.İktisadi ve Teknik Bakımdan Bütünlük Arzeden İktisadi
Kıymetler........941
D-Arsa ve Arazide
Amortisman...............................................................................941
E-Amortismanın Konusu İle İlgili Danıştay
Kararları................................................942
IV-AMORTİSMAN HESAPLAMA YÖNTEMLERİ................................................................945
A-Normal
Amortisman.............................................................................................945
1.Kanun
Metni...........................................................................................945
2.Genel Bilgi ve Amortisman
Oranları.......................................................945
3.Amortisman
Hesabı................................................................................946
B-Azalan Bakiyeler Usulüyle
Amortisman,..............................................................947
1.Kanun
Metni...........................................................................................947
2.Genel
Bilgi..............................................................................................948
3.Amortisman
Hesabı................................................................................948
C-Madenlerde
Amortisman.....................................................................................949
1.Kanun
Metni...........................................................................................949
2.Genel
Bilgi..............................................................................................950
3.İmtiyaz Hakkı ve Maliyet
Bedeli.............................................................950
a-Genel
Bilgiler...............................................................................950
İÇİNDEKİLER
45
b-İmtiyaz Hakkı ve Maliyet Bedelinin
Tespiti..................................950
4.Madenlerin Amortismanlarında Özellikli
Durumlar.................................951
a-Maden İşletmesinde Kuyu Ocak Galeri ve
Benzeri Tesislerin
Amortismanı...................................................951
b-Maden İşletmesinde Kullanılan Taşınabilir Sabit
Kıymetlerin
Amortismanı..............................................................951
c-Amortisman Oranlarının Tespitinde Sektörel
Ayrım....................952
d-Tuğla Kiremit ve Kireç Ocaklarının
Durumu...............................952
D-Fevkalade
Amortisman........................................................................................953
1.Kanun
Metni...........................................................................................953
2.Genel
Bilgi..............................................................................................953
3.Fevkalade Amortismanı Gerekli Kılan
Nedenler....................................953
a-Afetler..........................................................................................953
b-Yeni
İcatlar..................................................................................954
c-Cebri
Çalışma.............................................................................955
4.Fevkalade Amortisman Yönteminde Özellikli
Durumlar.........................955
a-Arıza ve Kaza Neticesinde Kıymetini Kaybeden
Makinaların
Durumu....................................................................955
b-Tabi Afet Nedeniyle Sigortadan Tazminat
Alınması...................956
c-Fevkalade Amortisman Nispetinin Uygulandığı Dönemde
Ayrıca Amortisman
Ayrılamaz.....................................................956
d-Ayrılmamış Amortismanların Fevkalade Amortisman
Yoluyla Giderilmesi Mümkün
Değildir.........................................956
5.Fevkalade Amortismanla İlgili Maliye Bakanlığı
Özelgeleri...................956
6.Fevkalade Amortisman İle İlgili Danıştay
Kararları................................960
V-AMORTİSMAN NİSPETLERİNİN İTİBARİ TARİHİ..........................................................961
A- Kanun Metni
........................................................................................................961
B- Genel Bilgi
........................................................................................................961
46
İÇİNDEKİLER
VI-AMORTİSMAN UYGULAMA SÜRESİ............................................................................961
A- Süre
Bakımından.................................................................................................961
1.Kanun
Metni...........................................................................................961
2.Genel
Bilgi..............................................................................................962
B-Amortisman Usulünü Seçme
Bakımından...........................................................963
1.Kanun
Metni...........................................................................................963
2.Genel
Bilgi..............................................................................................963
C-Amortisman Uygulama Süresi İle İlgili Danıştay
Kararları...................................964
VII-AMORTİSMAN HESAPLARI..........................................................................................964
A-Kanun Metni
........................................................................................................964
B-Genel Bilgi
........................................................................................................964
VIII-AMORTİSMANLARLA İLGİLİ ÖZELLİKLİ DURUMLAR.............................................965
A-Amortismanın Hesaplanacağı Dönemde
Aktife Giren Binek Otomobillerinin
Durumu.........................................................965
B-Özel Maliyet Bedelinin
İtfası.................................................................................966
1.Kanun
Metni...........................................................................................966
2.Genel
Bilgi..............................................................................................966
3.Kira Veya İşletme Hakkı Süresinin Belli Olmaması
Halinde
Özel Maliyet Bedelinin
İtfası......................................................................967
4.Kira Süresinin Bir Yıl ve Bir Yıldan Daha Kısa Süreli
Olması..................967
C-Gayrimenkullerin Maliyet Bedelinin Artmasında
Amortisman..............................970
D-İmtiyazlı Şirketlerle Sermayenin
İtfası...................................................................970
E-Ödeme Kaydedici Cihazlarda
Amortisman.........................................................970
85. VADESİ GELMEMİŞ ALACAK VE BORÇ SENETLERİNDE
REESKONT UYGULAMASI
........................................................................................................975
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................977
II-SENEDE BAĞLI ALACAK VE BORÇLARDA REESKONT UYGULAMASI...................979
A-Reeskont İşleminin
Tanımı...................................................................................979
B-Gerekli
Şartlar.......................................................................................................979
C-Reeskont Hesaplanmasının
Nedenleri................................................................979
İÇİNDEKİLER
47
D-Reeskont İşlemine Tabi Tutulacak
Senetler.........................................................980
1.Vadeli Çeklere Reeskont Hesaplanamayacağını
Savunanların
Görüşleri................................................................................................980
2.Vadeli Çeklere Reeskont Hesaplanabileceğini
Savunanların
Görüşleri.................................................................................................982
3.Konuya İlişkin Maliye Bakanlığı’nın
Görüşü...........................................983
4.Konuya İlişkin Danıştayın
Görüşü..........................................................985
5.Konuya İlişkin
Görüşümüz.....................................................................986
E-Reeskont Hesabında Özellikli
Durumlar..............................................................987
1.Teminata Verilen Alacak Senetlerinde Reeskont
Uygulaması...............987
2.Yabancı Para İle Olan Alacak Senetlerinde Reeskont
Uygulaması.......988
3.Tahsile Verilen Alacak Senetlerinde Reeskont
Uygulaması..................988
4.Kampanyalı Satışlarla İlgili Alacak Senetlerinde
Reeskont
Uygulaması............................................................................................989
5.Yıllara Sari İnşaat Ve Onarım İşlerinden Kaynaklanan
Alacaklarda
Reeskont
Uygulaması............................................................................990
6.Hatır Senetlerinin Reeskonta Tabi Tutulup
Tutulamayacağı..................992
7.Kısmi Reeskont Uygulanıp
Uygulanamayacağı.....................................991
8.Alacak Senetlerinde KDV Dahil Tutar Üzerinden
Reeskont
Ayrılması.................................................................................993
F-Reeskont Tutarlarının Hesaplanması ve Muhasebe
Kayıtları...............................993
1.Reeskont
Faizi........................................................................................993
2. Reeskont Hesaplama
Yöntemi..............................................................993
3. Reeskontun Hesaplanması ve Muhasebe
Kayıt¬ları............................994
G-Alacak Senetleri Reeskontu ile İlgili Danıştay
Kararları.......................................995
86. DEĞERİ DÜŞEN VE ÇALINAN MALLAR
.......................................................................997
I-GENEL AÇIKLAMA
........................................................................................................999
II-MALLARIN DEĞERLEME GÜNÜNDE MALİYET BEDELLERİNE GÖRE
% 10 VE DAHA FAZLA DEĞER KAYBETMELERİ.........................................................999
A-Genel Açıklamalar
:..............................................................................................999
B-V.U.K.’nun 274’üncü Maddesine Göre Değerleme
:.........................................1000
C-Emsal Bedel Tespiti
:.........................................................................................1000
48
İÇİNDEKİLER
III-FİZİKSEL VEYA TEKNOLOJİK NEDENLERDEN KAYNAKLANAN
DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ...................................................................................................1000
A-Genel Açıklamalar
:............................................................................................1000
B-Emsal Bedelin Tespiti
:.......................................................................................1001
1.Uygulanacak Sıranın
Tespiti................................................................1001
2.Takdir
Esası..........................................................................................1001
a-İlgililerin takdir komisyonuna
müracaatı....................................1001
b-Takdirde dikkate alınan
hususlar..............................................1002
c-Takdirin beyanname verme süresinden önce veya
sonra yapılması
durumu...........................................................1002
d-Emsal bedel yerine geçen
değerler.........................................1002
e-Takdir Komisyonlarının Bugünkü İşleyişine Yönelik
Eleştiriler .1004
f-Sigorta Eksperleri, İtfaiye Yetkilileri vb.’nin
Yaptığı Tespitler.... 1004
C-Özellik Arzeden Diğer Durumlar
:......................................................................1004
1.Değeri Düşen Malların Yıl İçinde Satılması
.........................................1004
2.Moda Değişimi Nedeniyle Değer
Düşüklüğü......................................1005
3.Değeri Düşen Malın Sigortalı Olma
Durumu........................................1005
4.Yurtdışındaki Malların Değerinin Düşmesi veya Zayi
Olması..............1006
5.Doğal Afetler Nedeniyle Zayi Olan
Paralar..........................................1007
IV-FİRE VE ZAYİ OLMA KAVRAMLARI...........................................................................1007
A-Normal
Fireler.....................................................................................................1007
B-Zayi Olan
Mallar.................................................................................................1008
1.Genel
Açıklama....................................................................................1008
2.Çalınan veya Kaybolan
Mallar.............................................................1009
a-Konuya İlişkin Danıştayın
Görüşü.............................................1010
V-DEĞERİ DÜŞEN VEYA ZAYİ OLAN MALLARA İLİŞKİN KDV....................................1010
-Zayi olma kavramı ve KDV
indirimi.......................................................................1011
VI-DEĞERİ DÜŞEN VE ZAYİ OLAN MALLARA İLİŞKİN MUHASEBE
KAYITLARI.......1012
A-Karşılık
Ayrılması................................................................................................1012
İÇİNDEKİLER
49
B-Ticari Malların Tamamen Zayi Olması Durumunda Muhasebe
Kayıtları............1015
C-Değeri Düşen Mallar İçin Tazminat Alınması Durumunda
Muhasebe Kayıtları.1015
VII-DEĞERİ DÜŞEN MALLARA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI VE
MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGELERİ...........................................................................1016
A-Emteanın
Bozulması...........................................................................................1016
1.Bozulan emtianın emsal bedelinin mükellef tarafından
tespit edilmesi.1016
2.Bozulan mallara ilişkin hükümet tabibi
raporu.....................................1016
3.Bozulan malın noter huzurunda imha
edilmesi....................................1016
4.Bozulan ilaçların bedelinin eczacılar odasınca
tespiti.........................1018
5.Son kullanma tarihini geçen ürünlerin bedelleri
..................................1018
6. Yurt dışında imha edilen dergilerin bedelleri
.....................................1019
7. İhraç edilen malların yurtdışında imha
edilmesi.................................1021
B-İşyerinde Yangın
Çıkması..................................................................................1022
1.Yangın sonucu meydana gelen zararın Takdir
Komisyonu’nca .................
saptanması
gerekeceği.......................................................................1022
2.Öğütülmek üzere fabrikaya gelen malların
yanması............................1023
3.Yangında itfaiye amirliğinin tuttuğu hasar tespit
zabıtı........................1024
4.Yanan Mallarına İlişkin Sigorta Şirketince Belirlenen
Bedel :...............1024
5.Yanan Mallara ilişkin
KDV....................................................................1024
C-SEL BASMASI
DURUMU...................................................................................1025
D-DİĞER DANIŞTAY KARARLARI VE
ÖZELGELER.............................................1026
1.Üretimde Kullanılan Hammaddelerin Fiyatının
Düşmesi......................1026
2.Muhtardan Değer Düşüklüğü İçin Alınan
Belge..................................1027
3.Malın Ülke Sınırları Dışında Değer
Kaybetmesi...................................1028
4.Üretimin Niteliği Değiştiğinden Kullanılmayacak
Ambalaj Malzemeleri
...........................................................................1028
VIII-ÇALINAN VE KAYBOLAN MALLARA İLİŞKİN DANIŞTAY
KARARLARI VE
MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGELERİ...........................................................................1029
A-Çalınan Mallara İlişkin Maliye Bakanlığı Özelgeleri ve
Danıştay Kararları:........1029
1.Çalınan Mallara İlişkin Maliye Bakanlığı
Özelgeleri.............................1029
a-Çalınan Malların Gider Yazılıp
Yazılamayacağı.......................1029
50
İÇİNDEKİLER
b-Çalınan Emtia İle İlgili Olarak Alınan Sigorta
Tazminatı............1029
c-Çalınan Malların İzleneceği Muhasebe
Hesabı........................1030
d-Çalınan Emteaya İlişkin
KDV.....................................................1031
2.Çalınan Malların Gider Yazılıp Yazılmayacağına İlişkin
Danıştay
Kararları................................................................................1031
B-Noksan ve Kayıp
Mallar.....................................................................................1034
87. DEĞERSİZ VE VAZGEÇİLEN ALACAKLAR VE
MUHASEBE UYGULAMALARI.........................................................................................
1037
I-GİRİŞ
......................................................................................................1039
II-DEĞERSİZ ALACAKLAR
..............................................................................................1039
A-DEĞERSİZ ALACAK KAVRAMI
........................................................................1039
- Zamanaşımına uğrayan kredi alacakları
.......................................................1042
B-DEĞERSİZ ALACAK UYGULAMASINA İLİŞKİN DİĞER DANIŞTAY
KARARLARI
VE MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGELERİ
.............................................................1044
C-DEĞERSİZ ALACAK UYGULAMASINA İLİŞKİN MUHASEBE
KAYITLARI .......1045
III-VAZGEÇİLEN ALACAKLAR
........................................................................................1046
A-VAZGEÇİLEN ALACAK KAVRAMI
....................................................................1046
B-VAZGEÇİLEN ALACAK UYGULAMASINA İLİŞKİN MUHASEBE
KAYITLARI ..1047
1.Alacaklı Yönünden Yapılması Gereken Kayıtlar
..................................1047
2.Borçlu Yönünden Yapılması Gereken Kayıtlar
....................................1047
IV-SONUÇ
......................................................................................................1048
88. ŞÜPHELİ ALACAKLAR VE MUHASEBE UYGULAMASI............................................1051
I-GENEL AÇIKLAMA
......................................................................................................1053
II.TAHSİLİ ŞÜPHELİ HALE GELEN ALACAKLAR..........................................................1053
A-Şüpheli Alacak Karşılığı Ayrılması İçin Gereken
Şartlar
1.Alacağın ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve
idame ettirilmesi ile ilgili olması:
..........................................................1053
2. Alacağın şüpheli hale gelmesi:
..........................................................1053
3. Alacağın teminatlı olmaması:
......................................................1054
B- Şüpheli Alacak Karşılığı
Ayırabilecekler............................................................1055
İÇİNDEKİLER
51
C- Şüpheli Hale Gelen Alacağın Zarar Olarak Dikkate
Alınabilmesi İçin Aranan
Şartlar.........................................................................1055
D-ŞÜPHELİ ALACAK UYGULAMSINDA ÖZELLİK ARZEDEN BAZI
DURUMLAR.1055
1. Mal alımına yönelik olarak verilen avanslar üzerinden
şüpheli
alacak karşılığı ayrılması
hususu.........................................................1055
2.Holding ve bağlı kuruluşlar arasındaki alacaklar ve
şüpheli alacak
uygulaması...................................................................1056
3.Katma Değer Vergisi’nden Kaynaklanan
alacaklar:............................1056
4.Döviz Cinsinden Alacaklarda Şüpheli Alacak
Uygulaması.................1057
5.Kamu Kuruluşlarından Olan Alacaklar İçin Karşılık
Ayrılıp
Ayrılamayacağı..........................................................................1057
6.Yurtdışından Olan
Alacaklar................................................................1058
E- ŞÜPHELİ ALACAK UYGULAMASINA İLİŞKİN DANIŞTAY
KARARLARI .........1060
III- ŞÜPHELİ ALACAK UYGULAMASINA İLİŞKİN MUHASEBE
KAYITLARI
...............1061
A- Alacağın Şüpheli Alacaklar Hesabına Alınmasına
İlişkin Muhasebe Kaydı.....1061
B- Dönem Sonunda Şüpheli Hale Gelen Alacaklar İçin
Karşılık
Ayrılmasına ilişkin Muhasebe Kaydı
.................................................................1061
C- Şüpheli Alacağın Sonradan Tahsil Edilmesi Halinde
Yapılması Gereken
Muhasebe Kayıtları
..........................................................................................1062
D- Şüpheli Alacağın Değersiz Alacağı Dönüşmesi ve
Muhasebe Kayıtları .........1062
E- Yabancı Para Cinsinden Şüpheli Alacaklarda Kur
Farkından Kaynaklanan
Alacaklara ilişkin Muhasebe
Kayıtları................................................................1062
89. YENİLEME FONU AYRILMASI VE MUHASEBESİ
.......................................................1065
I-GENEL BİLGİ
......................................................................................................1067
II-YENİLEME FONU AYRILMASININ
ŞARTLARI.................................................................1067
III-YENİLEME FONUNUN KULLANILMA
SÜRESİ..............................................................1068
IV- YENİLEME FONU UYGULAMASINA İLİŞKİN ÖZELLİK ARZEDEN
DURUMLAR.........1070
A- Yenileme Fonu Hesabında Birden Fazla Amortismana Tabi
İktisadi
Kıymete Ait Satış Karı Olması
Durumu:.............................................................1070
B- Aynı Yıl İçinde Yenileme Yapılması Halinde Yenileme
Fonu Uygulaması:.......1070
C- Yabancı Para İle Yapılan Satışlarda Yenileme Fonu
Uygulaması:...................1071
52
İÇİNDEKİLER
D- Satış Bedelinin Eksik Beyan Edilmesinin Tespiti Ve
Yenileme Fonu
Uygulanması:...........................................................................1071
V- YENİLEME FONU UYGULAMASINA İLİŞKİN MUHASEBE KAYITLARI...................1072
90. GIDER PUSULASI VE VERGİ TEVKİFATI.......................................................................1075
I-GİRİŞ
..............
.................................................................................................................1077
II-GİDER PUSULASININ NİTELİĞİ VE DÜZENLENMESİ................................................1077
A-Gider Pusulasının
Niteliği...................................................................................1077
B-Gider Pusulası Düzenlenmesini Gerektiren
Durumlar.......................................1077
C-Gider Pusulası Düzenlenmesine İlişkin Hususlar
.............................................1077
1.Gider Pusulasında Olması Gereken
Bilgiler:.......................................1078
2.Gider Pusulası Düzenlenmesine İlişkin Diğer
Hususlar:......................1078
III-GİDER PUSULALARI karşılığında YAPILAN ÖDEMELERDE
VERGİ KESİNTİSİ.....1078
IV-GİDER PUSULALARI karşılığında YAPILAN ÖDEMELERDE
VERGİ KESİNTİSİNE İLİŞKİN ÖRNEKLER
................................................................1079
V-KONUYA İLİŞKİN MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGESİ....................................................1080
91. SAHTE VE MUHTEVİYATI İTİBARİYLE YANILTICI BELGE
(NAYLON FATURA) İLE BELGELENDİRİLEN GİDERLER.........................................1083
I-GENEL AÇIKLAMA
......................................................................................................1085
II-SAHTE VEYA MUHTEVİYATI İTİBARİYLE YANILTICI BELGE
(NAYLON FATURA) KULLANIM NEDENLERİ.............................................................1085
III-NAYLON FATURA İLE GİDERLERİN BELGELENDİRİLİP
BELGELENDİRİLEMEYECEĞİ.....................................................................................1085
IV-KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI................................................................1086
92. PERAKENDE SATIŞ FİŞİNE DAYANILARAK GİDER YAZILMASI...........................1093
I-GENEL AÇIKLAMA
......................................................................................................1095
A-Perakende satış
fişleri;.......................................................................................1095
B- Makineli kasaların kayıt
ruloları;........................................................................1095
C- Giriş ve yolcu taşıma
biletleri............................................................................1095
İÇİNDEKİLER
53
93. BELGELENDERİLEMEYEN GİDERLER..........................................................................1099
I-GENEL ACIKLAMA
......................................................................................................1101
II-ÖRF VE TEAMÜLE GÖRE BİR VESİKAYA DAYANDIRILMASI
MUTAT OLMAYAN VE VESİKANIN TEMİNİNE İMKAN OLMAYAN
GİDERLER........1101
III-VERGİ KANUNLARINA GÖRE GÖTÜRÜ OLARAK TESPİT EDİLEN
GİDERLER....1103
IV-ÖZELLİK ARZ EDEN HUSUSLAR VE DANIŞTAY KARARLARI................................1103
V-BELGELENDİRİLEMEYEN GİDERLERE İLİŞKİN KDV İNDİRİMİ................................1104
94. KDV’NİN GİDER VEYA MALİYET OLARAK DİKKATE
ALINDIĞI DURUMLAR
......................................................................................................1107
I-GENEL AÇIKLAMA
......................................................................................................1109
II.KONUYA İLİŞKİN MALİYE BAKANLIĞI’NIN ÖZELGESİ.............................................1109
95. ÖZEL İLETİŞİM VERGİLERİNİN GİDER NİTELİĞİ........................................................1113
I-GENEL AÇIKLAMA
......................................................................................................1115
II-ÖZEL İLETİŞİM VERGİSİNİN MÜKELLEFLERİ TARAFINDAN
GİDER YAZILIP YAZILMAYACAĞI...............................................................................1115
III-ÖZEL İLETİŞİM VERGİSİNİN MÜKELLEFİ OLMAYAN GELİR
VEYA
KURUMLAR VERGİSİ MÜKELLEFLERİ TARAFINDAN GİDER
YAZILIP YAZILMAYACAĞI...........................................................................................1116
96. DANIŞTAY KARARLARI
....................................................................................................1119
97. MALİYE BAKANLIĞI ÖZELGELER...................................................................................1191
98. KAYNAKÇA......................
......................................................................................................1310
|